Çukçice

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Çukçice Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.
Çukçice
Ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ
Ana dili olanlar Rusya Federasyonu (Çukçi Özerk Bölgesi)
Konuşan sayısı 7.742 (2002 Sayımı)  (tarih gerekli)
Dil aileleri
Yazı sistemi Kiril
Dil kodları
ISO 639-2 mis
ISO 639-3 ckt

Çukçice ya da Çukçi dili (kendilerince ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ), Rusya Federasyonuna bağlı Çukotka Özerk Okrugunda Çukçiler tarafından konuşulan Çukçi - Kamçatka dilleri ailesinden Paleosibirya dili.

Rusya 2002 nüfus sayımına göre 15.700 Çukçi nüfustan anadilini konuşan kişi sayısı yaklaşık 7.700 dir. Çukçilerden etkilenen komşu halk Sibirya Yupikleri arasında Çukçice bilenler de vardır.

Tükenme tehlikesindeki Çukçice, UNESCO'nun Tehlikedeki Diller Kırmızı Kitabında yer almaktadır.

Alfabe[değiştir | kaynağı değiştir]

Çukçicenin ilk resmi alfabesi Vladimir Bogoraz tarafından 1931 yılında düzenlenen Latin kökenli alfabedir:

А а Ā ā B b C c D d Е е Ē ē Ә ә
Ӛ ӛ F f G g H h I i Ī ī J j K k
L l M m N n Ŋ ŋ O o Ō ō P p Q q
R r S s T t U u Ū ū V v W w Z z
Ь ь

1937 yılında Kiril kökenli alfabe kullanılmaya başlandı:

А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Ӄ ӄ Ԓ ԓ (Л л) М м Н н
Ӈ ӈ О о П п Р р С с Т т У у Ф ф
Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь
Э э Ю ю Я я '

NOTLAR:

  1. 1950 lerde iki harf değiştirildi: К’ к’ = Ӄ ӄ  ; Н’ н’ = Ӈ ӈ
  2. 1980 lerde yeni bir harf eklendi: Ԓ ԓ

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ԓыгъоравэтԓьан sg Ԓыгъоравэтԓьат pl - Çukçi
  • левыт - baş
  • мури - biz
  • тури - siz
  • ытри - onlar
  • лиг-лиг - yumurta
  • йъаяӄ - martı
  • вэтлы - kuzgun
  • ятъёл - tilki
  • кэйӈын - boz ayı
  • рыркы - mors
  • мэлёталгын - tavşan
  • ыннээн - balık
  • к'улгык'ул , к'улгын - balık derisi
  • мэмыл - fok
  • нэннэт - su samuru
  • ыттъын - köpek
  • вопӄы - sığın (Alces alces)
  • оргоор - ren geyiği ya da köpek kızağı
  • ы'ттъин вины - köpek kızağı
  • вээм - ırmak
  • ръэт - yolculuk
  • льэлеӈ - kış
  • кыткыт - ilk bahar
  • гыроӈэт - ilk bahar
  • элен , элеӈит - yaz
  • гытган - ilk güz
  • ӄэтыӈӈон - son güz
  • ным-ным - köy
  • яраӈы / ярат - ev
  • нымытваран - konut; daire
  • малявран - hastane
  • калеткоран - okul
  • кынъёран - çocuk parkı
  • велыткоран - dükkân
  • ӄэмэӈы - ağaçtan oymak tabak
  • койӈын - fincan
  • чайкок - çaydanlık
  • вонны - kaşık
  • айкол - post yatak
  • эвиръыт - elbise
  • иръын - ren geyiği derisinden iki kat dikilmiş kadın ve erkek üst giyimi (Rusça кухлянка
  • мычыквын - gömlek
  • лилит - kolçak
  • къэли - şapka
  • ыннэн - bir, 1
  • ӈирэӄ - iki, 2
  • ӈыроӄ - üç, 3
  • ӈыраӄ - dört, 4
  • мытлыӈэн - beş, 5
  • ыннанмытлыӈэн - altı, 6
  • ӈэръамытлыӈэн - yedi, 7
  • амӈырооткэн - sekiz, 8
  • ӄонъачгынкэн - dokuz, 9
  • мынгыткэн - on, 10

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]