Ali Fethi Okyar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Ali Fethi Okyar

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
Görev aralığı 14 Ağustos 1923 – 1 Kasım 1923
Önce gelen	Rauf Orbay
Sonra gelen	Mustafa İsmet İnönü
Doğum	29 Nisan 1881 Pirlepe, Makedonya
Ölüm	7 Mayıs 1943 (62 yaşında) İstanbul, Türkiye
Siyasi parti	Cumhuriyet Halk Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası

Ali Fethi Okyar (29 Nisan 1881, Makedonya Pirlepe - 7 Mayıs 1943, İstanbul), Türk asker ve siyaset adamı. Cumhuriyet'i kuran öncü kadro içinde yer almış, Başbakanlık ve TBMM Başkanlığı yapmış, Atatürk'ün talimatıyla kurulan muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı yönetmiştir. Yaşamı boyunca Atatürk'ün en yakın kişisel arkadaşlarından biri olmuştur.

Konu başlıkları 1 Gençlik Yılları 2 Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi 3 Kişiliği 4 Kaynakça

[değiştir] Gençlik Yılları

1881'de bugün Makedonya'da bulunan Pirlepe'de doğdu. 1898'de Harbiye Mektebi'ne girdi ve 1900'de Piyade Teğmen rütbesiyle mezun oldu. 1904'te Kurmay Yüzbaşı olarak Selanik'te bulunan 3'üncü Ordu emrine verildi. Burada İttihat ve Terakki Cemiyetine katılarak, 1908 Devrimi'ni hazırlayan kadro içinde yer aldı. 1908'de Binbaşılığa yükseltilerek Selanik Jandarma Subay Okulu Komutanlığına getirildi.

12 Ocak 1909'da Paris Askeri Ataşesi oldu. 3 Temmuz 1911'de Arnavutluk Harekâtında İşkodra Müretteb Kuvvetler Kurmay heyetine atandı. 6 Ekim 1911'de Enver Bey ve Mustafa Kemal ile birlikte Trablusgarp'a gelerek savunma kuvvetlerinde görev aldı.

Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nın II. Dönemi için 13 Nisan 1912'de yapılan seçimde Manastır Milletvekili oldu. Meclisin kapatılmasından sonra orduya dönerek 17 Kasım 1912'de Çanakkale Boğazı Müretteb Kuvvetler Kurmay Başkanlığına atandı. 13 Ekim 1913'te Sofya Elçisi oldu. Aynı dönemde askeri ataşe olarak Sofya'da bulunan Mustafa Kemal'le dostluğu burada pekişti. Meclis-i Mebusan'ın III. Döneminin son yılında 8 Aralık 1917'de İstanbul Milletvekili seçilerek elçilik görevinden ayrıldı.

İttahat ve Terakki'nin düşmesinden sonra 14 Ekim 1918'de kurulan Ahmet İzzet Paşa hükümetinde Dahiliye Nazırı oldu. 8 Kasım'da eski rejim ileri gelenlerinden Talat, Enver, Cemal ve Sait Halim Paşaların yurt dışına kaçışına İçişleri Bakanı olarak engel olamamakla suçlanması, Ahmet İzzet Paşa kabinesinin istifasına neden oldu. 1 Kasım - 21 Aralık 1918 tarihleri arasında Mustafa Kemal ile birlikte Minber gazetesini çıkardı. İttihatçı gizli örgüte mensup olduğu iddiasıyla 10 Mart 1919'da tutuklandı, [2 Haziran]1919'da Malta'ya sürgüne gönderildi. Malta sürgünlüğü 30 Mayıs 1921'de serbest bırakılmasıyla sona erdi.

[değiştir] Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi

15 Ağustos 1921'de İstanbul Milletvekil olarak TBMM 1. Dönem'e katıldı. 10 Ekim 1921 - 4 Ekim 1922 arasında Dahiliye Vekilliği yaptı. TBMM 2. Dönem'de yeniden İstanbul Milletvekili seçildi. 14 Ağustos 1923'den Cumhuriyet'in ilanına kadar İcra Vekilleri Heyeti Reisliği ve Dahiliye Vekilliği yaptı. Fethi Bey kabinesinin istifasına yol açan siyasi olaylar, 29 Ekim 1923'te bir anayasa değişikliği ile Cumhuriyet'in ilanına neden oldu.

Cumhuriyetin ilanından hemen sonra, 1 Kasım 1923'te TBMM Başkanı seçildi. 1 Kasım 1924'te yine Başkan seçildi. Ancak aynı ay içinde Kazım Karabekir ve Ali Fuat Paşaların liderliğinde bir grup milletvekilinin Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adıyla muhalif bir parti kurmaları üzerine 22 Kasım 1924'te İsmet Paşa yerine Başbakanlığa getirildi. Bu atamada, sertlik yanlısı olarak tanınan İsmet Paşa'ya karşılık Fethi Bey'in ılımlı ve uzlaşmacı kimliği rol oynadı. Ancak üç ay sonra Doğu'da Şeyh Said İsyanı'nın patlak vermesi üzerine uzlaşma politikası iflas etti. 2 Mart 1925'te hükümet istifa etti, İsmet Paşa yeniden başbakan oldu. Aynı gün ilan edilen Takrir-i Sükûn Kanunu ile ülke çapında muhalefet susturuldu. Terakkiperver Fırka kapatıldı. Fethi Bey Paris Büyükelçiliğine atanarak Türkiye'den uzaklaştırıldı.

9 Ağustos 1930'da Atatürk'ün talimatıyla büyükelçilikten istifa ederek Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kurdu ve partinin genel başkanı oldu. Gümüşhane Milletvekili olarak tekrar Meclise girmesi sağlandı. Muvazaa amacıyla kurulan partinin, İzmir Mitingi'nden sonra irtica yanlısı bir harekete dönüşmeye başlaması üzerine, yine Atatürk'ün talimatıyla 17 Kasım 1930'da partisini feshetti. Tekrar yurt dışına gitti.

31 Mart 1934'te Londra Büyükelçiliğine atandı. İkinci Dünya Savaşı öncesinde Türkiye ile İngiltere arasında gerçekleşen diplomatik ve askeri yakınlaşmada önemli bir rol oynadı; Montreux Antlaşması'nın mimarları arasında bulundu. Atatürk'ün ölümünden kısa bir süre sonra, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün eski hasımlarıyla barışma politikası uyarınca 4 Ocak 1939'da Bolu Milletvekilliğine atandı; büyükelçilik görevinden ayrılarak yurda döndü. Aynı yıl seçilen 8. Meclis'e de Bolu Milletvekili olarak girdi. 2. Refik Saydam Kabinesinde Adalet Bakanı oldu ve bu görevini 12 Mart 1941'e kadar sürdürdü.

7 Mayıs 1943'te İstanbul'da vefat etti. Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır.

[değiştir] Kişiliği

Fethi Okyar diplomatik yetenekleri ve ılımlı, akılcı kişiliğiyle her dönemde saygı topladı. İngiltere ve Amerika'da uygulandığı şekliyle, millet iradesine dayanan demokratik, liberal ve pragmatik bir siyasi görüşü savundu. İngilizler tarafından Malta'ya sürüldükten sonra bile İngiltere'ye olan yakınlığını kaybetmedi.

İttihat ve Terakki içinde önemli görevler üstlendiği halde parti üst yönetiminin yolsuzluk ve cinnetlerinden uzak durdu; bu sayede İttihat ve Terakki'nin çöküşünden sonra da saygınlığını koruyabildi. Yakın arkadaşı Rauf Bey'ın aksine, siyasi kariyeri boyunca Mustafa Kemal'e ters düşmemeyi başardı. Uzun süre İsmet İnönü'nün başlıca rakibi olarak görüldüğü halde 1938'den sonra onunla barıştı ve yeniden üst düzey siyasi mevkilere getirildi.

[değiştir] Kaynakça

• http://www.msb.gov.tr/Birimler/Bakanlar/BakanPotre/AFOkyarB.htm Milli Savunma Bakanlığı

Siyasi durumu
Önce gelen: Mustafa Kemal Atatürk	TBMM Başkanı 1 Kasım 1923 - 22 Kasım 1924	Sonra gelen: Kazım Özalp
Önce gelen: Rauf Orbay	Türkiye Başvekili 14 Ağustos 1923 - 27 Ekim 1923	Sonra gelen: Türkiye Cumhuriyeti adına İsmet İnönü
Önce gelen: İsmet İnönü	Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı 22 Kasım 1924 - 3 Mart 1925	Sonra gelen: İsmet İnönü
Önce gelen: Kazım Özalp	Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanı 22 Kasım 1924 - 3 Mart 1925	Sonra gelen: Recep Peker
Önce gelen: Tevfik Fikret Sılay	Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanı 27 Mayıs 1939 - 13 Mart 1941	Sonra gelen: Hasan Safyettin Menemencioğlu
Siyasi parti durumu
Önce gelen: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adına Kâzım Karabekir	Serbest Fırka Genel Başkanı 12 Ağustos 1930 - 17 Kasım 1930	Sonra gelen: Demokrat Parti adına Celâl Bayar

T.C. Adalet Bakanları

Celalettin Arif Bey • Mustafa Kazım Bey • Zekai Apaydın • Mehmet Seyit Bey • Hafız Mehmet Engin • Mustafa Necati Uğural • Refik Şevket İnce • Mahmut Esat Bozkurt • Behçet Bey • Yusuf Kemal Tengirşenk • Rıfat Bey • Şükrü Saracoğlu • Hilmi Uran • Şinasi Devrin • Tevfik Fikret Sılay • Fuat Sirmen • Ali Fethi Okyar • Halil İbrahim Özyörük • Hasan Safyettin Menemencioğlu • Rüknettin Nasuhioğlu • Ali Rıza Türel • Osman Şevki Çiçekdağ • Mümtaz Ökmen • Hüseyin Avni Göktürk • Esat Budakoğlu • Kemal Sahir Kurutluoğlu • Hüseyin Celal Yardımcı • Abdülhak Kemal Yörük • Abdullah Pulat Gözübüyük • Mehmet Sedat Çumralı • Mustafa Amil Artus • Sırrı Atalay • Ekrem Tüzemen • İrfan Baran • Kemal Türkoğlu • İhsan Köknel • Hasan Dinçer • Hayri Mumcuoğlu • Hidayet Aydıner • Şevket Kazan • Yusuf Ziya Önder • Hayri Mumcuoğlu • İsmail Hakkı Arar • İsmail Müftüoğlu • Suat Bilge • Zeyyat Baykara • Hasan Fehmi Alpaslan • Selçuk Erverdi • Necmettin Cevheri • Rıfat Bayazıt • Mehmet Can • Ömer Ucuzal • Mustafa Kazım Akdoğan‎ • Mehmet Necat Eldem • Cevdet Menteş • Mahmut Oltan Sungurlu • Halil Ertem • Mahmut Oltan Sungurlu • Mehmet Topaç • Mehmet Seyfi Oktay • Mehmet Moğultay • Bekir Sami Daçe • Mahmut Oltan Sungurlu • Firuz Çilingiroğlu • Şakir Şeker • Mehmet Kemal Ağar • Suat Bilge • Şevket Kazan • Mahmut Oltan Sungurlu • Hasan Denizkurdu • Selçuk Öztek • Hikmet Sami Türk • Aysel Çelikel • Cemil Çiçek • Fahri Kasırga • Mehmet Ali Şahin • Sadullah Ergin

III. İcra Vekilleri Heyeti (19 Mayıs 1921 - 9 Temmuz 1922)

İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Fevzi Çakmak
Umuru Şeriye (Diyanet) Vekili: Mustafa Fehmi Gerçeker → Abdullah Azmi Torun • Adliye Vekili: Refik Şevket İnce • Müdafa-i Milliye Vekili: Fevzi Çakmak • Refet Bele • Kazım Özalp • Dahiliye (İçişleri) Vekili: Ata Bey → Refet Bele → Ali Fethi Okyar • Hariciye Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk • İktisat Vekili: Hasan Saka • Sırrı Day • Mahmut Celal Bayar • Maliye Vekili: Hasan Fehmi Ataç • Hasan Saka • Maarif Vekili: Hamdullah Suphi Tanrıöver • Mehmet Vehbi Bolak • Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ömer Lütfi Argeşo → Feyzi Pirinççioğlu → Hüseyin Rauf Orbay Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili: Refik Saydam • Rıza Nur

IV. İcra Vekilleri Heyeti (12 Temmuz 1922 - 4 Ağustos 1923)

İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Hüseyin Rauf Orbay
Umuru Şeriye (Diyanet) Vekili: Abdullah Azmi Torun → Mehmet Vehbi Çelik → Musa Kazım Göksu • Adliye Vekili: Celalettin Arif Bey → Rifat Çalık → (v.) Mustafa Kazım Bey (?) • Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı): Fevzi Çakmak • Müdafa-i Milliye Vekili: Kazım Özalp • Dahiliye (İçişleri) Vekili: İsmail Safa Özler → Ali Fethi Okyar • Hariciye Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk → İsmet İnönü • İktisat Vekili: Mahmut Esat Bozkurt • Maliye Vekili: Hasan Fehmi Ataç • Maarif Vekili: Mehmet Vehbi Bolak → İsmail Safa Özler • Nafia (Bayındırlık) Vekili: Feyzi Pirinççioğlu → Reşat Kayalı • Sıhhiye Vekili: Fuat Umay → Rıza Nur

V. İcra Vekilleri Heyeti (14 Ağustos 1923 - 27 Ekim 1923)

İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Ali Fethi Okyar
Umuru Şeriye (Diyanet) Vekili: Musa Kazım Göksu → Mustafa Fevzi Sarhan • Adliye Vekili: Seyit Bey • Müdafa-i Milliye Vekili: Kazım Özalp • Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı): Fevzi Çakmak • Dahiliye (İçişleri) Vekili: Ali Fethi Okyar • Hariciye Vekili: İsmet İnönü • İktisat Vekili: Mahmut Esat Bozkurt → Hasan Saka • Maliye Vekili: Hasan Fehmi Ataç • Maarif Vekili: İsmail Safa Özler • Mübadele, İmar ve İskan Vekili: Mustafa Necati Uğural • Nafia (Bayındırlık) Vekili: Feyzi Pirinççioğlu • Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili: Rıza Nur

12. Hükümet - 2. Refik Saydam Hükümeti (3 Nisan 1939 - 9 Temmuz 1942)

Başvekil: Refik Saydam
Başvekil: Ahmet Fikri Tüzer
Gümrük ve İnhisarlar Vekili: Raif Karadeniz · Ali Rana Tarhan · Adliye Vekili: Tevfik Fikret Sılay · Ali Fethi Okyar · Hasan Safyettin Menemencioğlu · Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili: Saffet Arıkan · Naci Tınaz · Ali Rıza Artunkal · Dahiliye Vekili: Faik Öztrak · Ahmet Fikri Tüzer · Hariciye Vekili: Şükrü Saraçoğlu · İktisat Vekili: Hüseyin Hüsnü Çakır · Sırrı Day · Maarif Vekili: Hasan Âli Yücel · Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ali Fuat Cebesoy · Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili: Ahmet Hulusi Alataş · Muharebe ve Münakalat (Haberleşme) Vekili: Ali Çetinkaya · Cevdet Kerim İncedayı · Mehmet Fahri Engin · Ziraat Vekili: Reşat Muhlis Erkmen‎ · Ticaret Vekili: Nazmi Topçuoğlu · Cezmi Erçin · Mümtaz Ökmen ·