Türk Tarih Kurumu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Türk Tarih Kurumu
Turktarihkurumu.gif
Slogan "Tarih yazmak tarih yapmak kadar mühimdir, yazan yapana sadık kalmazsa, değişmeyen hakikat insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır."
Kuruluş 12 Nisan 1931
Tür Tarih Kurumu
Merkez Ankara
Resmî diller Türkçe
Lider Prof. Dr. Refik Turan
Resmî site ttk.gov.tr
Eski adı Türk Tarihi Tedkik Cemiyeti (1931-1935)

Türk Tarih Kurumu (kısaca TTK), Türk tarihinin ilk kaynaklardan araştırılması amacı ile Gazi Mustafa Kemal’in direktifi sonucu 12 Nisan 1931'de kurulmuş bir araştırma kurumudur.

1983 yılından itibaren Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu'na bağlı bir kuruluş durumuna gelmiştir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Nisan 1930 tarihinde Türk Ocakları'nın VI. Kurultayı'nın son oturumunda Gazi Mustafa Kemal'in direktifi üzerine Afet İnan 40 imzalı bir önerge sunmuş ve bu önergede Türk tarihini bilimsel olarak araştırmak üzere bir heyet kurulması istenmişti. Aynı gün Türk Ocakları Kanunu da bu konuda bir madde ekledi. Oluşturulan 16 kişilik heyet ilk toplantısını 4 Haziran 1930 tarihinde yaparak yönetim kurulu ve üyelerini belirledi. Bu heyet, Türk Tarih Kurumu'nun temelini oluşturur.

Heyet, "Türk Tarihinin Ana Hatları" adlı bir çalışma yayımlamıştır. Kitap, Orta Asya'da bir Türk uygarlığı ve bu merkezden başlayan göçlerle Türklerin Çin, Hindistan, Mezopotamya, Mısır, İran, Anadolu'ya giderek o bölgelerin halklarını uygarlaştırdıkları tezini işlemekteydi ve hedef, bu kitabın ana fikrine uygun okul kitapları hazırlanmasıydı.[1]

Türk Ocakları 29 Mart 1931 tarihinde kapanma kararı alınca Türk Tarih Heyeti, 12 Nisan 1931 tarihinde "Türk Tarih Tedkik Cemiyeti" adıyla yeniden örgütlenip çalışmalarına devam etti. Kurumun adı 1935 yılında "Türk Tarihi Araştırma Kurumu", daha sonra "Türk Tarih Kurumu" olarak değişti.

Kurum, Türk Tarih Kurumu adıyla faaliyet gösterdiği dönemde dört ciltlik lise tarih kitabını, İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın "Anadolu Beylikleri"'ni, bazı kazı raporlarını, Piri Reis'in "Kitab-ı Bahriye" ve haritasını basmış, 1937 yılından itibaren ise Belleten dergisini yayınlamıştır. 2-11 Temmuz 1932 tarihleri arasında "Türk Tarih Kongresi" adıyla düzenlediği ilk kongrenin ardından düzenli olarak kongre düzenlemeyi sürdürdü. Uluslararası nitelikte İkinci Türk Tarih Kongresi 20-25 Eylül 1937 tarihleri arasında gerçekleşti. 1935 yılında kurumun kendi olanakları ve çalışanı ile Alacahöyük Kazısı başlatıldı.

Kurumun çalışmaları ile cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk bizzat ilgilenmekte ve toplantılarına katılmaktaydı. Mustafa Kemal Atatürk'ten sonra gelen tüm cumhurbaşkanları da bir gelenek olarak kurumun "koruyucu başkanı" oldular.[2] Mustafa Kemal Atatürk, 5 Eylül 1938 tarihindeki vasiyetnâmesi ile, İş Bankası'ndaki hisselerinin gelirinin yarısını Türk Tarih Kurumu'na bağışladı.[2] Kurum, 21 Eylül 1940 gün ve 2/14556 sayılı Bakanlar Kurulu kararnamesiyle kamu yararına çalışan dernekler arasına alındı.

Kurum, çalışmalarına Ankara'daki Türk Ocağı Halk Evleri binasında başlamıştı. 1940 yılı sonunda Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Binasına taşınmış, 12 Kasım 1967 tarihinde Turgut Cansever ve Ertur Yener tarafından tasarlanmış kendi binasına geçmiştir.

Türk Tarih Kurumu, tüzel kişiliğe sahip olarak, 7 Kasım 1982 tarihinde kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 134. maddesi ile kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesine dahil edildi.

Türk Tarih Kurumu, ilmî araştırma ve yayınları yanı sıra, birincisi 2-11 Temmuz 1932 tarihleri arasında toplanan ve belli aralıklarla günümüze kadar XVI. kez gerçekleştirdiği milletler arası nitelikte "Türk Tarih Kongreleri" yapmaktadır. 20-25 Eylül 1937 tarihleri arasında Dolmabahçe Sarayı'nda yapılan II. Kongre, uluslararası nitelik kazanmış, yabancı bilim adamları da bu kongreye katılmışlardır. Bu Kongre, Türk tarihinin açıklanması ve belgelenmesi amacını gütmüştür. Ayrıca, Kongre dolayısıyla, tarih öncesinden Cumhuriyet dönemine dek yurdumuzda ve Ortadoğu'da gelişen büyük uygarlıkları, maketler, mülajlar, resimler ve grafiklerle canlandıran bir sergi düzenlenmiş ve bu sergi Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne dek Dolmabahçe Sarayı'nda kalmıştır.

Türk Tarih Kurumu bundan sonra da uluslararası nitelikte,

15-20 Kasım 1943’te III.,
10-14 Kasım 1948’de IV.,
12-17 Nisan 1956’da V.,
20-26 Ekim 1961’de VI.,
25-29 Eylül 1970’te VII.,
11-15 Ekim 1976’da VIII.,
21-25 Eylül 1981’de IX.,
22-26 Eylül 1986’da X.,
05-09 Eylül 1990’da XI.,
12-16 Eylül 1994’te XII.,
04-08 Ekim 1999’da XIII.,
09-13 Eylül 2002’de XIV.,
11-15 Eylül 2006’da XV.,
20-24 Eylül 2010'da XVI.
15-17 Eylül 2014'te XVII.

kongrelerini düzenlemiştir.

Bina[değiştir | kaynağı değiştir]

Turgut Cansever ve Ertur Yener tarafından tasarlanmış ve 1951 ile 1967 yılları arasında inşa edilmiş Türk Tarih Kurumu Binası 1980 yılında Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü kazanmıştır.[3]

Turgut Cansever ve Ertur Yener'in 1951 yılında tasarlamaya başladığı Türk Tarih Kurumu Binası'nın projelendirme çalışmaları 1961 yılında sonuçlandırılmış, 1962 yılında binanın inşaatına başlanmıştır. İnşaat 1966 yılında tamamlanmış ve yapı 1967 yılından itibaren tam teşekküllü olarak kullanıma açılmıştır. 1980 yılında Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü kazanan bu yapı Türkiye mimarlık tarihininin en önemli modern tasarımlarından birisi olarak kabul edilmektedir.[3][4] Zemin katta konferans salonu, kitap depoları, üst katlarda kütüphane, okuma salonları ve ofisler yer almaktadır.[5]

Misyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk ve Türkiye tarihini çağdaş sosyal bilim anlayışıyla araştırmak ve yaymak; bu alandaki araştırmaları desteklemek ve toplumdaki tarih bilincini geliştirmektir.

Vizyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk ve Türkiye tarihi araştırmalarını dünya tarih yazıcılığıyla bütünleştirmek; Türk tarihçiliğini evrensel ölçekte en üst düzeye ulaştırmaktır.

Etkinlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarih Kurumu, Türk tarihi ve Türkiye tarihini incelemek ve sonuçları yaymak için konferanslar, seminerler, kongreler, anma törenleri, sergiler düzenler; kazılar yaptırır, kitaplar yayınlar; kurumun üyeleri uluslararası kongreler düzenler.

Yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1937 yılından beri yayınlanan Belleten adlı yayın, dört ayda bir yayınlanır.
  • Kurum tarafından 1964'ten beri çıkarılan Belgeler adlı bir başka yayın ise Türk arşivindeki belgeleri açıklamalı olarak yayınlar.
  • 1991 yılından sonra sadece raporlarını yayınlamaktadır.

Kazılar[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ağustos 1935 tarihinde kurumun kendi parası ve kendi elemanlarıyla başlattığı ilk kazı Alacahöyük Kazısı'dır. Bunu Trakya ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde yapılan kazı ve arkeolojik araştırmalar izlemiştir. Bu kazılardan çıkan eserler pek çok müzede sergilenmektedir.

Uluslararası Bilim Kurumlarında Üyelik[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarih Kurumu, Uluslararası Akademiler Birliği'nin (International Union of Academies-IUA) Türkiye'deki tek üyesidir.

Kütüphane[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih ve arkeoloji alanında ülkenin en büyük kütüphanesi, Türk Tarih Kurumu kütüphanesidir. Kurum, Türkiye'nin son çağlar tarihi için de zengin bir belgeliğe sahiptir.

Başkanlar[6][değiştir | kaynağı değiştir]

Adı Görev Başlangıcı Görev Bitişi
Mustafa Kemal Atatürk
(Kurucu ve Koruyucu Genel Başkan)
14 Nisan 1931 10 Kasım 1938
Tevfik Bıyıklıoğlu 14 Nisan 1931 8 Nisan 1932
Prof. Dr. Yusuf Akçura 8 Nisan 1932 11 Mart 1935
Hasan Cemil Çambel 23 Mart 1935 17 Aralık 1941
Ord. Prof. Dr. Şemsettin Günaltay 17 Aralık 1941 19 Ekim 1961
Ord. Prof. Dr. Şevket Aziz Kansu 28 Nisan 1962 21 Nisan 1973
Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal 21 Nisan 1973 18 Ocak 1982
Ord. Prof. Dr. Sedat Alp 16 Nisan 1982 17 Ekim 1983
Prof. Dr. Yaşar Yücel 17 Ekim 1983 16 Mart 1992
Prof. Dr. Neşet Çağatay (vekil) 16 Mart 1992 21 Ocak 1993
Prof. Dr. İbrahim Agah Çubukçu (vekil) 21 Ocak 1993 23 Eylül 1993
Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu 27 Eylül 1993 23 Temmuz 2008
Prof. Dr. Ali Birinci 1 Ağustos 2008 13 Eylül 2011
Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız (vekil) 14 Eylül 2011 25 Haziran 2012
Prof. Dr. Mehmet Metin Hülagü 26 Haziran 2012 23 Haziran 2014
Prof. Dr. Mehmet Ali Beyhan (vekil) 24 Haziran 2014 5 Mart 2015
Prof. Dr. Refik Turan 6 Mart 2015 Görevde

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kaynak: Etienne Copeaux. Tarih Ders Kitaplarında (1931-1993) Türk Tarih Tezinden Türk-İslam Sentezine. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. 2. Baskı. İstanbul, 2000. ISBN 975-333-078-2 s. 39-40
  2. ^ a b Tarihçe, Türk Tarih Kurumu web sitesi, Erişim tarihi:10.10.2012
  3. ^ a b "Turkish Historical Society, Aga Khan Award for Architecture". Ağa Han Mimarlık Ödülü resmi web sitesi (İngilizce). http://www.akdn.org/architecture/project.asp?id=21. Erişim tarihi: 26 Ekim 2011. 
  4. ^ "Mimarlıkta Modernite ve Süreklilik, İstanbul Teknik Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006". Burçin Yıldırım. http://www.scribd.com/doc/70286595/19/Turk-Tarih-Kurumu-Binas%C4%B1. Erişim tarihi: 26 Ekim 2011. 
  5. ^ "Türk Tarih Kurumu, Turgut Cansever, Ertur Yener, Ankara". Arkitera.com. http://www.arkitera.com/gununsorusu/2003/03/19.htm. Erişim tarihi: 26 Ekim 2011. 
  6. ^ Başkanlarımız

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]