İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İstanbul Belediyesi sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İstanbul Büyükşehir Belediyesi.jpg
Kısaltma İBB
Kuruluş 1855 (163 yıl önce) (1855)
Tür Büyükşehir belediyesi
Merkez Saraçhane, İstanbul
Koordinatlar 41°00′49″K 28°57′18″D / 41.013495°N 28.955075°E / 41.013495; 28.955075
Genel sekreter Yavuz Erkut
Belediye başkanı Ekrem İmamoğlu
Bütçe 20 milyar 800 milyon ₺
Personel 13.663 (2018)
Resmî site www.ibb.istanbul

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul sınırlarının belediye işlerini yürüten kamu kuruluşu. İstanbul Belediye Sarayı, Saraçhane'de bulunmaktadır. 23 Haziran 2019'daki yenileme seçiminde başkan seçilen[1] Ekrem İmamoğlu, 27 Haziran'da mazbatasını alarak görevine başlamıştır.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul, kuruluşundan beri birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, birçok devletin ve ulusun başkentliğini üstlenmiştir. Bu önemli konumu ile şehircilik hizmetleri; kralları, imparatorları ve padişahları ilgilendiren bir konuydu.

Osmanlı devrinde, belediyecilik hizmetlerini üstlenen kişiler kadılardı. Kadılara bu görevlerinde subaşı, böcekbaşı, çöpçülük subaşısı, mimarbaşı gibi yeniçeri ocağına bağlı askerler yardım ediyordu. İstanbul'un ilk kadısı Hızırbey Çelebi idi. Osmanlı devrinde İstanbul'da 422 kadı görev aldı.

Osmanlı devlet anlayışında belediyenin karşılığı olan terim şehremini idi. Belediye başkanlarına da şehremini adı verilmekteydi.

Osmanlı döneminde modern anlamda ilk belediye anlayışı; Tanzimat fermanından sonra Kırım Harbi sırasında müttefiklerden esinlenerek oluşturuldu. Osmanlı döneminde, İstanbul'un ilk şehremini Salih Paşa olmuştur (1855). 1877 yılında belediyelerle ilgili çıkarılan kanun vasıtasıyla İstanbul belediye anlamında 20 ayrı bölgeye ayrıldı.

Şehreminiye bağlı olarak çalışan kuruma Şehremini ve Şehremaneti Meclisi denilmekteydi. Bu meclis padişah tarafından atanan 6 üye ve şehremini ile birlikte toplam 7 üyeden oluşmaktaydı.

1913 yılında çıkarılan Dersaadet Teşkilat-ı Belediyesi Hakkında Kanun-ı Muvakkat kanunu ile belediyecilik yeniden düzenlendi. Şehremini Meclisi yerine Encümen-i Emanet kuruldu. İstanbul tek bir belediye ve 9 şube olarak tasarlandı.

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet dönemi ile birlikte belediye işleri valilerin görev alanlarına dahil edildi.3 Nisan 1930 yılında çıkarılan 1580 sayılı kanun ile belediye 10 şubeye ayrıldı, eski unvanlar kaldırıldı.Meclis-i Umumi yerine seçilerek görev başına gelen İstanbul Umumi Meclisi getirildi.

İstanbul'da 1927-1957 yılları arasında yerel yönetim valiliğe bağlı olarak yürütüldü. 1 Mart 1957 tarihinde belediyeler özel idarelerden ayrıldı.

Büyükşehir dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1982 Anayasasındaki yerel yönetimlerle ilgili maddedeki değişikliğin gereği olarak Mart 1984'te büyükşehir belediyesi oldu. Aynı yıl yürürlüğe giren 3030 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile sistemin hukuksal temelleri de tamamlandı.[3]

İstanbul Belediye Sarayı

Yetki alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Temmuz 2004 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir sınırları, İzmit ve İstanbul büyükşehir belediyeleri için, il mülki sınırları olarak değiştirildi.[4]

Bütçe ve gelirler[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul Büyükşehir Belediyesi 2019 gelir tahmini 20 milyar 800 milyon TL, 2018 yılı konsolide bütçesi ise 42 milyar 600 milyon TL'dir.[5] İBB 2018 Faaliyet Raporu'na göre İBB'nin en yüksek gelire sahip şirketi 7,42 milyar TL ile İGDAŞ olmuştur.[6]

2018 Yılı gider bütçesi ve gerçekleşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Giderin Türü Bütçe (TL) Gerçekleşme (TL) Gerçekleşme

Oranı (%)

Personel Giderleri 1.181.258.427 1.151.664.819 97,5
SGK Devlet Primi Giderleri 197.331.099 186.704.154 94,6
Mal ve Hizmet Alım Giderleri 6.121.158.742 6.100.661.712 99,7
Faiz Giderleri 519.995.704 436.609.589 84,0
Cari Transferler 1.310.641.976 1.309.940.442 99,9
Sermaye Giderleri 12.379.278.860 12.355.109.458 99,8
Sermaye Transferleri 355.335.191 355.335.191 100
Borç Verme 252.000.000 252.000.000 100
Toplam 22.317.000.000 22.148.025.366 99,2

Kaynak[7]

Üyesi olunan kuruluşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin üyesi olduğu kuruluşlar aşağıda belirtilmiştir.[8]

  • Avrupa Kentleri Teşkilatı
  • Birleşmiş Kentler ile Yerel Yönetimler (UCLG)
  • Dünya Büyük Metropoller Birliği
  • Uyuşturucuya Karşı Mücadele Veren Avrupa Kentleri Teşkilatı
  • İslam Başkentleri ve Kentleri Teşkilatı
  • Dünya Mirası Şehirleri Teşkilatı
  • Tarihi Şehirler Birliği
  • Depremler ve Megakentler İnisiyatifi
  • Dünya Haller Birliği
  • Uluslararası Fotogrametri ve Uzaktan Algılama Uzay Bilimi Birliği (ISPRS)
  • Dünya Sağlık Örgütü Sağlıklı Kentler Ağı
  • Ulaşım Araştırmaları Derneği Dünya Konferansı
  • Asya Belediye Başkanları Forumu
  • Avrupa Sosyal Hizmet Ağı
  • Profesyonel Eğitim Birliği

Belediye başkanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: İstanbul belediye başkanları listesi

Büyükşehir Belediye Başkanları (1984-günümüz)
Büyükşehir Belediye Başkanı Görev Başlangıcı Görev Bitişi Parti
1 Bedrettin Dalan 26 Mart 1984 28 Mart 1989 Anavatan Partisi
2 Nurettin Sözen 28 Mart 1989 27 Mart 1994 Sosyaldemokrat Halkçı Parti
3 Recep Tayyip Erdoğan 27 Mart 1994 6 Kasım 1998 Refah Partisi
4 Ali Müfit Gürtuna 12 Kasım 1998 1 Haziran 2001 Fazilet Partisi
1 Haziran 2001 1 Nisan 2004 Bağımsız
5 Kadir Topbaş 1 Nisan 2004 22 Eylül 2017 Adalet ve Kalkınma Partisi
6 Mevlüt Uysal 28 Eylül 2017 17 Nisan 2019
7 Ekrem İmamoğlu 17 Nisan 2019 6 Mayıs 2019 Cumhuriyet Halk Partisi
8 Ali Yerlikaya (vekil) 7 Mayıs 2019 27 Haziran 2019 Bağımsız
9 Ekrem İmamoğlu 27 Haziran 2019 Görevde Cumhuriyet Halk Partisi

İnsan kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Personelin istihdam türlerine göre dağılımı (Kişi)[değiştir | kaynağı değiştir]

2014 2015 2016 2017 2018
Memur 8.622 8.329 8.004 7.797 8.090
Sözleşmeli personel 1.072 1.593 1.695 1.883 1.953
İşçi 4.018 4.334 4.019 3.808 3.620
Toplam 13.712 14.256 13.718 13.488 13.663

Kaynak[7]

Bağlı iştirakler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şirket Kuruluş Genel Müdür Çalışan Gelirler Giderler Ek bilgi
2018[9] (TL)
Ağaç ve Peyzaj A.Ş. 1997 Faruk Kacır 416[10] 793.410.841 752.113.906
Belbim A.Ş. 1987 Yücel Karadeniz 496[11] 158.299.462 126.900.825
Beltur A.Ş. 1997 Ömer Güçlü Şeneler 1.543 264.464.260 264.333.699
BİMTAŞ 1997 Nazım Akkoyunlu 403 222.034.173 220.128.349
Boğaziçi Yönetim A.Ş. 1997 Ethem Pişkin 110 217.354.030 215.718.085
Eneri A.Ş. 1962 Aslan Değirmenci 240 470.526.214 442.268.753 1962'de BEL-PET adıyla kuruldu.
Halk Ekmek A.Ş. 1978 Salih Bekaroğlu 477[12] 279.753.177 265.473.841
Güvensu A.Ş. 1979 Sertaç Nişli 258[13] 153.199.491 147.492.574 Hamidiye marka su üreticisi.
İDTM A.Ş. 1982 - İBB hissesi %23.89[14]
İETT 1871 Ahmet Bağış 5.291 1.719.519.349 1.799.818.737
İGDAŞ 1986 Ali İhsan Sılkım 2.137 7.421.035.585 6.755.383.879
İSBAK A.Ş. 1986 - 755 459.237.833 436.737.833
İSFALT A.Ş. 1994 Burak Sırali 345 566.879.599 564.994.191
İSKİ 1981 - 6.056[15]
İSTGÜVEN A.Ş. 2016 Ahmet Can Buğday 559.206.828 545.077.089
İSPARK A.Ş. 2005 Murat Çakır 2.417 357.665.799 353.239.625
İstanbul İmar İnşaat A.Ş. 1947 Nevzat Gürler 14 20.584.493 16.220.225
İSTAÇ A.Ş. 1994 Mustafa Canlı 4.188 1.112.979.765 910.212.481
İSTTELKOM A.Ş. Nihat Narin 58 101.609.242 78.394.581
İSPER A.Ş. 1998 Banu Saraçlar 895.995.844 868.555.275
İSTON A.Ş. 1986 Ziya Gökmen Togay 946 519.262.503 493.742.370
İSYÖN A.Ş. 1993 Ali Yandır 168 43.930.872 43.660.872
Kiptaş 1987 Ali Kurt 2.690 760.776.602 672.811.429 İBB hissesi %35,00.
Kültür A.Ş. 1989 Serdal Taşkın 626 637.491.143 571.985.734
Medya A.Ş. 2011 İpek Elif Atayman 165 95.712.341 94.811.262
Metro İstanbul A.Ş. 1988 - 4.420 994.893.751 990.229.496
Otobüs A.Ş. 2010 Yasir Şahin 139 442.012.313 438.595.376
Şehir Hatları A.Ş. 1937 Sinem Dedetaş 911 215.894.414 212.446.652
Spor İstanbul A.Ş. 1989 İzzet Renay Onur 1.588 296.022.897 285.044.954
Şişli Kültür A.Ş. 1999 Alican Bakkal İBB hissesi %39,95.
UGETAM 1996 İbrahim Edin 113

Kaynak[16][17][9]

İştiraklerin toplam personel sayıları[değiştir | kaynağı değiştir]

2014 2015 2016 2017 2018
Şirketlerin Personel Sayıları (Kişi) 23.284 25.135 26.374 28.673 53.481

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]