Alp Er Tunga
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Alp Er Tunga, (veya Alp er Tonğa[1]) efsanevi bir Türk hakanıdır.
Yaşamıyla ilgili bilgiler efsanelere dayanan Alp Er Tunga'nın, Turancılarca Türklerin eski atalarının soyundan geldiği öne sürülür. Ayrıca, Divân-ı Lügati't-Türk'te ve Kutadgu Bilig[2]'de, İran destanı Şehname'nin kahramanı Efrasiyab'la aynı kişi olduğu belirtilir. Şehnameye göre İran-Turan savaşları sırasında Zaloğlu Rüstem ile giriştiği mücadele sırasında pusuya düşürülüp öldürülmüştür. Öldürülmesiyle ilgili Alp Er Tunga Sagusu, Divân-ı Lügati't-Türk'ün çeşitli yerlerinde örnek metin olarak verilmiştir.
Alp Er ismi Altay Dağlarından bulunan antik Türk Yazıtlarında bahsedilmiştir.[3]. Orhun Yazıtları'ında (i, N. 7, ii, E. 31), Kül Tigin 714 yılında Oğuzlara karşı beşinci defa yaptığı seferi başarı ile kazanınca, kitabeye şöyle yazdırmıştır;
"tunga tigin yoghinda kiri ölürtimiz." [4]
Moğol tarihçi Alaaddin Ata Melik Cüveynî (Ebü'l- Muzaffer Alâúdîn Atâ‘ Melik bin Bahâiddîn Muhammed el-Cüveynî) Uygur Devletinin hükümdarlarının Efrasyap soyundan olduğunu, Mesudî de M.S. 7. yüzyılın başındaki Köktürk hakanının "Efrasyab" (Afrasiyap ya da Franrasyan) soyundan olduğunu yazmaktadır. Aynı biçimde Karahanlılar ve Harzemşahlar devletide soylarını Alp Er Tunga'ya bağlamaktadırlar.
[değiştir] Alp Er Tunga Sagusu
Alp Er Tunga öldi mü.
Isız acun kaldı mu.
Ödlek öçin aldı mu.
Emdi yürek yırtılur.
Ödlek yarağ közetti.
Ogrı tuzak uzattı.
Begler begin azıttı.
Kaçsa kalı kurtulur.
Öğreyüki mundağ ok.
Munda adın tizdağ ok.
Atsa acun uğrap ok.
Tağlar başı kertilür.
Begler atın argurup.
Kagdu anı turgurup.
Mengzi yüzü sargarup.
Körküm anğar türtülür.
Ulşıp eren börleyü.
Yırtıp yaka urlayu.
Sıkrıp üni yurlayu.
Sıgtap közü örtülür.
Könglüm için örtedi.
Yitmiş yaşığ kartadı.
Keçmiş özüğ irtedi.
Tün kün keçüp irtelür.
Ödlek arıg kevredi.
Yunçığ yavuz tovradı.
Erdem yeme sevredi.
Ajun begi çertilür.
Ödlek kamug köfredi.
Erdem arıg sevredi.
Yunçığ yavuz tovradı.
Erdem begi çertilür.
Bilge bögü yunçıdı.
Ajun anı yançıdı.
Erdem eti tınçıdı.
Yerke tegip sürtülür.
[değiştir] Notlar
- ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-160-405-2, Cilt I, sayfa 41: Türklerin ulusal kahraman ve büyük Hakanı
- ^ "Bu türk beglerinde atı belgülüg tonğa alp er erdi kutı belgülüg" - Bu türk beyleri arasında adı meşur ikbali ayan-beyan olanı Tonğa Alp Er idi. Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacib
- ^ Kyzlasov, 2003, S. 42]
- ^ Ahmet Zeki Validi (1932). On Mubarakshah Ghuri pp.852
