Sultan Galiyev

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Sultan Galiyev
Kişi bilgileri
Doğum 13 Temmuz 1892(1892-07-13)
Elimbetova, Başkurdistan, Rusya İmparatorluğu
Ölüm 28 Ocak 1940 (47 yaşında)
Kazan, Tataristan ÖSSC, Sovyetler Birliği
Milliyeti Tatar
Partisi Pin of the Flag of CPSU.png Sovyetler Birliği Komünist Partisi
Mesleği Politikacı, asker ve ideolog
Askeri hizmeti
Bağlılığı Red Army flag.svg Kızıl Ordu
Branşı Kara Kuvvetleri
Hizmet yılları 1917–1923
Komutası Bolşevik Türk birlikleri
Çatışma/savaşları Rus İç Savaşı

Mirsaid Sultangaliyev (13 Temmuz 1892; Elimbetova, Başkurtistan - 28 Ocak 1940; Kazan, Tataristan ÖSSC), Orta Asya'daki Türk halklarını birleştirerek, sosyalist ve birleşik bir Türkistan devleti kurmak isteyen Tatar lider ve düşünce adamı. Ulusal komünizmin fikir babası ve kurucusudur.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultangaliyev, öğretmen olan Mir Said Haydar Galiyev'in oğlu olarak 13 Temmuz 1892 yılında, Başkurtistan 'ın Elimbetova köyünde dünyaya geldi. İlk eğitimini doğduğu köyde alan Galiyev daha sonra Kazan’da Tatar Pedagoji Enstitüsü’nde eğitimine devam etti. Bir süre belediye kütüphanesinde çalışan Galiyev sonraları Ufa, Kazan, Bakü gibi çeşitli şehirlerde gazetecilik yaptı. Yine bu dönemde pek çok yabancı eseri Tatar Türkçesine çevirdi. Çeşitli edebi çalışmalara bulundu. Bu edebi çalışmaların pek çoğu zamanın gazetelerinde yayımlandı.[1]

Şubat devrimi sonrası düzenlenen Bütün Rusya Müslümanları Kongresine çağrılan Sultangaliyev kongreden aldığı görev sonrası Kazan’a geçerek burada Vahidov’un yardımcısı olarak Müslüman Sosyalistler Komitesinde (MUSKOM) çeşitli görevlerde bulundu. Kazan’ın Çekoslovak Lejyonlarından kurtarılması sırasında esir düşen Vahidov’un kurşuna dizilmesi ile Sultangaliyev en önemli yoldaşlarından birisini kaybetti. Bu durum Sultan Galiyev’in önünün açılmasını sağladı. Aynı dönemlerde Rusya’da bulunan Mustafa Suphi de, Sultangaliyev’in sekreteri olarak Beyaz Ordulara karşı sürdürülen mücadeleye katıldı. Sultangaliyev, Müslüman Sosyalistler Komitesi bünyesinde Müslüman (Türk-Tatar) Kızıl Ordu birliklerini oluşturdu. Doğu cephesinin yarısından fazlasında bu birlikler savaşmaktaydı. Kolçak birliklerinin Kazan’dan çıkarılmasında ve Sibarya’dan sürülmesinde çok etkili olmuştur. İç Savaş sonrası Sultan Galiyev, Lenin’in emriyle Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi (KUTV) rektörlüğüne atandı.

Sultangaliyev 1920-1923 yılları arasında Stalin’in milli soruna ve yerel özerkliklere karşı olumsuz görüş ve eylemlerine karşı en şiddetli muhalefeti yapan isim oldu. Rusya Komünist Partisi’nin sömürgeler politikasına ağır eleştiriler getirdi. Parti içinde doğulu komünistlerden bir muhalefet örgütledi. Son olarak eleştirilerini Stalin’i Velikoruscu (Büyük Rusya) politikalar izlemekle suçladı. Bundan sonrasında Sultangaliyev “karşı devrimci örgüt” kurmak suçundan mahkûm edildi ve partiden ihraç edildi. Buna rağmen Komünist Parti (RKP) içinde oluşturduğu muhalefet bloğu ile ülke siyaseti üzerinde etkili olmayı sürdürdü. Troçki, Zinoviyev, Kamenev gibi isimleri devre dışı bırakan Stalin doğulu komünistlerin muhalefet bloğuna karşı da harekete geçti. Sultangaliyev 1929 yılında tekrar tutuklandı. Oluşturduğu muhalefet bloğunda yer alan isimlerin hepsi tutuklandı ve tasfiye edildi. Birkaç yıllık hapis ve sürgün cezasından sonra serbest bırakılan bu isimler 1937 yılında tekrar tutuklandı ve aynı yıl içinde hepsi kurşuna dizildi. Sultangaliyev ise üç yıl sonra Lefortovo Hapihanesi’nde kurşuna dizilerek öldürüldü.

30 Nisan 1990 yılında Sultan Galiyev’in ve yoldaşlarının itibarları iade edildi. Ve hepsi ölümlerinden yıllar sonra tekrar partiye alındılar.[2]

Hakkında yazılmış olan eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mirsaid Sultan-Galiyev

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kakınç, Halit. Destansı Kuramcı Sultangaliyev. 1. baskı. İstanbul: Bulut Yayınları, 2004. s. 35-167.
  2. ^ Erdem, Özgür. Sultan Galiyev Bütün Eserleri. 1. baskı. İstanbul: İleri Yayınları, 2006. s. 852-863.