IV. Mehmed

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(IV. Mehmet sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
IV. Mehmed
Avcı Mehmed
İslâm Halifesi
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Sultan Mehmed IV.jpg
19. Osmanlı Padişahı Sultan IV. Mehmed Han
19. Osmanlı Padişahı
Hüküm süresi 8 Ağustos 1648 – 8 Kasım 1687
Önce gelen İbrahim
Sonra gelen II. Süleyman
Eş(leri) Emetullah Rabia Gülnuş Sultan
Afife Sultan
Çocukları II. Mustafa
III. Ahmed
Tam ismi
Sultan Mehmed Han-ı Rabi bin İbrahim Han El-Muzaffer Daima
Hanedan Osmanlı Hanedanı
Babası İbrahim
Annesi Turhan Hatice Sultan
Doğum 2 Ocak 1642
İstanbul
Ölüm 6 Ocak 1693 (51 yaşında)
İstanbul
Defin 10 Ocak 1693
Yeni Camii Turhan Valide Türbesi
Dini İslam
İmza
IV.Mehmed, Jacob Koppmayer(1640-1701)
IV.Mehmed, Viyana Kuşatması

IV. Mehmed ya da Avcı Mehmed adıyla da bilinir (d. 2 Ocak 1642, İstanbul – ö. 6 Ocak 1693, Edirne), 19. Osmanlı padişahı ve 98. İslam halifesidir. Padişah İbrahim'in Turhan Sultan'dan olan oğludur. Babasının tahttan indirilmesinin ardından 1648'de 7 yaşında tahta çıkan en genç padişah oldu. Ava düşkünlüğünden dolayı avcı lakabıyla anılmıştır. 39 yıllık saltanatıyla I. Süleyman'dan sonra en uzun süre hükümdarlık yapan Osmanlı padişahıdır.

Döneminde mimari alanda birçok faaliyet gerçekleştirildi. İnşaatı 60 yılda bitirilemeyen Yeni Camii ve Külliyesi tamamlandı. 1658-1680 yılları arasında Rumeli ve Anadolu hisarları tamir edildi. Mısır Çarşısı, Hünkar Kasrı, Köprülü Külliyesi, Safranbolu Köprülü Mehmed Paşa Camii, Vezirköprü Fazıl Ahmed Paşa Külliyesi, İncesu Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii ve Kervansarayı inşa edildi.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Saltanatının ilk yılları karışıklık içinde geçti. Bu dönemde devlet yönetimine babaannesi Kösem Sultan kadar annesi Turhan Sultan da karıştı. Zamanla iki kadın arasındaki rekabet giderek arttı. Kösem Sultan IV. Mehmed'i tahttan indirerek Turhan Sultan'dan kurtulmak istiyordu ancak bu planı öğrenildi. Kösem Sultan 1651 yılında Turhan Sultan'ın adamları tarafından öldürüldü.

Yönetimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1652 yılında malî durumu düzeltmesi için Tarhuncu Ahmet Paşa'yı sadrazam yaptı. Gereksiz giderleri azaltan ve tüm görevlilere vergi koyan sadrazam devletin gelirini artırdı. Ancak rakipleri tarafından padişahın gözünden düşürüldü ve öldürtüldü. Ardından gelen sadrazamlar devlet işlerinin daha da bozulmasına neden oldular. Askerin bir bölümüne ayarı bozuk para verilmesinden ve bir bölümüne ise hiç aylık verilmemesinden ötürü İstanbul'da ayaklanma çıktı. Ayaklananların padişaha verdikleri bir listedeki 30 devlet adamı ve saray ağası öldürtüldü ve cesetleri Sultanahmet Meydanı'nda bir çınar ağacına asıldı. Bu olaya Vaka-i Vakvakiye (Çınar olayı) denir.

1656 yılında Çanakkale boğazı önlerinde Venedik donanmasıyla yapılan savaşta Osmanlı donanması ağır bir yenilgi aldı ve Bozcaada ile Limni Venediklilerin eline geçti, ayrıca Çanakkale Boğazı kontrol altına alındı. Bu durum İstanbul'da büyük paniğe yol açtı. Aynı yıl iç ve dış sorunlara çözüm bulmak üzere Turhan Sultan tarafından sadrazamlığa Köprülü Mehmet Paşa getirildi.

Köprülüler dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bucaş Antlaşması sonucu Osmanlı sınırları

IV. Mehmed ve Turhan Sultan'dan tam yetki alan Köprülü, İstanbul ve Anadolu'da güvenliği sağladı. Venediklileri yenilgiye uğratarak Bozcaada ve Limni'yi geri aldı. Ölümünden sonra yerine Fazıl Ahmet Paşa geldi. Fazıl Ahmet Paşa Avusturya'dan Uyvar Kalesini alıp Vasvar Antlaşması'nı imzaladı. Venediklilerden de Girit'teki Kandiye kalesini aldı ve 24 yıl süren Girit savaşına son verdi. IV. Mehmed sadrazam ile birlikte ‎Lehistan seferine çıktı ve 1672 yılında Bucaş Antlaşması'nı imzaladıktan sonra Edirne'ye döndü. Lehistan'ın antlaşma şartlarına uymaması yüzünden ertesi yıl yeniden sefere çıkıldı ve savaş 1676 yılında son buldu. Aynı yıl Fazıl Ahmet Paşa ölünce IV. Mehmed sadrazamlığa Köprülü ailesinin yetiştirdiği Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'yı getirdi. IV. Mehmed sadrazamla birlikte Rusya'nın ele geçirdiği Çehrin kalesini geri almak için sefere çıktı. Kalenin alınmasının ardından 1678'de Edirne'ye döndü. 1681 yılında Ruslarla yirmi yıl süreli bir saldırmazlık antlaşması yapıldı.

Yine bu dönemde Eylül 1675'te İngiltere ile imzalanan bir antlaşmayla, I. Elizabeth döneminden beri bu ülkeye tanınmış olan imtiyazlar sistemli bir şekilde özetlendi ve söz konusu imtiyazlar ve kapitülasyonların yürürlükte olduğu belirtildi.

İkinci Viyana kuşatması[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Viyana Kuşatması öncesi Osmanlı sınırları

IV. Mehmed döneminin en önemli olayıdır. IV. Mehmed'in sadrazamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa ordu ile birlikte Viyana'ya kadar gitmiştir, kuşatma esnasında Belgrad'ta bulunan padişah kuşatmanın başarısızlıkla sonuçlanmasından sonra İstanbul'a dönmüştür. 1683 yılında gerçekleşen kuşatma iki ay sürmüş, Tuna Nehri'nin kuzeyinden gelen düşman kuvvetleri yüzünden Osmanlı Ordusu iki ateş arasında kalıp, ağır kayıplar vererek Belgrad'a çekilmiştir. Yenilginin sorumlusu olarak görülen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın Belgrad'ta idam edilmesi sonrasında Sadrazamlığa Kara İbrahim Paşa getirilmiştir.

Kuşatma sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuşatmanın ardından Avusturya, Lehistan ve Venedikliler birleşerek karşı saldırıya geçtiler. Bu dönemde Estergon, Peşte ve Budin kaybedildi. Venedikliler Ayamavra, Preveze, Mora ve Atina'yı ele geçirdiler. Ordu Mohaç Savaşı'nda ağır bir yenilgiye uğradı. Tüm bu gelişmeler IV. Mehmed'e karşı bir güvensizlik yarattı. Ordu ayaklanarak padişahın tahttan indirilmesini ve yerine kardeşi Süleyman'ın geçmesini talep etti. Bu talep kabul gördü ve IV. Mehmed 1687'de tahttan inmek zorunda kaldı.

IV. Mehmed tahttan indirildikten sonra iki oğluyla birlikte Edirne Sarayı'na kapatıldı ve hayatının sonuna kadar burada kaldı. Cenazesi İstanbul'a getirilerek Eminönü'nde Yeni Cami Turhan Valide Türbesi'nde annesi Turhan Validenin yanına defnedildi.

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Emetullah Rabia Gülnüş Sultan - II. Mustafa ve III. Ahmed'in annesi
  2. Siyavuş Sultan
  3. Afife Sultan
  4. Rabia Sultan
  5. Kaniye Sultan
  6. Gülnar Hatun
  7. Gülbeyaz Hatun
  8. Dürriye Hatun

Erkek çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmi Annesi Doğum tarihi Ölüm tarihi Not
II. Mustafa Emetullah Rabia Gülnüş Sultan 6 Şubat 1664 29 Aralık 1703
III. Ahmed Emetullah Rabia Gülnüş Sultan 30 Aralık 1673 24 Haziran 1736
Şehzade Selim Rabia Sultan 1659 1679
Şehzade Mahmut Kaniye Sultan 1660  ?
Şehzade Ibrahim Afife Sultan 1665 1666
Şehzade Bayezid Rabia Sultan / Kaniye Sultan 31 Aralık 1678 1 Ocak 1679
Şehzade Süleyman Siyavuş Sultan 13 Şubat 1681 1685

Kız çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmi Annesi Doğum tarihi Ölüm tarihi Not
Hatice Sultan Emetullah Rabia Gülnüş Sultan 1662 9 Mayıs 1743
Ümmi Sultan Rabia Sultan 1668 1670
Ümmü Gülsüm Sultan Kaniye Sultan 1670 13 Aralık 1700
Gevher Sultan Gülbeyaz Hatun  ?  ?
Safiye Sultan Siyavuş Sultan  ? 1687
Fatma Sultan Emetullah Rabia Gülnüş Sultan 1680 6 Aralık 1700

Edebiyat ve popüler kültürde IV. Mehmed[değiştir | kaynağı değiştir]

Orhan Pamuk'un üçüncü kitabı Beyaz Kale'nin ana kişilerinden biri de IV. Mehmed'tir. Kitapta padişah, çocukluğundan itibaren hayvanlara düşkün ve meraklı biri olarak resmedilir.

IV. Mehmed'e ait görseller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • A'dan Z'ye Tarih Ansiklopedisi (1984). Serhat yayınevi.
  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2003). Osmanlı Tarihi III. Cilt 1. Kısım: II. Selim'in Tahta Çıkışından 1699 Karlofça Andlaşmasına Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 975-16-0013-8. 
  • Sakaoğlu, Necdet (1999). Bu Mülkün Sultanları. İstanbul: Oğlak Yayınları. ISBN 875-329-299-6.  say.200-209
  • Kinross, Lord (1977). The Ottoman Centuries. İstanbul: Sander Kitabevi. ISBN 0-224-01379-8. (İngilizce)
IV. Mehmed
Doğumu: 2 Ocak 1642 Ölümü: 6 Ocak 1693
Resmî unvanlar
Önce gelen
I. İbrahim
Osmanli-nisani.svg
Osmanlı Sultanı

12 Ağustos 1648 - 8 Kasım 1687
Sonra gelen
II. Süleyman
Sünni İslam unvanları
Önce gelen
I. İbrahim
İslam Halifesi
12 Ağustos 1648 - 8 Kasım 1687
Sonra gelen
II. Süleyman