İçeriğe atla

İstanbul Metrosu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İstanbul Metrosu
Genel
Sahibiİstanbul Büyükşehir Belediyesi
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Hizmet alanıİstanbul, Türkiye
Taşıma türüMetro
Hat sayısı
  • 11 (işletmede olan)
  • 6 (inşa edilen)
İstasyon sayısı158
Günlük yolcu sayısı1,67 milyon+
Yıllık yolcu sayısı612 milyon+ (2023)[1]
MerkezEsenler, İstanbul, Türkiye
Web sitesimetro.istanbul
Hizmet
Hizmete giriş3 Eylül 1989 (M1)
İşletmeci(ler)Metro İstanbul
TCDD Taşımacılık
Teknik
Sistem uzunluğu243,3 kilometre (151,2 mi)
Hat açıklığıStandart (1435 mm)
Ortalama hız35 km/h
En yüksek hız120 km/h
İstanbul Metrosu'nda kullanılan logolar
İstanbul Metrosu logosu
İstanbul Metrosu amblem yarışmasında aynı anda birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödüllerini kazanan Faruk Çağla'nın tasarladığı logo. Günümüzde hâlâ İstanbul Metrosu'nun resmî logosu olarak kullanılmaktadır.[2]
Bakanlık tarafından inşa edilen metrolarda kullanılan logo
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan ve işletilen metrolarda kullanılan U logosu.[3]

İstanbul Metrosu, Türkiye'nin nüfus bakımından en büyük şehri olan İstanbul'daki metro sistemidir. 3 Eylül 1989'da M1 hattının hizmete girmesiyle birlikte faaliyete başlamıştır. Günümüzde M1ᴀ, M1ʙ, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M8, M9 ve M11 olmak üzere 11 hattan oluşmaktadır.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı Metro İstanbul ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı adına TCDD Taşımacılık şirketleri tarafından işletilen metro ağı zaman içerisinde genişletilmekte olup, günümüzde 102'si Avrupa Yakası'nda ve 56'sı Anadolu Yakası'nda olmak üzere toplam 158 istasyondan oluşmaktadır ve -Mart 2024 itibarıyla- 243,3 kilometre (151,2 mi) güzergâh uzunluğuna sahiptir.[4] İstanbul dünyada 22. Avrupa'da ise 4. en uzun metro hattına sahip şehirdir.[5]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyanın ikinci, İstanbul'un ilk metrosu Tünel

İstanbul, Avrupa kıtasındaki ilk metro hattı olan Londra Metrosu'ndan sonra kıtanın en eski ikinci yer altı raylı sistemi olan ve 1875'te hizmete giren Tünel'e ev sahipliği yapmaktadır.[6] 573 metre (1.880 ft) uzunluğunda ve iki istasyonu olan Tünel, Beyoğlu ilçesinde bulunmaktadır ve günümüzde füniküler hattı olarak tanımlanmaktadır.

İstanbul'da toplu taşıma aracı olarak modern metro hatlarının yapımı, hızla artan nüfus yoğunluğunun yol açtığı trafik sıkışıklığı nedeniyle ancak 1980'lerin sonlarında başladı.

Metro hatlarının hizmete girmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1980'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un ilk modern metro hattı olan M1'in inşasına 1986-87 yılları arasında karar verildi ve Aksaray - Kocatepe arasındaki ilk etap 3 Eylül 1989'da hizmete girdi.[4][7] Hat hizmete girdikten sonra "hafif metro" olarak tanımlansa da 2006 yılında yapılan düzenleme ile M1 olarak değiştirildi. Ardından 3 Aralık 1989'da Esenler istasyonu hizmete girdi.

1990'lar - 2013[değiştir | kaynağı değiştir]

İkinci metro hattı olan M2'nin inşasına 1992'de başlandı ve Taksim - Levent arasındaki ilk etap 16 Eylül 2000'de hizmete girdi. Ardından 24 Ekim 2000'de Levent - 4. Levent arası hizmete girdi.[4][8][9] M2, aç-kapa ve NATM tünel yöntemiyle inşa edildi. 31 Ocak 2009'da hat kuzeyde Atatürk Oto Sanayi'ye, güneyde Şişhane'ye uzatıldı.[10] Ancak sinyalizasyon sisteminin hazır olmaması nedeniyle ilk başta Taksim - Atatürk Oto Sanayi arasındaki seferler 4. Levent istasyonundan aktarmalı olarak gerçekleştirildi. Benzer şekilde Taksim - Şişhane arasında da 2014'te Yenikapı uzatması açılana dek mekik işletme yapıldı. 2 Eylül 2010'da Darüşşafaka istasyonu hizmete girdi. 11 Kasım 2010'da hatta bir şube hattı eklendi ve Ali Sami Yen Spor Kompleksi Rams Park'ın karşısındaki Seyrantepe istasyonu hizmete girdi.[11] 22 Mayıs 2011'de de son olarak Hacıosman istasyonunun hizmete girmesiyle birlikte M2 hattı 16 istasyona ve 23,49 kilometre (14,60 mi) güzergâh uzunluğuna ulaştı.[4]

Uzatma çalışmaları devam ettirilen M1 hattında, 1994'te Büyük İstanbul Otogarı'nın açılmasıyla Otogar istasyonu hizmete girdi. Bunun yanında 1994-95 yılları arasında hat, aşama aşama Yenibosna'ya uzatıldı. 1999'da Bahçelievler istasyonu hizmete girdi ve hat 2002'de şehrin batısındaki Atatürk Havalimanı'na uzatıldı.[12] Esenler şube hattından Kirazlı'ya yapılan ikinci hatla M1 hattı, 14 Haziran 2013'te M1ᴀ ve M1ʙ olarak ikiye bölündü.

Anadolu Yakası'nda inşa edilen ilk metro hattı olan M4 hattı'nın inşasına 2005'te başlandı[13] ve Kadıköy - Kartal arasındaki ilk etap 17 Ağustos 2012'de hizmete girdi. 29 Ekim 2013'te Marmaray'ın açılmasıyla beraber Ayrılık Çeşmesi istasyonu hizmete girdi.

14 Haziran 2013'te Otogar - Kirazlı arasında M1ʙ ve Kirazlı - Başakşehir-Metrokent arasında M3 hatları hizmete girdi. 11 Kasım 2013'te de M3 hattında İkitelli Sanayi - Olimpiyat şube hattı hizmete girdi.[4][14]

2014 - 2019[değiştir | kaynağı değiştir]

Marmaray'ın 29 Ekim 2013'te hizmete girmesinden sonra 15 Şubat 2014'te M2, 9 Kasım 2014'te de M1ᴀ&M1ʙ hatları Yenikapı Aktarma Merkezi'ne uzatıldı ve Marmaray ile Avrupa Yakası'ndaki metro hatlarıyla bağlantı sağlandı.[15]

Mini metro olarak nitelendirilen ve 3,3 kilometre (2,1 mi) uzunluğa sahip olan Levent - Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü arasında inşa edilen M6 hattı, 19 Mayıs 2015'te hizmete girdi.[16]

10 Ekim 2016'da M4 hattı Kartal'dan Tavşantepe yönüne uzatıldı. Böylece 19 istasyona sahip hat, 26,50 kilometre (16,47 mi) uzunluğa ulaştı.[4]

Üsküdar - Yamanevler güzergâhında 17 Aralık 2017'de hizmete giren M5 hattı, İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk sürücüsüz metro hattıdır. Hat, 21 Ekim 2018'de Çekmeköy'e uzatıldı. Böylece 16 istasyona sahip M5 hattı, 20 kilometre (12 mi) uzunluğa ulaştı.[17][18]

2020 - günümüz[değiştir | kaynağı değiştir]

Mecidiyeköy - Mahmutbey güzergâhında 28 Ekim 2020'de hizmete giren 18 kilometre (11 mi) uzunluğundaki M7 hattı, İstanbul'un ikinci Avrupa Yakası'nın ise ilk sürücüsüz metro hattıdır.[19]

M9 hattının ilk etabı olan Bahariye - Olimpiyat arası, Olimpiyat - İkitelli Sanayi kesiminin M3 hattından bu hatta devredilmesiyle birlikte 29 Mayıs 2021'de hizmete girdi.[20]

M4 hattının Tavşantepe - Sabiha Gökçen Havalimanı uzatması 2 Ekim 2022'de hizmete girdi ve Kadıköy'den Sabiha Gökçen Havalimanı'na kesintisiz metro hizmeti sağlanmış oldu.

M7 hattının Mecidiyeköy - Kabataş uzatmasında yer alan Fulya ve Yıldız istasyonları 2 Ocak 2023'te hizmete girdi.

Bostancı - Parseller güzergâhında 6 Ocak 2023'te hizmete giren M8 hattı, 14,27 kilometre (8,87 mi) uzunluğu ve 13 istasyonu ile Anadolu Yakası'nın kuzey-güney aksında hizmet veren ilk metro hattı olma özelliğine ve Anadolu yakasındaki doğu-batı aksındaki tüm raylı sistemlere (Marmaray-M4-M5) bağlantı sağlama özelliğine sahip oldu.

22 Ocak 2023'te, azami 120 kilometre/saat (75 mph) işletme hızıyla Türkiye ve İstanbul'un ilk hızlı metrosu olan M11 hattının Kâğıthane - Kargo Terminali arasındaki kesimi hizmete girdi. Böylece İstanbul Havalimanı'na metro bağlantısı sağlanmış oldu.

8 Nisan 2023'te M3 hattının 4 istasyonlu Başakşehir-Metrokent - Kayaşehir Merkez uzatması hizmete girdi. Bu sayede hat üzerindeki Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi'ne metro bağlantısı sağlanmış oldu.

29 Ocak 2024'te Türkiye'nin en derin istasyonu olan M11 hattının Gayrettepe istasyonu hizmete girmiş ve böylece İstanbul Havalimanı metroyla şehir merkezine bağlanmıştır.

10 Mart 2024'te M3 hattının Kirazlı - Bakırköy Sahil uzatması hizmete girdi. Bu sayede Kayaşehir'den kesintisiz bir şekilde Bakırköy'e metro bağlantısı sağlanmış oldu.

16 Mart 2024'te M5 hattının Çekmeköy - Sultanbeyli uzatmasının ilk etabı Samandıra Merkez'e kadar hizmete girdi. Böylece Sancaktepe ilçesine Üsküdar'dan kesintisiz metro hizmeti sağlanmış oldu.

18 Mart 2024'te M9 hattının Bahariye ve Ataköy istasyonları arasında yer alan ikinci etabı hizmete girerek Basın Ekspres aksında yer alan sanayi ve yerleşim bölgelerine metro hizmeti sağlanmış oldu.

19 Mart 2024'te M11 hattının Kargo Terminali - Halkalı uzatmasının ilk etabı olan Arnavutköy Hastane uzatması hizmete girdi. Böylece Arnavutköy ilçesine metro hizmeti sağlanmış oldu.

Hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'daki toplam metro ağı 243,3 kilometre (151,2 mi) uzunluğundadır ve 158 istasyondan oluşmaktadır.[4] Mevcut hatlara ek ve ayrı olmak üzere toplam 10 adet metro hattının da inşaatı sürmektedir. Tüm projeler hedeflendiği gibi tamamlanırsa, İstanbul'daki metro ağı 343+ istasyon ile toplam uzunluğu 600 km'yi geçecek.

İşletmedeki hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kod Güzergah Açılış Son genişletme İstasyon
sayısı
Uzunluk (km)
Line M1 YenikapıAtatürk Havalimanı 3 Eylül 1989 9 Kasım 2014 18 19,9 kilometre (12,4 mi)
Line M1 YenikapıKirazlı 14 Haziran 2013 9 Kasım 2014 13 15,4 kilometre (9,6 mi)
Line M2 YenikapıHacıosman 16 Eylül 2000 16 Mart 2014 15 21,69 kilometre (13,48 mi)
Sanayi MahallesiSeyrantepe 11 Kasım 2010 11 Kasım 2010 2 1,8 kilometre (1,1 mi)
Line M3 Bakırköy SahilKayaşehir Merkez 14 Haziran 2013 10 Mart 2024 19 26,7 kilometre (16,6 mi)
Line M4 KadıköySabiha Gökçen Havalimanı 17 Ağustos 2012 2 Ekim 2022 23 33,5 kilometre (20,8 mi)
Line M5 ÜsküdarSamandıra Merkez 15 Aralık 2017 16 Mart 2024 20 26,5 kilometre (16,5 mi)
Line M6 LeventBoğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü 19 Haziran 2015 19 Haziran 2015 4 3,3 kilometre (2,1 mi)
Line M7 YıldızMahmutbey 28 Ekim 2020 2 Ocak 2023 17 20,0 kilometre (12,4 mi)
Line M8 BostancıParseller 6 Ocak 2023 6 Ocak 2023 13 14,27 kilometre (8,87 mi)
Line M9 AtaköyOlimpiyat 22 Kasım 2013 18 Mart 2024 13 17,2 kilometre (10,7 mi)
M11 (İstanbul Metrosu) GayrettepeArnavutköy Hastane 22 Ocak 2023 19 Mart 2024 10 51,5 kilometre (32,0 mi)

Hat simgeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'daki toplu taşıma ağında yer alan hatların her birine farklı renk ve isim verilmiştir. "M" harfi metroyu, "T" harfi tramvayı, "F" harfi füniküleri, "TF" kısaltması teleferiği, "B" harfi ise banliyöyü temsil eder. Simgelerde yazı tipi olarak Frutiger LT Pro kullanılmaktadır.

M1 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1 hattı
M1 Otogar istasyonu

M1 hattı İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk şehir içi raylı sistem hattıdır. M1ᴀ & M1ʙ şube hatlarından oluşmaktadır.

M1ᴀ hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ᴀ hattının başlangıç noktası Yenikapı'dır. Yenikapı ile Otogar arasında M1ʙ ile ortak işletilir ve Otogar'da M1ʙ'den ayrılarak güney yönünde ilerler. Merter'den itibaren 'e paralel olarak ilerleyen hat Yenibosna'dan sonra güneybatı yönünde ilerler. Ayamama Deresi, Dünya Ticaret Merkezi ve İstanbul Fuar Merkezi bölgesini viyadük ile geçen hat yer altına girerek Atatürk Havalimanı'nda sona erer.

Hat üzerinde; Yenikapı istasyonundan Marmaray'a ve M2 metrosuna, Aksaray ve Zeytinburnu istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı-Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Merter, Zeytinburnu, Bahçelievler ve Ataköy-Şirinevler istasyonlarından metrobüslere, Yenibosna istasyonundan M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

M1ʙ hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ʙ hattının başlangıç noktası Yenikapı'dır. Yenikapı ile Otogar arasında M1ᴀ ile ortak işletilir ve Otogar'da M1ᴀ'dan ayrılarak batı yönünde ilerler. Esenler'de bulunan makaslar, depo sahası ve bakım atölyesine gitmeyi sağlar. Esenler'den sonra hat yer altına girer ve nüfusun yoğun olduğu Esenler ve Bağcılar'ın merkezinden geçerek Kirazlı'da sona erer.

Hat üzerinde; Yenikapı istasyonundan Marmaray'a ve M2 metrosuna, Aksaray ve Bağcılar Meydan istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı-Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Kirazlı istasyonunundan -ücretsiz aktarmayla- M3 metrosuna aktarma yapılabilir.

M2 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M2 Yenikapı istasyonu

M2 hattı İstanbul'un önemli finans ve kültür-turizm bölgelerindeki ihtiyacı karşılamak adına ilk etapta Taksim Aktarma Merkezi - Levent arasında 16 Eylül 2000'de hizmete girmiştir. Hat üzerinde yıllarca uzatma çalışmaları olmuş ve en son yapılan genişletme ile Yenikapı Aktarma Merkezi'nden başlayan hat tarihî yarımadanın içinden kuzeye doğru giderek Haliç Metro Köprüsü'nde yer yüzeyine çıkar. Köprü üzerindeki Haliç istasyonunu geçtikten sonra hat tekrar yer altına girer ve Şişhane, Taksim, Şişli, Levent, Maslak gibi önemli iş ve eğlence bölgelerinden geçen hat Hacıosman istasyonunda sona erer.

Hat üzerinde; Yenikapı istasyonundan Marmaray'a ve M1ᴀ&M1ʙ metrosuna, Haliç istasyonundan T5 tramvayına, Şişhane istasyonunda T2 tramvayı ve Tünel'e, Taksim istasyonunda T2 tramvayı ve F1 fünikülerine, Şişli-Mecidiyeköy istasyonunda M7 metrosuna ve Metrobüs'e, Gayrettepe istasyonunda M11 metrosuna ve Metrobüs'e, Levent istasyonunda M6 metrosuna ve Sanayi Mahallesi istasyonunda -aktarma yapmadan- Sanayi Mahallesi - Seyrantepe arasında çalışan mekik metroya aktarma yapılabilir.

M3 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M3 hattı

M3 hattı, İstanbul'un 2020 Yaz Olimpiyatları adaylığı için spor tesislerinin kamu demiryolu ağına bağlanması ön koşulundan dolayı inşa edilmiştir. Hat ayrıca bölgede sürekli gelişen toplu konut bölgelerine, İSTOÇ Toptancılar Çarşısı'na ve İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'ne hizmet etmesi planlanmıştır. Bakırköy Sahil'den başlayan hat kuzey batı yönünde İncirli, Haznedar, Kirazlı, Mahmutbey ve İSTOÇ'tan geçerek İkitelli Sanayi'ye gelir. Burada önceden bir hat Başakşehir-Metrokent'e bir hat Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na gidiyordu. 29 Mayıs 2021'de M9 hattının ilk etabının açılmasıyla Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na giden hat M9 hattına devredildi ve sadece Başakşehir-Metrokent yönüne giden hat aktif kaldı. Buradan devam eden hat İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'nden geçerek toplu konutların yoğun olduğu Başak Konutları istasyonuna, oradan Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi'ne uğrayarak Kayaşehir Merkez'e gelerek sona erer.

Hat üzerinde; Bakırköy Sahil istasyonundan İDO Bakırköy Terminali'ne, Özgürlük Meydanı istasyonundan Yüksek Hızlı Trenlere, Anahat Trenlerine ve Marmaray'a hizmet veren Bakırköy Tren İstasyonu'na, İncirli istasyonundan M1ᴀ metrosuna ve Metrobüs'e, Kirazlı istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M1ʙ metrosuna, Mahmutbey istasyonundan M7 metrosuna, İkitelli Sanayi istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

M4 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M4 Pendik istasyonu

M4 hattı, Anadolu Yakası'nın ilk metro hattı olma özelliğine sahiptir. Büyük çoğunlukla 'e paralel giden hat, karayolu üzerindeki taşıt trafiğini önemli ölçüde azaltmıştır. 17 Ağustos 2012'de Kadıköy - Kartal arasında hizmete giren hat 10 Ekim 2016'da Tavşantepe'ye daha sonrasında 2 Ekim 2022'de ise Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmıştır.

Hattın başlangıç noktası İstanbul'un önemli kültür-sanat ve ulaşım noktalarından birisi olan Kadıköy'dür. Buradan başlayan hat kuzeydoğu yönünde Ayrılıkçeşmesi istasyonunu geçerek Acıbadem istasyonunda ile kesişir. Hat 'e paralel konumda; Göztepe, Kozyatağı, Maltepe, Kartal gibi önemli finans, kamu ve eğlence alanlarının yoğun olduğu bölgelerden geçerek Tavşantepe istasyonuna gelir. Buradan devam eden hat güzergâhından ayrılarak Yayalar-Şeyhli ve Kurtköy istasyonlarından geçerek Sabiha Gökçen Havalimanı istasyonunda sona erer.

Hat üzerinde; Kadıköy istasyonundan T3 tramvayı ve Şehir Hatları Kadıköy İskelesi ile İDO Kadıköy Terminali'ne, Ayrılık Çeşmesi istasyonundan Marmaray'a, Ünalan istasyonundan metrobüslere, Yenisahra istasyonundan -yakın gelecekte- M12 metrosuna ve Kozyatağı istasyonundan M8 metrosuna aktarma yapılabilir.

M5 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M5 Üsküdar istasyonu

M5 hattının ilk etabı 15 Aralık 2017'de, ikinci etabı ise 21 Ekim 2018'de, üçüncü etabı ise 16 Mart 2024'te hizmete girmiştir. İlk istasyonu Üsküdar, son istasyonu Samandıra Merkez'dir. İnşaatı 6 Haziran 2012'de başlayan hat, İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk tam otomatik ve sürücüsüz metro hattıdır.

Hat üzerinde; Üsküdar istasyonundan Marmaray'a ve Şehir Hatları Üsküdar İskelesi'ne, Altunizade istasyonundan -yakın gelecekte- M14 metrosuna ve metrobüslere, Çarşı istasyonundan -yakın gelecekte- M12 metrosuna ve Dudullu istasyonundan M8 metrosuna aktarma yapılabilir.

M6 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M6 hattı'nın Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü istasyonu

M6 hattı 19 Nisan 2015'te hizmete girmiştir.[21] 3,3 km uzunluk ve 4 istasyondan oluşmaktadır.

Hat üzerinde; Levent istasyonundan M2 metrosuna, Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü istasyonundan ise F4 fünikülerine aktarma yapılabilir.

M7 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M7 hattı'nın Alibeyköy istasyonu

M7 hattı, Kabataş'tan Mahmutbey'e kadar uzanan, Avrupa Yakası'nın ilk sürücüsüz tam otomatik metro hattıdır. Hattın yapım ihalesi 18 Eylül 2013'te yapılmıştır.[22] 13 Şubat 2014'te, Mecidiyeköy'den Mahmutbey'e kadar olan ilk etabın inşasına başlanmış, 28 Ekim 2020'de ise Mecidiyeköy - Mahmutbey arasındaki ilk etap hizmete girmiştir.[23] Bu etapta çift yönde saatte 70.000 yolcu taşıyabilmekte ve yolculuk 32 dakika sürmektedir.[24] 27 Mayıs 2015'te inşaatı başlayan Mecidiyeköy - Kabataş etabının Fulya ve Yıldız istasyonları ise 2 Ocak 2023'te hizmete girmiştir. Günümüzde hat 17 istasyona ve 20 km'lik hat uzunluğuna sahiptir. Hattın Yıldız'dan Kabataş'a ve Mahmutbey'den Esenyurt Meydanı'na uzatma inşaatları devam etmektedir.

Hat üzerinde; Şişli-Mecidiyeköy istasyonundan M2 metrosuna, Kağıthane istasyonundan M11 metrosuna, Alibeyköy istasyonundan T5 tramvayına, Karadeniz Mahallesi istasyonundan T4 tramvayına ve Mahmutbey istasyonundan M3 metrosuna aktarma yapılabilmektedir.

M8 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M8 metro treni

M8 hattı, Anadolu Yakası'nın kuzey-güney aksına sahip ilk metro hattıdır. 6 Ocak 2023'te[25] hizmete giren hat; Dudullu, İMES, Kayışdağı, Küçükbakkalköy gibi yoğun yerleşim ve sanayi bölgelerini metroya bağlamıştır. Günümüzde hat 13 istasyona ve 14.27 km'lik hat uzunluğuna sahiptir.

Hat üzerinde; Bostancı istasyonundan Yüksek Hızlı Trenlere, Anahat Trenlerine ve Marmaray'a hizmet veren Bostancı Tren İstasyonu'na ve Şehir Hatları Bostancı İskelesi ile İDO Bostancı Terminali'ne, Kozyatağı istasyonundan M4 metrosuna ve Dudullu istasyonunan M5 metrosuna aktarma yapılabilmektedir.

M9 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M9 hattı'nın İkitelli Sanayi istasyonu

M9 hattının ilk etabı, daha önceden M3 şube hattı olan kısım ile birleştirilerek 29 Mayıs 2021'de Bahariye - Olimpiyat arasında hizmete girmiştir. 18 Mart 2024'te ise Ataköy - Bahariye arası hizmete girmiş olup, Basın Ekspres aksında bulunan yoğun yerleşim ve sanayi bölgelerini metroya bağlamıştır. Günümüzde hat 14 istasyona ve 17.2 km'lik hat uzunluğuna sahiptir.

Hat üzerinde; Ataköy istasyonundan Marmaray'a, Yenibosna istasyonundan M1ᴀ metrosuna ve Metrobüs'e ve İkitelli Sanayi istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M3 metrosuna aktarma yapılabilir.

M10 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M10 hattının ilk etabı, 2 Ekim 2022'de Fevzi Çakmak-Hastane - Sabiha Gökçen Havalimanı arasında hizmete girmiştir, ancak işletim sadece M4 hattında yapılmaktadır. Hattın Fevzi Çakmak-Hastane - Pendik Merkez arasındaki uzatma inşaatı devam etmektedir. Bu etap tamamlandığında hat Pendik Merkez-Sabiha Gökçen Havalimanı arasında 6 istasyon ile işleyecektir.

M11 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul Havalimanı'nı şehir merkezine bağlayan M11 hattının ilk etabı, 22 Ocak 2023'te Kâğıthane - Kargo Terminali arasında hizmete girmiştir. İkinci etabı 29 Ocak 2024'te Kâğıthane - Gayrettepe arasında hizmete girmiştir. Üçüncü etabın ilk kısmı ise 19 Mart 2024'te Kargo Terminali - Arnavutköy Hastane arasında hizmete girmiştir. Hatta kullanılan trenler azami 120 kilometre/saat (75 mph) işletme hızına sahip olduğu için İstanbul'un ve Türkiye'nin en hızlı şehir içi metrosu olma unvanına sahiptir. Hattın işletmeciliğini diğer hatlardan farklı olarak TCDD Taşımacılık yapmaktadır.[26] Hattın Terminal 2 Metro İstasyonu ile Arnavutköy Hastane - Halkalı arasındaki uzatmanın inşaatı devam etmektedir.

İnşa hâlindeki hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kod Güzergâh İstasyon
sayısı
Uzunluk (km) Durum
Line M1 KirazlıHalkalı-Üniversite 5 [dönüştürme: geçersiz sayı][27] İBB tarafından finanse edilmektedir. 31 Mart 2024 tarihine kadar yeniden ihale edilmesi planlanıyor.[28][29] Fesih öncesi ilk etabın fiziki ilerleme oranı %18,5'e ulaşmıştı.
Halkalı-ÜniversiteHalkalı 4 [dönüştürme: geçersiz sayı]
Line M4 Tavşantepeİçmeler/Tuzla Belediyesi 6 7,9 kilometre (4,9 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Kaynarca Merkez istasyonunun 2025 yılında hizmete girmesi öngörülüyor, hattın geri kalanı için ise ihale bekleniyor.[30]
Line M5 Samandıra MerkezSultanbeyli 3 4,4 kilometre (2,7 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Fiziksel ilerleme oranı %63'e ulaştı. 2025 yılında hizmete girmesi öngörülüyor.[31]
Line M7 KabataşYıldız 2 4,5 kilometre (2,8 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Beşiktaş durağının açılış tarihi belirsiz olduğundan pas geçilip Kabataş'a kadar hattın 2024'te açılması öngörülüyor.
MahmutbeyHastane 5 7,0 kilometre (4,3 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Bu etabın fiziksel ilerleme oranı %30'a ulaştı.[32]
HastaneEsenyurt Meydanı 6 11,1 kilometre (6,9 mi) Kredi onayı alındı. Henüz inşaat çalışmaları başlamadı.[33]
M10 (İstanbul Metrosu) Pendik MerkezSabiha Gökçen Havalimanı 6 9,64 kilometre (5,99 mi) Hattın Pendik Merkez - Fevzi Çakmak-Hastane arası İBB tarafından finanse edilmektedir. Bu etabın Mayıs 2025'te hizmete girmesi öngörülüyor.[34]
M11 (İstanbul Metrosu) Arnavutköy HastaneHalkalı 5 17,5 kilometre (10,9 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2025 başına kadar hizmete girmesi öngörülüyor.[35]
M12 (İstanbul Metrosu) 60. Yıl ParkıKâzım Karabekir 11 13,0 kilometre (8,1 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. TBM kazıları tamamlandı, ray serimi devam ediyor. Fiziksel ilerleme oranı %70'e ulaştı.[36] Ataşehir – Finans Merkezi arasında test sürüsleri yapılmaktadır. 2025'te hizmete girmesi öngörülüyor.[28]
M13 (İstanbul Metrosu) YenidoğanSöğütlüçeşme 15 24,6 kilometre (15,3 mi) Hattın inşası 10 Mart 2024 itibarıyla yeniden başlamıştır.
M14 (İstanbul Metrosu) AltunizadeBosna Bulvarı 4 4,5 kilometre (2,8 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. Tünel kazılarının %70'i tamamlandı. 2025 yılında hizmete girmesi öngörülüyor.[28][37][38]

İnşa ve plan/proje aşamasındaki hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllarca süren durgunluğun ardından, İstanbul'un metro ağı şu anda çeşitli projelerle istikrarlı bir gelişme göstermektedir.[39] Yeni metro hatlarının inşası haricinde, mevcut M1ᴀ&M1ʙ, M2 vb. gibi hatların da birbirlerine entegre edilmesi planlanmaktadır. 2013 yılında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, tüm raylı sistemler ağının (Marmaray ve tramvay hatları dahil) 2019 yılına kadar 774 km uzunluğa ulaşmasını hedeflediği "Her yerde metro, her yere metro" başlıklı bir plan yayınladı.[40]

M1 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ʙ hattı şu anda Kirazlı'dan Halkalı'ya 9 istasyon olmak üzere 9,7 km daha uzatılmaktadır. Bu uzatma sürecinde, gelecekte daha uzun trenlerin kullanılabilmesi ve M1 hattının kapasite olarak tam teşekküllü bir yer altı demiryolu haline gelebilmesi için eski M1 istasyonlarının tüm platformları da genişletilecektir. Halkalı'daki mevcut Yüksek Hızlı Tren ve Marmaray istasyonlarının yanı sıra yapım aşamasında olan M11 İstanbul Havalimanı - Halkalı uzatmasına da aktarması olacaktır. Kirazlı ↔ Halkalı-Üniversite istasyonları arasının inşaatına 16 Şubat 2024 tarihinde yeniden başlaması planlanmaktadır.[41]

M4 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M4 hattı, başlangıçta güneydoğu yönünde Kartal'dan Tavşantepe'ye ve daha sonrasında kuzeydoğu yönünde Tavşantepe'den Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmıştır. Hattın 7,9 km ve 6 istasyon ile Tavşantepe'den Tuzla'ya uzatılması çalışmaları devam etmektedir. Tüm inşaat çalışmaları bittiğinde hattaki işletme M4ᴀ & M4ʙ olarak ikiye ayrılacaktır.

M5 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M5 hattı şu anda 8 istasyona ek olarak Çekmeköy'den Sultanbeyli'ye 10,9 km uzunlukla doğuya doğru genişletilmektedir. Hattın Sarıgazi istasyonunda M13 ile aktarması bulunacaktı, ancak M13 hattının Cumhurbaşkanlığı tarafından 2022 yatırım programına alınmadığı gerekçesiyle hattın yapımı geçici olarak durduruldu.[42] 5 Mayıs 2023'te Ekrem İmamoğlu hattın test sürüşlerinin başladığını paylaştığı videoda belirtti. Samandıra Merkez istasyonuna kadar olan etabın (Sancaktepe Şehir Hastanesi istasyonu hariç) 2024 yılının Şubat-Mart aylarında, Sultanbeyli'ye kadar olan etabın ise 2024 yılının sonuna kadar açılacağını belirtti.[43][44]

14 Ekim 2023 tarihinde Çekmeköy-Sultanbeyli arası TBM kazıları tamamlandı. Fiziksel ilerleme oranı %80'e ulaştı.[45]

M7 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M7 şu anda doğu ve batı yönünde inşa halinde olan uzatmalar ile uzatılacaktır. Doğu yönündeki uzatma Şişli-Mecidiyeköy istasyonundan devam ederek sırasıyla Fulya, Yıldız ve Beşiktaş istasyonlarından geçerek Kabataş'ta T1 hattına ve Kabataş İskelesi'ne aktarma imkanı sağlayacaktır. 2 Ocak 2023'te Fulya ve Yıldız istasyonlarının açılışı yapılmış olan uzatmanın Beşiktaş istasyonundaki arkeolojik buluntular sebebiyle inşaat çalışmaları büyük ölçüde aksamıştır. Beşiktaş istasyonunun es geçilip Kabataş istasyonunun 2024'te açılması planlanıyor.

M12 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asya yakasında M8'den sonra dikey ulaşım aksında çalışacak ikinci hat olacaktır. 60. Yıl Parkı-Kazım Karabekir arasında 11 istasyonda çalışacak hat Yenisahra istasyonunda M4'e, Çarşı istasyonuda M5'e ve Tütüncü Mehmet Efendi istasyonunda Marmaray hattına aktarma verecektir.

Projenin fiziksel ilerleme oranı %70 seviyesindedir.

M13 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeterli yolcu talebi olmadığı gerekçesiyle Cumhurbaşkanlığı tarafından yatırım programına alınmadı. Hat, 2021 yılında İBB tarafından askıya alındı.[46] Revizyona gidilerek Yenidoğan - Söğütlüçeşme arasında inşa edilecek olan hattın ilk etabının inşası 10 Mart 2024'te yeniden başlamıştır. 2025-2030 yılları arasında hizmete girmesi öngörülüyor.

Diğer hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kod Güzergâh İstasyon
sayısı
Uzunluk (km) Durum
Line M2 Yenikapı ↔ Sefaköy 10 14,0 kilometre (8,7 mi)[47] UAB tarafından projelendirilmektedir.
SeyrantepeAlibeyköy Cep Otogarı 4 7,0 kilometre (4,3 mi) Güncel İBB raylı sistemler vizyon haritasında gözükmemektedir.
Hacıosman ↔ Sarıyer 3 5,7 kilometre (3,5 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir.
Line M5 Sultanbeyli ↔ Kurtköy YHT/ViaPort 4 5,4 kilometre (3,4 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir.
Line M4 Sabiha Gökçen Havalimanı ↔ Kurtköy YHT/ViaPort 3 6,0 kilometre (3,7 mi) UAB tarafından projelendirilmektedir.
M10 (İstanbul Metrosu)
M20 (İstanbul Metrosu) Sefaköy ↔ TÜYAP 10 18,51 kilometre (11,50 mi)[48] İBB tarafından finanse edilmektedir. Uygulama projesi hazır ve ön finansman anlaşması yapıldı, başlanması için Cumhurbaşkanlığı yatırım programına alınması bekleniyor.[48]
HızRay Beylikdüzü ↔ Sabiha Gökçen Havalimanı 13 74,5 kilometre (46,3 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir. HızRay olarak da bilinmektedir. İlk ihalenin 2024'te yapılması planlanıyor.
VeznecilerFenertepe 16 23,7 kilometre (14,7 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir.
İncirliSöğütlüçeşme 15 30,2 kilometre (18,8 mi) Projede revizyona gidilerek boğaz için karayolu tünelinden vazgeçilmiştir. UAB tarafından projelendirilmektedir.[49]
M14 (İstanbul Metrosu) Bosna Bulvarı ↔ Küçüksu 7 UAB tarafından projelendirilmektedir.[50]
Line M7 Esenyurt Meydan ↔ Saadetdere 4 5,4 kilometre (3,4 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir.[51] Etüt ve fizibilite çalışmaları devam etmektedir.[52]
İhlas ↔ Hadımköy 14 26,7 kilometre (16,6 mi)
Başakşehir-Metrokent ↔ Habibler 3
KağıthaneİTÜ 6 7,4 kilometre (4,6 mi)
Altunizade ↔ Kavacık 10 11,1 kilometre (6,9 mi)
Kartal Sahil ↔ Uğur Mumcu belirsiz
Taksim ↔ Okmeydanı
Samandıra ↔ Süreyya Plajı

Araçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ᴀ ve M1ʙ[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ᴀ ve M1ʙ hatlarında, ABB tarafından 1980'lerin ortalarında Graz'da 105 adet üretilen araçlar kullanılmaktadır. Gelecekte araçların yenilenmesi ve sürücüsüz hale getirilmesi planlanmaktadır.[53]

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 35.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: Sabit blok
  • Güç: 750V DC-Havai Hat Katener[4]

M2[değiştir | kaynağı değiştir]

M2 hattındaki araçlar, toplamı 192 olmak üzere,[4] Fransa menşeili Alstom araçlarına ek olarak, Adapazarı'nda üretilen Güney Kore menşeili Hyundai Rotem araçlarından oluşmaktadır. Tüm vagonlarda 8 adet çift kapı bulunmaktadır, bu nedenle hızlı yolcu değişimi, ısıtma, klima ve yayın sisteminin yanı sıra vagon başına her iki tarafta 4 açıklık vardır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
  • Sinyalizasyon: Hareketli blok CB
  • Güç: 750V DC 3. Ray[4]

M3[değiştir | kaynağı değiştir]

M3 hattında Alstom'un Metropolis tipindeki araçlar çalışmaktadır.[54] Toplam 80 araçtan oluşan vagonların her birinde 8 kapı mevcuttur. Ayrıca yolcu bilgilendirme sistemlerine ve güvenlik kameralarına sahiptir.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon (Yeni araçlar geldiğinde 4+4= 8'li vagon)
  • Sinyalizasyon: Sabit blok
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[4]

M4[değiştir | kaynağı değiştir]

M4 hattında kullanılan araçlar CAF tarafından, İspanya'nın Beasain şehrinde tasarlanmış ve üretilmiştir. Araçların teslimi için sözleşme 2009 yılında imzalandı. 2012'den beridir de M4 hattında kullanılmaktadır.[55] 90 metre uzunluğundaki araçların her biri 1.300 yolcu taşıyabiliyor. Araçlar 3.5 metre yüksekliğinde ve 3 metre genişliğindedir.[56] Yolcu bilgilendirme sistemleri ve güvenlik kameraları da bulunmaktadır. Günümüzde hatta 144 adet araç bulunmaktadır.[4]

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
  • Sinyalizasyon: Hareketli blok CBTC
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[4]

M5[değiştir | kaynağı değiştir]

M5 hattında 150 adet CAF marka araç tam otomatik sürücüsüz bulunmaktadır.[4] Bu özelliğiyle İstanbul'daki ve Türkiye'deki ilk tam otomatik sürücüsüz metro hattıdır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 6'lı vagon
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 750V DC Rijit Katener[4]

M6[değiştir | kaynağı değiştir]

M6 hattında M2 hattına ait eski Alstom araçları kullanılmaktadır.

M7[değiştir | kaynağı değiştir]

M7 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 80 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M5 hattından sonra İstanbul'daki ikinci tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlarda güvenlik kameraları ve dijital yolcu bilgilendirme sistemleri bulunmaktadır. Hat için 300 adet vagon alımı yapılacaktır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon (Yeni araçlar geldiğinde 4+4=8'li vagon)
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[4]

M8[değiştir | kaynağı değiştir]

M8 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 40 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M7 hattından sonra İstanbul'daki üçüncü tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlar, M7 hattının araçları ile beraber üretildiği için iki trenin teknik özellikleri ve iç-dış dizaynı birbirine benzerdir.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener

M9[değiştir | kaynağı değiştir]

M9 hattında M3 hattının araçları kullanılmaktadır.

M11[değiştir | kaynağı değiştir]

M11 hattında CRRC Zhuzhou marka araç kullanılmaktadır. Teslim edilen ilk 10 set yurt dışından gelmiştir ve sürücülüdür. 3 Ocak 2024 tarihinde teslimleri başlayan 15 sürücüsüz set CRRC-MNG ortaklığı ile Türkiye'de üretilmektedir. Gelecekte ilk 10 set de modernize edilerek sürücüsüz hale getirilecektir.[57]

İstasyon tasarımları[değiştir | kaynağı değiştir]

1980'lerde ve 1990'larda inşa edilen M1 hattının istasyonları, tasarım açısından oldukça işlevseldir. Bu dönemde inşa edilen birçok istasyonda olduğu gibi, ışık kaynağı olarak kullanılmış floresan tüpler, karo zeminler ve beyaz plastik tavan çıtalarından yapılmış tavan paneller bulunmaktadır. Merkezi platformlar, kare ve kiremitli merkezi sütunlarla desteklenmektedir (örn. Aksaray, Emniyet-Fatih ve Topkapı-Ulubatlı.) 2000 yılında inşa edilen Bahçelievler ve Atatürk Havalimanı gibi istasyonların duvarlarında ise çini kaplama kullanılmıştır.

2000-2011 yılları arasında M2 istasyonları inşa edilirken açık renklerin kullanılmasına özen gösterilmiştir. Bu sebeple istasyonların temel duvar rengi beyazdır. İstasyonların karıştırılmaması ve akılda daha iyi kalması için bazı karakteristik desenler de yapılmıştır (örn. beyaz duvarın ortasına boyanmış renkli şeritler gibi.)

2020 yılında açılmış M7 hattının istasyonlarında daha çok gri ve beyaz renk birlikte kullanılmıştır. Bunlara ek olarak bazı istasyonlarda, Piet Mondrian'ın Mavi Kırmızı ve Sarılı Kompozisyon adlı eseri uyarlanarak kullanılmıştır. Ayrıca hattın tam otomatik sürücüsüz araçlara sahip olması sebebiyle, yolcuların raylara düşmeleri Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS) kullanılarak engellenmiştir.

İşletme[değiştir | kaynağı değiştir]

Metro İstanbul'un logosu

İstanbul Metrosunun işletmesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait olan Metro İstanbul ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı adına TCDD Taşımacılık tarafından yapılmaktadır. Metro İstanbul yalnızca metro değil, İstanbul'daki tramvay, füniküler ve teleferik hatlarını da işletmektedir. TCDD Taşımacılık ise günümüzde yalnızca M11 hattını işletmektedir.[26]

Metro İstanbul'un açıkladığı verilere göre, 2022 yılında 747 milyon 339 bin 602 kişi raylı sistemleri kullanmıştır.[58]

Çalışma saatleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'daki metrolar, M8 hattı hariç 06.00 - 00.00 arasında çalışmaktadır. M8 hattı ise 06.00 - 23.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.[59]

Gece metrosu[değiştir | kaynağı değiştir]

30 Ağustos 2019'dan itibaren Cumartesi ve Pazar 00.00 - 06.00 saatleri arasında 30 dakikada bir olmak üzere, M1ᴀ&M1ʙ, M2, M4, M5, M6 ve M7 hatlarında gece metrosu hizmeti kapsamında toplam 66 saat kesintisiz seferler düzenlenmektedir. Pandemi sebebiyle bir müddet durdurulan bu hizmet, 6 Mayıs 2022'de yeniden başlatılmıştır. Gece metrosunda çift bilet tarifesi uygulanmaktadır.[60]

Ağ haritası[değiştir | kaynağı değiştir]

Harita


Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2023 Yılında İstanbul'un Raylarında 831.409.209 Kişi Yolculuk Yaptı". Metro İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 29 Aralık 2023. 8 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2024. 
  2. ^ "Metro İstanbul logosunun tasarımcısı vefat etti: Faruk Çağla kimdir?". Yeni Şafak. 28 Ağustos 2020. 29 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  3. ^ "Bakan Karaismailoğlu: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı olarak inşa ettiğimiz metroların logosunu 'U' yapıyoruz". Anadolu Ajansı. 8 Eylül 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  4. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Genel Tanıtım Kataloğu (PDF). Metro İstanbul. 2021. s. 4. 1 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  5. ^ "Metro Uzunluğu - Ülkelere ve Şehirlere Göre". Enerji Atlası. 20 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2024. 
  6. ^ Kayaoğlu, Eren; Candaş, Adem; Kocabal, Y. Ziya; İmrak, C. Erdem (25-27 Eylül 2014). İstanbul'un Tarihi Füniküleri 'Tünel' (PDF). Makina Mühendisleri Odası. s. 297. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  7. ^ "150 yıllık düş gerçekleşti, İstanbul Metro'ya merhaba diyor". Tan Gazetesi. Geçmiş Gazete. 10 Mart 1989. 4 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  8. ^ "İstanbul Metrosu (Taksim - 4. Levent)". 26 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2009. 
  9. ^ "İstanbul'un da metrosu var". Milliyet. 16 Eylül 2000. 9 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  10. ^ "Metro Hattında Kesintisiz Ulaşım İstanbul". T24. 7 Eylül 2010. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  11. ^ "Seyrantepe metrosu için gözler 6 Kasım'da". NTV. 5 Kasım 2009. 29 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  12. ^ Bıyık, Sırrı (21 Aralık 2002). "Başbakan 'vatman' oldu". Yeni Şafak. 12 Ocak 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  13. ^ "İstanbul'a yeni metro hatları geliyor". v3.arkitera.com. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  14. ^ "Otogar-Olimpiyatköy metro hattı hizmete başladı". CNN Türk. 14 Haziran 2013. 20 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  15. ^ "İstanbul'un kilit taşı yerine oturdu". Türkiye Gazetesi. 16 Şubat 2014. 2 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  16. ^ "İstanbul'da raylı sistem taşımacılığı rekor kırdı". Hürriyet. 28 Ocak 2016. 23 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  17. ^ "Üsküdar-Ümraniye-Çekmeköy metrosu cuma açılıyor". Takvim. 12 Aralık 2017. 12 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  18. ^ Demir, Adem; Başer, Hikmet Faruk (14 Kasım 2018). "Sürücüsüz metro Avrupa'nın birincisi seçildi". Anadolu Ajansı. 21 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  19. ^ "Mecidiyeköy-Mahmutbey Metro Hattı açıldı". Sputnik Türkiye. Sputnik. 20 Aralık 2020. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  20. ^ "Ataköy-Olimpiyat Metro Hattı'nın 2 istasyonu hizmete açıldı". CNN Türk. 29 Mayıs 2021. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  21. ^ "Istanbul to get new mini-metro system - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). 20 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  22. ^ "Mecidiyeköy - Mahmutbey arası 26 dakikaya inecek". Anadolu Ajansı. Anadolu Ajansı. 23 Temmuz 2013. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  23. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :1 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  24. ^ "Mecidiyeköy-Mahmutbey Metro Hattı". www.metro.istanbul. Metro İstanbul. 31 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  25. ^ "M8 Bostancı-Dudullu Metro Hattı İşletmeye Açılmıştır". Metro İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 6 Ocak 2023. 6 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2023. 
  26. ^ a b "27.12.2022 Tarih ve 2022/14-1 Sayılı UKOME Kararı" (PDF). İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 27 Aralık 2022. 13 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Ocak 2023. 
  27. ^ "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (İBB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  28. ^ a b c "kamugözü". 1 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  29. ^ "youtube". 
  30. ^ "Kurumsal". www.ibb.istanbul. 13 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2023. 
  31. ^ "youtube". 2 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  32. ^ "https://twitter.com/alpkokin_pelin/status/1719676245577728012?s=20". X (formerly Twitter). 1 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  33. ^ "https://twitter.com/ekrem_imamoglu/status/1692434434190897345?s=20". X (formerly Twitter). 25 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  34. ^ "ekrem imamoğlu". 8 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2023. 
  35. ^ "https://twitter.com/a_uraloglu/status/1718909522910318598?s=20". X (formerly Twitter). 30 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  36. ^ "https://twitter.com/alpkokin_pelin/status/1707641397627564174?s=20". X (formerly Twitter). Erişim tarihi: 29 Eylül 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  37. ^ "Bakan Uraloğlu: Altunizade-Ferah Mahallesi-Çamlıca Camii-Bosna Bulvarı Metro Hattı'nı 2025 yılında açmayı hedefliyoruz". Anadolu Ajansı. 15 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2023. 
  38. ^ "Altunizade-Çamlıca-Ferah Mahallesi-Bosna Bulvarı Metro Projesi'nin 2024'te tamamlanması bekleniyor". www.aa.com.tr. 14 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2023. 
  39. ^ "İmamoğlu: İstanbul, dünyanın aynı anda en çok metro yapılan şehri oldu". Sputnik Türkiye. Sputnik. 15 Mayıs 2021. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  40. ^ "Her Yere Metro, Her Yerde Metro". İstanbul'un Metrosu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 20 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  41. ^ "300 Gün 300 Proje". 300gun300proje.ibb.istanbul. 8 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024. 
  42. ^ "İmamoğlu, 3 metro hattı için Hazine'nin onay vermediğini açıkladı". birgun.net. 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  43. ^ "Çekmeköy metro sürüşünü yaptık". Twitter. 8 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023. 
  44. ^ "https://twitter.com/RAYLISISTEM_DB/status/1715757681158291508?s=20". X (formerly Twitter). 26 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  45. ^ "https://twitter.com/alpkokin_pelin/status/1713203775161176196?s=20". X (formerly Twitter). Erişim tarihi: 15 Ekim 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  46. ^ "Yenidoğan-Cumhuriyet-Emek Metro Hattı'ndaki Risk Ortadan Kaldırılıyor". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 3 Haziran 2021. 5 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2022. 
  47. ^ "M2 Yenikapı-Sefaköy Metro Hattı Uzatması". 15 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2023. 
  48. ^ a b "İstanbul'un batı yakasına ilk metro geliyor: Sefaköy-Tüyap metrosu için harekete geçildi". Sözcü. 5 Ağustos 2022. 19 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2022. 
  49. ^ ergunaydemir (15 Eylül 2023). "Proje Revize Edildi, Artık 3 Katlı Değil !". Kamu Sözü. 2 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2023. 
  50. ^ "https://twitter.com/hilmiturkmen34/status/1733110023268561399?s=20". X (formerly Twitter). 12 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  51. ^ "İBB" (PDF). 11 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Eylül 2023. 
  52. ^ "https://twitter.com/RAYLISISTEM_DB/status/1731657045034610717?s=20". X (formerly Twitter). 4 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2023.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  53. ^ businessht (16 Mayıs 2018). "İstanbul'a bir sürücüsüz metro daha | Güncel Haberleri". businessht.com.tr (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Şubat 2022. [ölü/kırık bağlantı]
  54. ^ "The Municipality of Istanbul exhibits the new metro delivered by Alstom". Alstom. 31 Ocak 2012. 21 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  55. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  56. ^ "Kadıköy - Kartal Metro Hattı 144 Adet Metro Aracı Alım İşi". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 12 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  57. ^ "abdulkadir uraloğlu (3 ocak 2024)". 4 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  58. ^ "Yıllara Göre Genel Toplam Yolcu Sayıları" (PDF). Metro İstanbul. 2022. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ağustos 2023. 
  59. ^ "Bostancı-Dudullu-Parseller Metro Hattı". www.metro.istanbul. 6 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2023. 
  60. ^ "Gece Metrosu". Metro İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 14 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2023. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]