Deniz Baykal

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Deniz Baykal
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı
Görev süresi
30 Eylül 2000 – 10 Mayıs 2010
Yerine geldiği Altan Öymen
Yerine gelen Cevdet Selvi (vekil)
Görev süresi
11 Eylül 1995 – 22 Nisan 1999
Yerine geldiği Hikmet Çetin
Yerine gelen Cevdet Selvi (vekil)
Görev süresi
9 Eylül 1992 – 18 Şubat 1995
Yerine gelen Hikmet Çetin
Türkiye Başbakan Yardımcısı
Görev süresi
30 Ekim 1995 – 6 Mart 1996
Başbakan Tansu Çiller
Yerine geldiği Hikmet Çetin
Yerine gelen Nahit Menteşe
Türkiye Dışişleri Bakanı
Görev süresi
30 Ekim 1995 – 6 Mart 1996
Başbakan Tansu Çiller
Yerine geldiği Coşkun Kırca
Yerine gelen Emre Gönensay
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı
Görev süresi
5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979
Başbakan Bülent Ecevit
Yerine geldiği Kamran İnan
Yerine gelen Ahmet Esat Kıratlıoğlu
Türkiye Maliye Bakanı
Görev süresi
26 Ocak 1974 – 17 Kasım 1974
Başbakan Bülent Ecevit
Yerine geldiği Sadık Tekin Müftüoğlu
Yerine gelen Bedri Gürsoy
Türkiye Büyük Millet Meclisi
15., 16., 18., 19., 20., 22., 23., 24., 25. ve 26. dönem milletvekili
Görevde
Makama geliş
14 Kasım 2002
Seçim Bölgesi 2002 – Antalya
2007 – Antalya
2011 – Antalya
Haziran 2015 – Antalya
Kasım 2015 – Antalya
Görev süresi
14 Aralık 1987 – 18 Nisan 1999
Seçim Bölgesi 1987 – Antalya
1991 – Antalya
1995 – Antalya
Görev süresi
14 Ekim 1973 – 12 Eylül 1980
Seçim Bölgesi 1973 – Antalya
1977 – Antalya
Kişisel bilgiler
Doğum 20 Temmuz 1938 (1938-07-20) (78 yaşında)
Antalya, Türkiye
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi
(1968-1980)
Sosyaldemokrat Halkçı Parti
(1987-1992)
Cumhuriyet Halk Partisi
(1992-günümüz)
Eşi Olcay Baykal
Mesleği

Deniz Baykal (d. 20 Temmuz 1938, Antalya), Türk avukat, siyasetçi ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) eski genel başkanı. 1995–1996 yılları arasında Başbakan yardımcılığı görevini yürütmüştür. Birçok hükûmette yer alan Baykal, 1992–Şubat 1995, Eylül 1995–1999 ve 2000–2010 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)'nin genel başkanlığını yapmıştır. 2002–2010 yılları arasında Ana muhalefet partisi lideri olmuştur.

İlk defa 1973 Türkiye genel seçimleri'nde meclise giren Baykal, 37. Türkiye Hükûmeti'nde Maliye Bakanı ve Bülent Ecevit'in kuruduğu 42. Türkiye Hükûmeti'nde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı olarak yer almıştır. 12 Eylül Darbesi'den sonra Cumhuriyet Halk Partisi kapatılınca 1987 yılında Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP)'den milletvekili olarak seçilmeden önce bir süre gözetim altında tutulmuştur.

1992 yılında tekrar kurulan CHP'nin genel başkanı seçilmiştir. Baykal'ın genel başkanlığını yaptığı CHP, Tansu Çiller'in genel başkanlığını yaptığı Doğru Yol Partisi ile 1995 Türkiye genel seçimleri'nde yarışmıştır ve koalisyon hükûmeti kurmuştur. 1995–1996 yılları arasında Başbakan yardımcısı ve Dışişleri Bakanı olarak görev yapmıştır. 1999 Türkiye genel seçimleri'nde partisi CHP %10'luk seçim barajını geçemeyince istifa etmiştir. Eyül 2000 tarihinde tekrar CHP genel başkanı seçilmiştir ve 2002 Türkiye genel seçimleri'nde partisi ana muhalefet olmuştur. 2010 yılında kendisi ve başka bir CHP milletvekili içinde bulunduğu iddia edilen gizli kamera görüntülerine meydan okumak için genel başkanlık görevinden istifa etmiştir.

Baykal, meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla 2015 Türkiye genel seçimleri'nden sonra bir süre Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı olarak görev yapmıştır. Haziran-Temmuz 2015 TBMM Başkanlığı seçimi'nde CHP meclis başkanı adayı olmuştur fakat Adalet ve Kalkınma Partisi meclis başkanı adayı İsmet Yılmaz'a yenilmiştir. Ahmet Davutoğlu'ndan Baykal'a Seçim hükûmeti bakanlığı teklif edilmiştir fakat Baykal bu teklifi bir mektupla reddetmiştir.[1] Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri'nden sonra meclisteki en yaşlı milletvekili olduğu için 17 Kasım 2015'te bir süre TBMM Meclis başkanı olarak görev yapmıştır. TBMM Meclis başkanlığı görevine Baykal yerine 22 Kasım 2015 tarihinde Meclis başkanı olarak seçilen AK Parti milletvekili İsmail Kahraman geçmiştir.

Erken yaşamı ve eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Deniz Baykal 20 Temmuz 1938 tarihinde Antalya'da doğdu. Babası Hüseyin Hilmi Bey, annesi ise Feride Hanım'dır. 1952 yılında Antalya Atatürk Ortaokulundan, 1955 yılında Antalya Lisesi'nden mezun oldu. 1959 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne 1960 yılında asistan olarak girdi. 1963'te doktora çalışmalarını tamamladıktan sonra iki yıl Rockefeller Foundation bursu ile ABD'de kaldı ve Columbia Üniversitesi ile Berkeley Üniversitesi'nde çalışmalarını sürdürdü.[2]

Siyaset hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasetle 1960'lı yıllara doğru Demokrat Parti iktidarına karşı gelişen öğrenci hareketlerine katılmakla tanışan Baykal, CHP'nin 1965 genel seçimlerindeki yenilgisini analiz ettiği ve daha sonra doçentlik tezine dayanak olacak olan raporla CHP yönetiminin dikkatini çekti.[3] Doçent olduğu yıl olan 1968'de CHP'ye girerek siyasal yaşama atıldı. 14 Ekim 1973'te yapılan genel seçimlerde 185 milletvekili kazanarak birinci olan Cumhuriyet Halk Partisi'nden Antalya milletvekili seçildi.

Seçimlerden sonra 1974'te Bülent Ecevit başbakanlığında kurulan CHP-MSP koalisyon hükümetinden Maliye Bakanı oldu. 1978'de kurulan 3. Ecevit hükümetinde ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yaptı. Deniz Baykal bu dönemde CHP parti meclisi ve merkez yürütme kurulu, genel sekreter yardımcılığı görevlerinde bulundu. 1979 Ekim ara seçimlerinden sonra toplanan olağanüstü CHP kurultayında parti yönetimini ağır bir şekilde eleştirdi. 12 Eylül 1980 askeri müdahalesinden sonra bir süre Ankara'da Ordu Dil Okulu'nda gözetim altında tutuldu.

1982 Anayasası'nın 5 yıl süreyle siyasi yasağı getirdiği politikacılar arasında yer aldı. 1983 yılında siyasal partilerin kurulmasına izin verilmesinden sonra "yasaklı olmalarına rağmen faaliyetlerini sürdürdüğü" gerekçesiyle bir grup önde gelen CHP'li ve AP'li politikacıyla birlikte Çanakkale Zincirbozan Askeri Tesisleri'nde 2. kez gözetim altına alındı.

Siyasi yasaklı olmasına karşın 1984 yılında Sosyal Demokrasi Partisi'ne (SODEP) girdi; bu partinin Sosyaldemokrat Halkçı Parti'yle (SHP) birleşmesiyle SHP'li oldu. Eylül 1987'deki genel seçimlerde SHP'den Antalya milletvekili seçildi. SHP'de önce grup başkanvekilliği ardında da genel sekreterlik görevlerinde bulunan Baykal, Haziran 1988'de göreve başladığı genel sekreterlikten 10 Eylül 1990'da istifa etti. Bu dönemde demokratikleşme çabalarına ilişkin bir rapor hazırlattı (Temmuz 1990). SHP'de bu dönemden başlayarak olağan ve olağanüstü kurultaylarda Genel Başkan Erdal İnönü'nün üç defa karşısına çıktı ancak başarılı olmadı. Genel Sekreterlikten istifasından sonra SHP parti içi muhalefetinin önderi oldu.

Deniz Baykal, Antalya milletvekili olarak Türkiye Avrupa Birliği Karma Parlamentolararası Komitesi eşbaşkanlığını yürüttü. Avrupa Konseyi Parlementerler Meclisi üyeliğine seçildi. TBMM Dışişleri Komisyon üyeliğinde bulundu. Temmuz 1992'de kapatılan siyasi partilerin açılmasına izin veren yasanın sağladığı imkânla 9 Eylül 1992 tarihinde toplanan CHP Kurultayında Genel Başkanlığa seçildi. 54 yaşında genel başkan oldu.

Koalisyon dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1994 yerel seçimlerine üç parça halinde (SHP, DSP, CHP) katılan sol partiler birleşme arayışlarına başladılar. DSP baştan olumsuz yanıt verdi. SHP bu karara olumlu yaklaştı. SHP ve CHP 18 Şubat 1995'te toplanan kurultayda birleşti. CHP Genel Başkanı Deniz Baykal bu kurultayda genel başkanlığa aday olmadı. 9 Eylül 1995 tarihinde birleşmeden sonra yapılan CHP Olağan Kurultayında genel başkanlığa seçildi. 30 Ekim 1995 tarihinde kurulan DYP-CHP koalisyon hükümetinde Başbakan Yardımcılığı ve Dışişleri Bakanlığı görevlerini üslendi. Deniz Baykal, bir tek şartla kerhen bu koalisyonu kurdu, o da hemen erken seçim olması idi. Türkiye 24 Aralık 1995'te erken seçimlere gitti.

24 Aralık 1995 milletvekili genel seçimlerinde yeniden Antalya milletvekili oldu. Seçimleri takiben 53. Hükümetin (ANAP-DYP koalisyonu) kurulmasıyla Dışişleri Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığı görevlerinden ayrıldı. 23 Mayıs 1998 tarihinde yapılan Cumhuriyet Halk Partisi 27.Olağan Kurultayında genel başkanlığa 3. kez seçildi. 18 Nisan 1999 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi ve Deniz Baykal ilk kez seçim sonuçlarıyla parlamento dışında kaldılar. 22 Nisan 1999 tarihinde alınan seçim sonuçları nedeniyle istifa eden Baykal, 30 Eylül 2000 tarihinde Ankara'da toplanan Cumhuriyet Halk Partisi 11. Olağanüstü Kurultayında yeniden seçilerek üçüncü kez CHP Genel Başkanı oldu.

Ana muhalefet partisi lideri[değiştir | kaynağı değiştir]

3 Kasım 2002 Türkiye genel seçimlerinde CHP %19,4 oyla 177 milletvekili kazanarak TBMM'ye girdi. Deniz Baykal Antalya milletvekili seçilmişti. Baykal, 22.Dönem TBMM'de Ana muhalefet partisi genel başkanı olarak görev yaptı. 2003 Ekim ayında 30.Kurultayda tekrar genel başkanlığa seçildi. 2004 Temmuz ayında muhaliflerden Mustafa Sarıgül'e karşı olağanüstü kurultayda güvenoyu aldı.

29 Ocak 2005'te yapılan CHP Olağanüstü Kurultayı'nda, rakibi Mustafa Sarıgül'ü yenerek genel başkanlık görevine devam etti. 19-20 Kasım'da toplanan 31. Olağan Kurultayda 1158 oyun tamamını alarak tekrar genel başkanlığa seçildi. 2007 seçimlerinden önce CHP'nin de içinde bulunduğu sol ittifakı, 22 Temmuz 2007'de yapılan Genel Seçimleri'nde %20,8 oy aldı. Deniz Baykal 26 Nisan 2008'de yapılan CHP 32. Olağan Kurultayı'nda 1231 delegeden 1021'inin oyunu alarak tekrar genel başkan seçildi. 10 Mayıs 2010 tarihinde, İnternet yoluyla gündeme gelen, kendisi ve Nesrin Baytok içinde bulunduğu iddia edilen gizli kamera görüntülerine meydan okumak için genel başkanlık görevinden istifa ettiğini açıkladı.[4]

Ana muhalefet partisi liderliği sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Baykal, 2011 ve Haziran 2015 genel seçimlerinde CHP'den Antalya milletvekili seçildi. 2015 genel seçimlerinden sonra meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla 23 Haziran 2015 günü 25. Dönemin ilk oturumunu açtı ve yeni TBMM Başkanı İsmet Yılmaz seçilene kadar Meclis Başkanlığına vekalet etti. 24 Haziran 2015 tarihinde Cumhuriyet Halk Partisi tarafından 30 Haziran 2015'te yapılan TBMM başkanlık seçimleri için TBMM başkan adayı olarak gösterildi.[5] Seçimde 1. turda 125, 2. turda 128, 3. turda 129 ve 4. turda 182 oy alarak seçimi kaybetti. Son turdaki rakibi İsmet Yılmaz 258 oy ile 1. olup 26. TBMM Başkanı oldu.[6]

1 Kasım 2015 tarihinde yapılan erken seçimlerde CHP'den Antalya milletvekili seçildi. Yine bu seçimlerden sonra meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla yeni başkan seçilene kadar oturumları yönetti.[7]

Aile Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1963'te Olcay Baykal'la yaptığı evlilikten biri kız (Aslı Baykal), biri erkek (Ataç Baykal) iki çocuk ve üç torun sahibidir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi görevi
Önce gelen:
Tansu Çiller
TBMM Ana Muhalefet Partisi Lideri
19 Kasım 2002 - 10 Mayıs 2010
Sonra gelen:
Kemal Kılıçdaroğlu
Önce gelen:
Hikmet Çetin
Türkiye Başbakan Yardımcısı
30 Ekim 1995 - 6 Mart 1996
Sonra gelen:
Nahit Menteşe
Önce gelen:
Coşkun Kırca
Türkiye Dışişleri Bakanı
30 Ekim 1995 - 6 Mart 1996
Sonra gelen:
Emre Gönensay
Önce gelen:
Kamran İnan
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı
5 Ocak 1978 - 12 Kasım 1979
Sonra gelen:
Ahmet Esat Kıratlıoğlu
Önce gelen:
Sadık Tekin Müftüoğlu
Türkiye Maliye Bakanı
26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974
Sonra gelen:
Bedri Gürsoy
Parti siyasi görevi
Önce gelen:
Altan Öymen
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı
30 Eylül 2000 - 10 Mayıs 2010
Sonra gelen:
Cevdet Selvi (vekil)
Önce gelen:
Hikmet Çetin
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı
11 Eylül 1995 - 22 Nisan 1999
Sonra gelen:
Cevdet Selvi (vekil)
Önce gelen:
Bülent Ecevit
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı
9 Eylül 1992 - 18 Şubat 1995
Sonra gelen:
Hikmet Çetin

Şablon:Türkiye'deki parti genel başkanları