Asporça Hatun
| Asporça Hâtun أسبوركا خاتون | |
|---|---|
 Asporça Hatun'un mezarı Bursa'da Osman Gazi türbesindedir | |
| Doğum | y. 1290 Bizans İmparatorluğu |
| Ölüm | 1362'den sonra Bursa, Osmanlı Devleti |
| Defin | Osman Gazi Türbesi, Osmangazi, Bursa, Türkiye[1] |
| Eş(ler)i | Orhan Gazi (e. 1307-1310) |
| Çocuk(lar)ı | İbrahim Bey Şehzade Serefullah[2] Selçuk Hatun[3] Fatma Hatun[4][5] |
| Dini | Sünni İslam |
Asporça Hatun, (c.1290 – c. 1362'den sonra), Bizans asilzadesi ve Orhan Gazi'nin eşidir.[6]
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Asporça Hatun'un soyu tartışmalı bir konudur. Bazı kaynaklara göre, İmparator III. Andronikos Palaiologos ve eşi Savoylu Anna'nın kızıdır. Ancak bu oldukça düşük bir olasılıktır çünkü III. Andronikos Palaiologos ve Asporça Hatun'un doğum tarihleri neredeyse aynıdır. Kardeşleri ise; IX. Mihail, Simonida Nemanjić, Demetrios Paleologos, John Paleologos ve Bartolomeos Paleologos'tur.
Prenses Asporça'nın en büyük oğlu ve doğum tarihi bilinen çocuklarının tek olanı Şehzade İbrahim 1310 yılında doğduğundan, Asporça o yıl veya ondan kısa bir süre önce Orhan Gazi ile evlendi.[8] Ancak evliliğe rağmen savaş devam etti. Evlilikten sonra Asporça Hatun da Orhan Gazi'nin ilk eşi Nilüfer Hatun gibi İslamiyeti kabul ederek Müslüman oldu. Bu evlilikten Eskişehir Sancak beyi olacak olan Şehzade İbrahim, Şehzade Şerefullah, Selçuk Hatun ve Fatma Hatun doğmuştur. Hem Bizanslı hem de Türk tarihçiler onun daha fazla çocuğu olduğuna inanıyor.[9][10]
1323 yılında kurmuş olduğu vakfiyesinde oğlu Şehzade İbrahim'i mütevelli tayin etti. Hayır hasenatı ile halkın sevdiği bir kadın olmuştur. Vakfedilen mülklerine gelirine konan şartlar ise şöyle sıralanmaktadır: Pazartesi ve cuma geceleri üç hafızın Asporça Hatun ve çocuklarına Kur'an okuması, Ramazan ve Kurban Bayramlarında fakirlere yemek dağıtılması, kandil gecelerinde kandillerin yakılması.[11][12]
Osman Gazi gelinine Narlı, Kiyaklı, Çepni, Yörüklü ve Frenkli köylerini ve daha birçok araziyi hibe etmiştir.[13]
Ölüm ve defin
[değiştir | kaynağı değiştir]1362 yılında Orhan Gazi vefat edince tahta Nilüfer Hatun'dan olan oğlu I. Murad çıktı. Bazı kaynaklara göre Şehzade İbrahim, kardeşi Murad’ın saltanatını kabul etmeyerek isyan etmiş; bunun üzerine I. Murad’ın emriyle idam edilmiştir.
1362 yılından sonra Asporça Hatun, ölümünün ardından Bursa'da Orhan Gazi'nin türbesine defnedildi. Ancak yüzyıllardır süren deprem ve yangınlar nedeniyle 19. yüzyılda Bursa'nın padişah türbeleri onarılmış olup, şu anda Asporça Hatun ve büyük oğlu Şehzade İbrahim'in lahitleri I. Osman'ın türbesinde bulunmaktadır.[14][15]
Asporça Hatun'a izafe edilen kabre asılı levhadaki manzume, İbrahim Hoci ve Ahmed Tevhid tarafından Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası'nda yayımlanmıştır:
" Der-i deryâ-yı ismet zevce-i Sultan Orhan'dır, Nişîn-i mesned-i mahrem serây-ı sultân-ı zî-şandır. Severdi muktezâ-yı şefkati şehzâdesin gâyet, Elinden gideli ferzendi İbrahim giryândır. Düşüp ferzendinin ardına gitti ravza-i huld'a, O matemle giden ukbâya bu Asporçe Sultan'dır."[6]
Günümüz Türkçesiyle:
"İffet denizinin incisi, Sultan Orhan'ın eşidir. O şanslı harem dairesinin en yüce makamında oturandır. Şefkatli yaratılışı gereği şehzadesini çok severdi, Öyle ki oğlu İbrahim elinden gideli beri gözü yaşlıdır. Evladının acısına dayanamayıp ebedi cennet bahçesine gitti; Dünyadan öte aleme o büyük yasla giden, işte bu Asporçe Sultan'dır."
Popüler kültürde yeri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Atv'de yayınlanan 2025 Kuruluş Orhan dizisinde Alina Boz tarafından canlandırılıyor.[16][17]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "Tombs of Osman Ghazi and Orhan Ghazi". bursa.com.tr. 30 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2024.
- ↑ "OSMAN I". TDV İslâm Ansiklopedisi. 26 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.
- ↑ Peirce, Leslie P. (1993). The imperial harem : women and sovereignty in the Ottoman Empire. New York. ISBN 0-19-507673-7. OCLC 27811454. 6 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2022. pp. 34, 35
- ↑ Uluçay, M.C. (1980). Publications de la Société d'histoire turque: VII. sér. Türk Tarih Kurumu Basımevı. 13 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2024.
- ↑ "ORHAN (ö. 763/1362) Osmanlı padişahı (1324-1362". TDV İslâm Ansiklopedisi. 13 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025.
- 1 2 Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları. Alfa Yayınları. s. 54.
- ↑ Alderson 1956, s. 165.
- ↑ [7]Alderson, AD (1956). The Structure of the Ottoman Dynasty. Oxford: Clarendon Press.(İngilizce)
- ↑ Encyclopedia of Ahılık - Vol. II. Şekerbank. 2017. pp. 190, 199
- ↑ Önkal, Hakkı (1992). Osmanlı hanedan türbeleri. Kültür Bakanlığı yayınları. Ankara: Kültür Bakanlığı. ISBN 978-975-17-1009-3.
- ↑ Tektaş, Nazım (2004). Harem'den taşanlar. Çatı Kitapları. ISBN 978-975-8845-02-6. 9 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2024.
- ↑ Sakaoğlu, Necdet (2008). Bu mülkün kadın sultanları: vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-975-329-623-6. 9 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2024.
- ↑ İnalcık, Halil. "Osman I". TDV İslâm Ansiklopedisi. 23 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.
- ↑ Peirce, Leslie P. (1993). The imperial harem : women and sovereignty in the Ottoman Empire. New York. ISBN 0-19-507673-7. OCLC 27811454. 6 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2022.
- ↑ Finkel, Caroline (19 Temmuz 2012). Osman's Dream (İngilizce). John Murray Press. ISBN 978-1-84854-785-8. 20 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2024.
- ↑ "Kuruluş Orhan Asporça Hatun kim? Alina Boz oynayacak". 11 Aralık 2025. 11 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ "Kuruluş Orhan'a yılın transferi! Alina Boz (Asporça Hatun) kimdir?". 11 Aralık 2025. 11 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.