Fethullah Gülen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Fethullah Gülen

Fethullah Gülen
Tam adı Fethullah Gülen
Doğumu 27 Nisan 1941 (1941-04-27) (73 yaşında)
Pasinler, Erzurum, Türkiye
Bölgesi İslam felsefesi
Okulu Hanefi
Önemli fikirleri Eğitim, Dinlerarası ve Kültürlerarası diyalog faaliyetleri

Muhammed Fethullah Gülen (d. 27 Nisan 1941; Pasinler, Erzurum[1]), eski imam,[2] vaiz[2] ve yazar. 50'yi aşkın kitabı, çeşitli dergilerde makaleleri ve birçok vaazı yayımlanmıştır. Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi bilmektedir.[3] Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı'nın kurucuları arasındadır ve vakfın onursal başkanıdır.[4] 1999 yılı Mart ayında 28 Şubat süreci'ndeki Türkiye'nin içinde bulunduğu siyasi atmosfer sebebiyle[5] Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Gülen, o tarihten bu yana ABD'nin Pensilvanya eyaletindeki Saylorsburg kasabasında yaşamaktadır.[6]

Fethullah Gülen, İslam'ın Sünni-Hanefi görüşlerini Said Nursi'nin görüşleri ve kitapları Risale-i Nur ışığında[7][8] günümüze göre tekrar yorumlayan bir İslam düşünürüdür. Bu yorum ekseninde oluşan Gülen Hareketi'nin fikrî önderidir. Eğitim ve dinler arası diyalog konusundaki uygulama ve fikirleri nedeniyle aralarında filozof ve sosyal bilimcilerin de bulunduğu kişiler tarafından çağdaş İslam düşüncesine yön veren önemli bir düşünür olarak kabul edilmektedir.[9][10][11]

28 Şubat süreci devam ederken[12] 1999 yılı Haziran ayında ulusal televizyon kanallarında yayınlanan bazı video görüntüleri Türkiye'deki, laik düzen yerine şeriata dayalı bir İslam devleti kurmak için taraftarlarını teşvik ettiği suçlamalarına neden oldu.[13] Bunun üzerine, 22 Ağustos 2000 tarihinde aleyhinde dava açılmış, 2006 yılında bu davadan cürüm ve şiddete başvurarak teşekkül oluşturduğuna dair delil olmadığından beraat etmiş, bu karar 2008 yılında Yargıtay Ceza Genel Kurulunca oybirliği ile onanmıştır.[14]

Fethullah Gülen, 2008 yılının Haziran ayında Foreign Policy ve Prospect dergileri tarafından oluşturulan Dünya'nın ilk 100 entelektüeli listesine alınmış ve internet üzerinden gerçekleştirilen ortak anket sonucunda birinciliğe seçilmiştir.[15] Ayrıca 2013 yılında Time dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri olarak gösterilmiştir.[16]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Erzurum'un Pasinler ilçesi Korucuk Köyü'nde 27 Nisan 1941'de doğan Gülen'in babası Ramiz Bey cami imamı, annesi Refia Hanım ev hanımıdır. Gülen, altısı erkek, ikisi kız, sekiz kardeşin ikincisidir.

Öğrenimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1945'de Kur'an öğrenmeye başlayan ve kısa zamanda Kur'an'ı hatmeden Gülen, 1946 yılında ilkokula başlamıştır. Babasının 1949 yılında Alvar Köyü'ne imam olması ve ailesinin oraya taşınması nedeniyle ilkokulu bırakmak zorunda kalmış, sonradan Erzurum'da dışarıdan girdiği imtihan ile ilkokul diplomasını almıştır. Babası Ramiz Efendi'den Arapça dersler; Hasankale'de bulunan Hacı Sıtkı Efendi'den tecvid ve Kur'an dersleri alan Gülen, 1951'de hafızlığını tamamlamıştır. Gülen, 1954'de Erzurum'daki Kurşunlu Camii medresesinde Alvar İmamı Muhammed Lütfi'nin torunu Sâdi Efendi'den medrese dersi almıştır. İki buçuk ay içinde Emsile, Bina ve Merah'ı metin ezberleyerek okuyan ve İzhar'ı bitiren Gülen'in Kâfiye okumasına lüzum görmeyen Sâdi Efendi onu Molla Câmi'ye başlatmıştır. 1955'den 1959’da Edirne'ye gidinceye kadar Osman Bektaş'tan fıkıh ve din eğitimi almıştır.[17]

Gençlik dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Askerlik öncesi ve sonrasında Edirne Üç Şerefeli Cami'de toplam 4 yıl süre ile imamlık yaptı. Askerlik acemi eğitim dönemini Ankara Mamak ve usta erlik dönemini İskenderun'da tamamladı.

Askerlik sonrasında, 1963 yıllında, Erzurum'a giderek bir yıla yakın ailesinin yanında kaldı. Bu sırada Komünizmle Mücadele Derneği'nin 2. şubesinin Erzurum'da kuruluşunda yer almış ve Halkevlerinin Erzurum şubesi yönetimine girmiştir.[18]

Edirne'deki görevi sırasında Dar'ul-Hadis Camii'nin imam odasında özel sohbetler başlattı. 1965’te Kırklareli'ne tayin olup burada bir yıl vaizlik yaptı. 1966'da İzmir'e merkez vaizliğine atanan Gülen, 1971 yılına kadar buradaki görevine devam etmiştir. Bu yıllarda Kestanepazarı Derneği Kur'an Kursunda yöneticilik ve gönüllü öğreticilik yapmış; 1968 yılında resmi görevlendirme ile ilk kez Hacca gitmiş; ve gezici bölge vaizi olarak da Ege Bölgesi'nin çeşitli il ve ilçelerinde vaaz ve sohbetlerde bulunmuştur.[17]

1971-1980 dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

5 Mayıs 1971 tarihinde, 12 Mart döneminde askeri cuntanın isteğiyle TCK'nın 163. maddesinden tutuklandı.[19] 7 ay tutuklu kaldıktan sonra, 5 Kasım 1971 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı ve 1974 yılında beraat etti. 23 Şubat 1972 tarihinde Edremit vaizliğine atandı aynı zamanda Manisa ilinde de vaizlik görevlerine devam etti.Gülen, daha sonra İzmir'in Bornova ilçesi vaizliği görevine atandı.

1975 ve 1976 yıllarında Anadolu’nun bazı şehirlerinde Kur'an ve İlim, Darwinizm, Altın Nesil, İçtimaî Adalet ve Nübüvvet isimli konferansları vermiştir. İlk sayısı Şubat 1979'da çıkan Sızıntı dergisinde başyazıları ve daha sonra orta sayfa yazılarını da yazmaya başladı.[20]

1981-1990 dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1980'de 12 Eylül Darbesinden sonra askeri cuntanın İzmir ve Ege Ordu Sıkıyönetim Komutanlıkları tarafından yakalanma emri yayınlandı.[21] Aynı tarihte İzmir'i terk etti. Anadolu'da çeşitli illerde dolaştı, dost ve akrabalarına sığındı. 20 Mart 1981 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığındaki vaizlik görevinden istifa etti.

1986'da Hacca giderek hacı oldu.[22] İlk sayısı 1 Temmuz 1988 yılında çıkan ve üç aylık periyotlarla yayın hayatına devam eden Yeni Ümit dergisinde başyazılar yazmaya başladı. 1989'da İstanbul ve İzmir'de Diyanet İşleri bünyesinden bağımsız, gönüllü olarak vaazlarına yeniden başladı. Üsküdar'da Yeni Valide Külliyesi'nde 13 Ocak 1989 tarihinden 16 Mart 1990 tarihine kadar (62 hafta) verdiği vaazlar, daha sonra Sonsuz Nur adıyla üç cilt halinde kitaplaştırıldı. 1992 yılına kadar gönüllü olarak vaazlarını sürdürdü.[23]

1991-2000 dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1990'lı yıllarda Turgut Özal, Tansu Çiller, Mesut Yılmaz, Bülent Ecevit, Abraham Foxman, Morton Abramowitz, Papa II. John Paul gibi tanınmış din ve devlet adamları ile görüşmeler yapmış, Amerika'da hayatını kaybeden Cumhuriyet Halk Partisi eski genel sekreterlerinden Kasım Gülek'in cenaze namazını vasiyeti üzerine kıldırmış,[24] ve çeşitli gazetelerde röportajları yayınlanmıştır. Mesela 1995’te Sabah'tan Nuriye Akman ve Hürriyet'ten Ertuğrul Özkök'e Türkiye'nin içinde bulunduğu durum, Başbakan Tansu Çiller ile görüşmesi, İslamiyet, siyaset, kadın ve eğitim konusunda röportaj vermiştir. Bu yıllarda ayrıca Cumhuriyet Gazetesi ve Hikmet Çetinkaya'dan dava yoluyla almaya hak kazandığı 150 milyonluk tazminatları Türk Polis Teşkilatını Güçlendirme Vakfı'na bağışladı.[25]

1999 yılı Mart ayında sağlık sorunları nedeni ile Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Gülen, o tarihten bu yana, ABD'nin Pensilvanya eyaletindeki bir kasabada yaşamaktadır.[26]

2000 ve sonrası dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

2000 yılında Gülen aleyhine dava açılmış[hangileri?] ve 2008 yılında bu dava beraatle sonuçlanmıştır. Yine bu dönemde Reuters haber ajansı[27], New York Times gazetesi[28], Le Monde gazetesi[29], Time dergisi[30], The Economist dergisi[31][32], Foreign Policy dergisi[33] gibi dünyaca saygın yayın organları ve Ukrayna, Azerbaycan, G.Afrika gibi bazı ülkelerin saygın medya kuruluşları Gülen ve Hareketi hakkında inceleme yazıları ve röportajlar yayınlamışlardır.

28 Şubat süreci devam ederken 2000 yılında Türkiye Cumhuriyeti'ni devirmek amacıyla yasadışı terör örgütü kurmaktan Gülen aleyhine dava açılmış, bu dava önce 2000 yılı Aralık ayında çıkan af ile askıya alınmıştır. 2006 yılında Terörle Mücadele Kanununda (TMK) yapılan değişiklik sonrasında Gülen'in avukatlarının başvurusu nedeniyle yeniden görülmüş; 2008 yılında cürüm ve şiddete başvurarak teşekkül oluşturduğuna dair delil olmadığından beraat etmiş ve karar Yargıtay Ceza Genel Kurulunca da oybirliği ile onanmıştır.[14]

3 Ocak 2008'de devlet kadrolarına sızdıkları yolundaki iddialara değinen Gülen, bir insanın kendi millet fertlerini yine kendi memleketindeki bazı müesseselere girmesi için teşvik etmesine 'sızma' denemeyeceğini söyledi : "Teşvik edilen insanlar da o müesseseler de bu ülkeye ait. Kastedilen manadaki sızmayı belli bir dönemde Türk milletinden olmayanlar yaptılar hatta belli yere kadar geldiler. Belki endişelerinin altında o sızıntıların fark edilmiş olabileceği endişesi var. Bir milletin ferdi, kendi milleti için var olan müesseselere sızmaz; hakkıdır girer oraya; mülkiyeye de girer adliyeye de, istihbarata da girer hariciyeye de."[34]

Haziran 2008'de ABD'den Foreign Policy ve İngiltere'den Prospect dergilerinin internet üzerinden okuyucu anketleri ile oluşturduğu Dünya'nın ilk 100 entellektüeli listelerin de yer almıştır. Ayrıca 2013 yılında Time dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri olarak gösterilmiştir.[16]

Gülen hareketi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Gülen hareketi
Fethullah Gülen "Dinler Arası Diyalog" girişimi kapsamında Vatikan'da Papa II. Ioannes Paulus ile el ele.

Gülen hareketi, başta Türkiye olmak üzere çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren bir sivil toplum hareketidir.[kaynak belirtilmeli] Hareketin okul, dershane, üniversite gibi eğitim kurumlarının yanı sıra dinler ve kültürler arası diyalog faaliyetleri ve yardım organizasyonlarını gerçekleştirdikleri çeşitli vakıf ve dernekleri ile ticari faaliyet gösteren çeşitli basın yayın kuruluşları, hastaneleri ve finans kurumları mevcuttur.[kaynak belirtilmeli]

Hareket, çeşitli toplum kesimlerince Türkiye içi ve dışında, eğitime, Türk kültürünü tanıtmaya, dinlerarası diyaloğa ve fakirlikle mücadeleye yaptığı katkılardan dolayı desteklenirken [35][36] başka kesimlerince de laikliğe bir tehlike olarak görülmesinin yanı sıra siyasî ve ekonomik bir güç haline geldiği söylenerek eleştirilmektedir.[37][38]

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Gülen'in anlatımlarında, Kur'an ve siyer kitaplarından alınmış, doğaüstü hikayelere, şeytan, cin, melek gibi ruhanilere [39] ve Ashab-ı kehf, Hızır, Lokman, Adem, Havva, Nuh gibi zatlara yer verilir. Bu anlatımlarda eleştirellikten uzak, onlara gerçeklik atfeden, tam bir inanmışlık ve adanmışlığın izleri görülür.[40] Gülen'e göre Adem'in ilk insan olarak yaratılması ve Adem'in eğe kemiğinden Havva'nın yaratılması inancı sebep-sonuç ilişkisi kapsamında ele alınmaması gereken mucize yaratılışlardır.[41][42]

Allah ve tevhid inancı Fethullah Gülen’e göre insan olarak var olmanın biricik gayesi ve anlamıdır.[43] Ayrıca Muhammed'e ve ashabına karşı eleştiri dahi kabul etmeyen sevgisi [44] bazıları tarafından eleştirilmiştir.[45]

Şeriat ve Laiklik konusunda eleştirel ifade kullanmayan Gülen'e göre, din, İslam ve şeriat kelimeleri eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Gülen laik sistem içerisinde dinin %95'inin yaşanabileceğini, geriye kalan %5lik kısım için kavga çıkartılıp insanların dinden ürkütülmemesini söyler.[46] Fethullah Gülen'in genelde Said Nursi'nin Risale-i Nur'larda ifade ettiği düşünce sistematiği içerisinde kaldığı,[47][48] bazı ayrıntılarda ise ondan ayrıldığı görülür.

İhsan Eliaçık[45] ve Edip Yüksel'e göre [49], Gülen'in yaklaşımlarının diğer standart İslam alimlerinden pek bir farkı yoktur. Ender Helvacıoğlu ise Gülen'i bilimsel olmamak ve gerçeküstü olaylara inanmakla eleştirir.[50][51] Ulusal Kanal programcılarından Nurettin Veren ise Gülen'in ve cemaatinin zaman içinde kadınlara [52], televizyona [53] yönelik tutumundaki değişimi eleştirir. Ayrıca, Gülen'in heterodoks islami gruplara karşı sözlerini saldırgan olarak değerlendirir.[54]

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Gülen'in; çeşitli konuları ele alan çok sayıda kitap, makale, kaset, görüntülü video ve şiirleri mevcuttur. Eserlerinde, dini öğretisinin etkisini görmek mümkündür ve genellikle dini felsefe ve bakış açısını konu almaktadırlar. Eserleri başta İngilizce, Arapça, Almanca, İspanyolca ve Rusça olmak üzere değişik dillere çevrilmiştir.

Gülen hakkında birçok biyografi ve inceleme kitapları yayınlanmış ve yurt dışındaki çeşitli kurum ve üniversitelerde hakkında akademik konferanslar yapılmış ve bu konferanslarda 200'den fazla tebliğ sunulmuştur.[55]

Fethullah Gülen'e ait olan Kırık Mızrap adlı şiir kitabından alınan 11 şiir; 2005 yılında Ahmet Özhan tarafından Hüzünlü Gurbet albümünde yorumlanmıştır.[56] 2013 yılında ise aralarında Natacha Atlas, Bahroma, Ely Bruna gibi ünlü sanatçıların bulunduğu 12 sanatçı Gülen'e ait 12 şiiri İngilizce olarak Rise Up - Colours of Peace adlı albümde yorumlamıştır.[57]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Fethullah Gülen, resmî nüfus kaydına göre 27 Nisan 1941'de, Erzurum ili, Hasankale (Pasinler) ilçesi, Korucuk köyünde Dünya'ya geldi.
  2. ^ a b 1941-1959 Hayat Kronolojisi - Fethullah Gülen Web Sitesi
  3. ^ Fethullah Gulen in short
  4. ^ Fethullah Gulen'in GYV hakkinda 1994.01.24 tarihli Kuruluş konuşması
  5. ^ Alpay, Şahin (06/03/2012). "28 Şubat'ta ne olmuştu?". zaman.com.tr. http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=1255104&title=28-subatta-ne-olmustu. Erişim tarihi: 6 Mart 2012. 
  6. ^ Fethullah Gulen Forum
  7. ^ M. Fethullah Gülen Nur'a adanmış bir bir ömür
  8. ^ Sabah, Emre Aköz-Nevzat Atal, Said Nursi'den Fethullah Gülen'e Nur Cemaati
  9. ^ ODTÜ Felsefe Bölümü Başkanı Ahmet İnam: "Fethullah Bey çok değerli ve saygın bir insan. Kendisiyle üç gün beraber konuştuk. Ben onu bir mütefekkir olarak görüyorum."
  10. ^ "Bir Müslüman düşünür olan Fethullah Gülen’in çağdaşlık ile Müslüman gelenek arasında nasıl bir orta yol aradığını ele alacağız." Yavuz, M.Hakan, Esposito, John, Laik Devlet ve Fethullah Gülen Hareketi, Istanbul: Gelenek, 2004
  11. ^ "As a religious intellectual and peace activist from Turkey, Gulen has influenced a whole generation of Muslims worldwide and inspired them", Muslim World in Transition: Contributions of the Gulen Movement seminerine çağrı metni, The American Political Science Association (ölü kaynak)
  12. ^ http://arsiv.sabah.com.tr/2006/09/26/gnd126.html
  13. ^ Hürriyet, Gündemden, 27 Haziran 1999
  14. ^ a b TumGazeteler.com,Yargıtay Ceza Genel Kurulu Fethullah Gülen`in beraatını onadı. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu`ndan (TMK) yargılanan Fethullah Gülen`e verilen beraat kararını onayan Daire kararına yapılan itirazı reddetti ,13 Şubat 2009
  15. ^ The Top 100 Public Intellectuals—the Final Rankings
  16. ^ a b "The 2013 TIME 100- F Gülen". TIME. http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/fethullah-gulen/. 
  17. ^ a b "1941-1959 Hayat Kronolojisi". Fethullah Gülen Web Sitesi. Ekim 31,2009. http://tr.fgulen.com/content/view/3502. 
  18. ^ Erzurum Komünizmle Mücadele Derneğinin kurulmasıyla ilgili açıklamaları
  19. ^ Hürriyet arşiv, 3 Nisan 1998, Enis Berberoğlu
  20. ^ "1971-1980 Hayat Kronolojisi". Fethullah Gülen Web Sitesi. 31 Ekim 2009. http://tr.fgulen.com/content/view/3500. 
  21. ^ Hürriyet, 20 Haziran 1999
  22. ^ Fethullah Gülen Web sitesi
  23. ^ 1980-1988 Hayat Kronolojisi, Fethullah Gülen Web sitesi
  24. ^ Hayatı, Kronolojisi, Fethullah Gülen Web Sitesi
  25. ^ Hayatı, Kronolojisi, Fethullah Gülen Web Sitesi
  26. ^ Fethullah Gulen Forum
  27. ^ Reuters: Turkish Islamic preacher - threat or benefactor?
  28. ^ New York Times inceleme yazısı- Fethullah Gulen profile
  29. ^ Le Monde'nin Gülen Okulları hakkında inceleme yazısı: Une confrérie turque ouvre un collège républicain en France
  30. ^ Time Dergisinin 3 sayfalık inceleme yazısı: "The Turkish Imam and His Global Educational Mission"
  31. ^ The Economist: Fethullah Gülen: A farm boy on the world stage
  32. ^ How far they have travelled (The Economist)
  33. ^ Foreign Policy röportajı: Meet Fethullah Gülen, the World’s Top Public Intellectual, Aug 2008
  34. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/14759/11/
  35. ^ ""Gülen Hareketi'nin Siyasî Gündemi Yok"". 20.10.2009. http://tr.fgulen.com/content/view/17909/11/. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  36. ^ "'Hareketin ekonomik faydaları yadsınamaz'". http://haberevet.com/haber/20110112/272439/hareketin-ekonomik-faydalari-yadsinamaz.html. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  37. ^ Ceylan, Yasin (19/04/2009). "İslam, Nurculuk ve Fethullah Gülen hareketi". radikal.com.tr. http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalEklerDetay&ArticleID=932027. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  38. ^ Ülsever, Cüneyt (16 Haziran 2010). "Milli Görüş vs. Gülen Hareketi (II)". hurriyet.com.tr. http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/15035874.asp. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  39. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/578/152/
  40. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/9783/10/
  41. ^ http://www.sonsuznur.net/fethullah-gulen-asrin-getirdigi-tereddutler/61-fethullah-gulen-asrin-getirdigi-tereddutler-2/170-fethullah-gulen-asrin-getirdigi-tereddutler-hazreti-havvanin-hazreti-ademin-(aleyhisselam)-ege-kemiginden-yaratildigi-soyleniyor-ne-dersiniz.html
  42. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/10842/3/
  43. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/3587/107/
  44. ^ [1]
  45. ^ a b http://www.ihsaneliacik.com/2010/03/soylesi-haberaleminet.html
  46. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/227/141/
  47. ^ http://www.fethullahgulen.info/moduller/index.php?tid=8&bolum=bediuzzaman
  48. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/14591/12/
  49. ^ http://www.scribd.com/doc/26592341/Fethullah-Gulenin-Hadis-Anlayi#page=224
  50. ^ [2]
  51. ^ http://www.yarinlar.net/sayi-37-mayis-2012/bilimin-din-ile-imtihani-hoca-nin-ilmi.html
  52. ^ belgeler.com Erişim 19/09/2012
  53. ^ uludag.edu.tr erişim:19/09/2012
  54. ^ http://www.demokrathaber.net/muhafazakar-zihniyet-nusayrilik-ve-fethullah-gulen-makale,2219.html
  55. ^ http://www.fethullahgulen.org/conference-papers.html
  56. ^ Ahmet Özhan, Hüzünlü Gurbet Şarkıları Söylüyor
  57. ^ Natacha Atlas: Gülen, romantik bir bilge

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Fethullah Gülen ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

VikiKaynak'ta Fethullah Gülen ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

Vikisöz'de Fethullah Gülen ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.

Vikihaber'de Fethullah Gülen ile ilgili haberler bulunmaktadır.