Celal Talabani

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Celal Talabani
Irak Cumhurbaşkanı
Görevde
Makama geliş
7 Nisan 2005
Başbakan İbrahim El Caferi
Nuri El Maliki
Başkan Yardımcısı Adil Abdül Mehdi
Gazi Meşal El Yaver
Tarık el-Haşimi
Hudeyr el-Huzayi
Yerine geldiği Gazi Meşal El Yaver
Kürdistan Yurtseverler Birliği Lideri
Görevde
Makama geliş
1 Nisan 1975
Irak Hükümet Konseyi Başkanı
Görev süresi
1 Kasım 2003 – 30 Kasım 2003
Yerine geldiği İyad Allavi
Yerine gelen Abdül Aziz El Hakim
Kişi bilgileri
Doğum 12 Kasım 1933 (1933-11-12) (80 yaşında)
Kelkan, Irak
Partisi Kürdistan Yurtseverler Birliği
Eşi Hero İbrahim Ahmed
Çocukları Kubad
Bitirdiği okul Bağdat Üniversitesi
Dini İslam

Celal Talabani (Kürtçe: جەلال تاڵەبانی Celal Tallebanî, Arapça: جلال طالباني‎ Jalāl Ṭālabānī) (d. 12 Kasım 1933, Kelkan, Irak), Kürt siyasetçi, Irak Cumhurbaşkanı.

Bağdat Üniversitesi hukuk bölümü mezunu olan Celal Talabani, Kuzey Irak'taki Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB)'nin lideri. Parti, genel olarak desteğini şehirli nüfustan ve Kürt toplumundaki radikallerden alıyor. Rakip Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ise, kuzey ve batı bölgelerde etkili.

Siyasi hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Talabani hem siyasetçi, hem de gerilla lideriydi. 1933 yılında doğan Celal Talabani, siyasi kariyerine KDP'ye bağlı Kürdistan Öğrenci Birliği'nin kurucu üyesi ve lideri olarak 1950'li yılların başında başladı. KDP'nin üst düzey üyelerinden biri haline geldi. 1961 yılında, Abdülkerim Kasım hükümetine karşı Kürt ayaklanmasına katıldı. Kasım'ı iktidardan uzaklaştıran darbenin ardından, 1963 yılında Cumhurbaşkanı Abdüsselam Arif'in hükümetiyle yürütülen görüşmelerde Kürt delegasyonunun liderliğini yaptı.

1975 yılında KDP lideri Mustafa Barzani'yle aralarında derin görüş ayrılıkları oluşmaya başladı ve KDP'den ayrılanların kurduğu ve gelecekte kayınpederi olacak olan İbrahim Ahmed'in önderliğindeki KDP Siyasi Bürosu'na katıldı. Grup, 1966 yılında merkezi hükümetle bir ittifak kurdu ve KDP karşıtı askeri kampanyada yer aldı. 1970 yılının Mart ayında KDP ve hükümet arasında bir barış anlaşması imzalandığında, grubun siyasi hayatına son verildi.

KYB-KDP mücadelesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Talabani ve Barzani uzun yıllar birbirleriyle mücadele etti. Bunun üzerine Celal Talabani ve kendisini destekleyenler, 1975 yılında Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurdu. Talabani, KYB'nin sosyalist bir parti olacağını ve KDP'nin aşiret çizgisinden uzak duracağını söyledi. Bir yıl sonra, merkezi hükümete karşı silahlı kampanya başlattı. 1988 yılında Irak hükümeti Kürtlere karşı kimyasal silahlar kullandığında(Halepçe Katliamı), KYB ağır bir darbe aldı. Türkiye bu dönemde Barzani'yi desteklemiştir, İran ise Talabanin tarafını tutup güç dengesi sağlamaya çalışmıştır. Bu yüzden Talabani de, Kuzey Irak'ı terk edince ve İran'a sığınmak zorunda kalmıştır. Talabani-Barzani ya da diğer bir deyişle KYB-KDP mücadelesi, Kuzey Irak'taki Kürt siyasi hayatının yaklaşık son 30 yılına damgasını vurmustur. Turgut Özal döneminde Türk pasaportu taşımıştır.

Talabani Bağdat'da Condoleezza Rice, Donald Rumsfeld ve Zalmay Khalilzad ile, Nisan 2006

Körfez Savaşı sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Saddam Hüseyin'in devrilmesi, Talabani'nin siyasi kariyerinde yeni bir dönem açtı. Talabani'nin siyasi hayatı, 1991 Körfez Savaşı'ndan ve kuzeydeki Kürtlerin Irak hükümetine karşı ayaklanmasından sonra yeni bir döneme girdi. Batı ittifakının uçuşa kapalı bölge ilan etmesi KDP ile kısa süren bir balayı döneminin başlamasına yol açtı. Kuzey Irak'ta seçimler yapıldı ve 1992 yılında KYB-KDP ortak yönetimi kuruldu. İki parti arasındaki gerilim, 1994 yılında silahlı çatışmalara ve iç savaşa neden oldu. ABD ve kısmen İngiltere'nin çabalarıyla, iki parti heyetleri arasında yapılan çok sayıda toplantının ardından, Talabani ve KDP lideri Mesut Barzani 1998 yılında Washington'da bir barış anlaşması imzaladı.

Talabani, verdiği demeçlerde, 1993 yılında Süleyman Demirel-Erdal İnönü koalisyon hükümeti kurulduktan sonra Turgut Özal'ın vefatına kadar, Türkiye ile PKK arasında gizli arabuluculuk yaptığını da iddia etmiştir.[1]

Anlaşma, 4 Ekim 2002'de iki partiden milletvekillerinin katılımıyla bölgesel parlamentonun toplanması sonucu bir kez daha pekişti. Parlamentonun bu oturumunda, Talabani Kürtler arasındaki çatışmaların yasaklanmasını öngören bir yasanın çıkarılmasını önerdi. ABD önderliğindeki güçlerin Irak'ı işgale başladığı 2003 yılının Mart ayı öncesinde, iki parti aralarındaki anlaşmazlıkları bir yana iterek Talabani-Barzani liderliğini oluşturdu. Her iki lider de daha sonra Irak Yönetim Konseyi'ne atandı. Hem Talabani hem de Barzani, birleşik bir Irak içinde sadece özerklik talep edeceklerini belirtti. Irak savaşı her ikisine de kazanç sağladı.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti siyasi görevi
Önce gelen
Makam oluşturuldu
Kürdistan Yurtseverler Birliği Lideri
1975-
Görevde
Siyasi görevi
Önce gelen
İyad Allavi
Irak Hükümet Konseyi Başkanı
2003
Sonra gelen
Abdül Aziz El Hakim
Önce gelen
Gazi Meşal El Yaver
Irak Cumhurbaşkanı
2005-
Görevde