Svaziland

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Svaziland Krallığı
Umbuso we Swatini (Swati)
Kingdom of Swaziland (İngilizce)
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Siyinqaba"  (Swati dili)
"Biz kaleyiz"
Ulusal Marş: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati
Konum
Konum
Başkent Mbabane (İdari başkent)
Lobamba (Kraliyet ve yasama başkenti)
26°19′G 31°8′D / 26.317°G 31.133°D / -26.317; 31.133
Resmî dil(ler) İngilizce, Swati dili
Milliyet Swazi
Yönetim biçimi Mutlak monarşi
 - Kral III. Mswati
 - Ana Kraliçe Kraliçe Ntombi
 - Başbakan Barnabas Sibusiso Dlamini
Kuruluş
 - Bağımsızlık 6 Eylül 1968
Yüzölçümü
 - Toplam 17.363 km²  (158.)
7 mil²
 - Su (%) 0.9
Nüfus
 - 2013 tahmini 1.403.362[1] (154.)
 - 2007 sayımı 1.018.449
 - Yoğunluk 67/km² 
26/mil²
GSYİH (SAGP) 2013
 - Toplam $5.806 milyar
 - Kişi başına $5.900
GSYİH (düşük) 2008
 - Toplam $2.840 milyar
 - Kişi başına $2.778
Gini (2010) 51.5 (high
İGE  artış 0.522 (medium)  (2011)
Para birimi Lilangeni ve Rand (SZL)
Zaman dilimi (UTC+2)
Trafik akışı sol
Internet TLD .sz
Telefon kodu 268

Svaziland ya da resmi adıyla Svaziland Krallığı, Afrika kıtasının güneyinde yer alan bir ülkedir. 1968 yılında Ngwane ismi ile bağımsızlığını elde etmesi düşünülen Svaziland, mutlak monarşi ile yönetilmekte olup, başkenti Mbabane'dir.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin ismi olan Svaziland Svazilerin yaşadığı ülke anlamını taşımaktadır. Ülke bağımsızlığına kavuşmadan önce düşünülen ilk isim olan Ngwane ismi ise Svaziland'ın ilk kralı olarak kabul edilen III. Ngwane'den gelmektedir. 18.yy'da yaşayan ve 1780 yılında kadar hükümdarlığını sürdüren III. Ngwane hükümdarlığı altındaki bölgelere kaNgwane adını vermiştir. Ngwane'nin sahip olduğu/yer aldığı ülke anlamına gelen bu ifadeden yola çıkarak verilmesi planlanan ülke isim daha sonra gerçekleştirilememiştir. Günümüzde de Svaziland'da birçok kişi kendisini insan olarak tanımlamak adına Ngwane ismini kullanmaktadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Svaziland'da doğa

Svaziland Krallığı sahip olduğu 17.363 km² yüz ölçümü ile Afrika kıtasının en küçük ikinci ülkesi konumundadır. Svaziland denize kıyısı olmayan bir ülke olup, doğusunda Mozambik, diğer yönlerde ise Güney Afrika Cumhuriyeti ile komşu durumundadır. Ülkenin sahip olduğu toplam 535 km sınırın 430 km'si Güney Afrika Cumhuriyeti, 105 km'si ise Mozambik ile paylaşılmaktadır. Ülkede bulunan en uzun nehir Büyük Usutu Nehri olarak ta adlandırılan Lusutfu nehri olup, en yüksek noktası 1.862 m ile kuzeybatı sınırında bulunan ve Drakensberg sıradağlarının bir parçası olan Emlembe dağıdır. Ülkenin batı bölümünü kaplayan ve veld olarak adlandırılan yüksek yayların altıda biri sık ormanlar ile kaplı bir durumdadır. Başkent Mbabane'nin de yer aldığı Ezulvini vadisinde ortalama yükseklik 1.300 m düzeyindedir.[2]

Ülkenin en büyük şehri olan Manzini'nin de yer aldığı orta kesimlerde ortalama yükseklik 700 m seviyesindedir. Buradaki veldler toprak açısından verimli tepeliklere sahiptir. Ülkenin doğu kesimlerine doğru yer alan alçak veldlerde yükseklik seviyeleri düşüş göstermekte olup, bu bölümlerin en düşük noktası Lusutfu nehri olup, burası deniz seviyesinden sadece 21 m yüksektedir. Çalılık alanların yoğun olarak görüldüğü doğu bölgelerdeki alçak veldler genel olarak şeker kamışı ekimi için kullanılmaktadır. Svaziland'ın doğu sınırı boyunca Lebombo dağının güney ucu yer almakta olup, bu bölümde 776 m'ye varan yükselti görülebilmektedir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde var olan arazi çeşitliliğine uygun olarak iklim görülmekte olup, genel olarak subtropikal iklim hakimdir. Ülkenin yüksek kesimlerindeki yaylalarda yıllık yağış ortalaması 1.000 ml ve üzerinde seyretmektedir. En çok yağmurun yaz dönemi olan Ekim-Mart arası yağdığı Svaziland'da, yağışlar genel olarak kısa süreli sağanak halinde yağmakta olup, uzun süreli yağışlar nadiren görülmektedir. Ülke genelinde hava sıcaklıkları ılık ya da sıcak olarak ölçülmekte olup, nem oranları yüksek düzeylerde seyretmektedir. Başkent Mbabene'de ortalama sıcaklık değerli yazın 26 °C, kışın ise 13 °C seviyelerindedir.[3]

Ülkenin alçak kesimlerinde yağışlar çok daha düşük seviyelerde gerçekleşmekte olup, sıcaklıklar ülke genelinin üzerinde yaşanmaktadır. Lebombo dağının yer aldığı doğu bölgelerinde kurak ve subtropikal iklim yaşanmakta olup, sıcaklık değerleri biraz daha serin bir ortam oluşturmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke nüfusunun %90'ı kendisini Bantu etnik grubunun güney grubu üyesi olan Svazi etnik grubuna üye olarak ifade etmektedir. Nguni topluluğun bir alt kolu olan Svaziler dışında ülkede çok az da olsa Sotho, Zulu, Tsonga etnik grubuna dahil üyeler ile beyazlar ve melezler yaşamaktadır.[1]

Svaziland genç bir nüfusa sahip olup, 2013 tahmini verilerine göre %59,3'ü 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %3,7'si 65 yaş ve üzerindedir.[1]

0-14 yaş: 36.9% (erkek 261,954/kadın 256,144)
15-24 yaş: 22.4% (erkek 158,947/kadın 155,421)
25-54 yaş: 32.7% (erkek 234,805/kadın 224,703)
55-64 yaş: 4.2% (erkek 23,287/kadın 35,900)
65 yaş ve üzeri: 3.7% (erkek 21,042/kadın 31,159)

Şehirde yaşayanların oranı 2011 verilerine göre %21,2 olan ülkede, nüfusun yıllık artış oranı 2013 tahmini verilerine göre %1,17 düzeyindedir.[1]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede nüfusun çok büyük bir oranı ana dil olarak Nguni dilini bir kolu olan Swati dilini konuşmaktadır. Bu dilin haricinde az da olsa Tsongaca ve Zuluca dillerini ana dili olarak kullanan topluluklar mevcuttur. İngilizce ülkenin eğitim dili olmasının yanı sıra ikinci resmi dil işlevini de görmektedir.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde hakim olan din Hristiyan dini olup, nüfusun %40'ı protestan ile hristiyanlık ile Afrika yerel dinlerin karışımı ile meydana gelen Afrika Siyonizm inançlarına göre yaşamlarını sürdürmektedir. Hristiyanlığın bir diğer mezhebi olan katolik mezhebine göre yaşam sürdüren nüfusun oranı %20 düzeyindedir. İslami değerlere göre yaşayanların oranı %10 seviyesinde olup, bu toplulukların çoğunluğunu güney Asya'dan gelen göçmenler oluşturmaktadır. Nüfusun geri kalan %30'u ise Hinduizm, Bahailik, Yahudilik ve Afrika yerel dinlerine inanmaktadır.[1]

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

AIDS, Afrika kıtasının özellikle güneyinde yer alan ülkelerin bir çoğunda olduğu gibi Svaziland'da da yüksek oranda görülmektedir. 2009 verilerine göre ülkede ki yetişkin nüfusun %25,9'u HIV virüsünü taşımaktadır. Bu oran nüfusa göre dünya üzerinde görülen en yüksek oran olup, toplamda 180.000 kişi AIDS hastasıdır. AIDS'in yaygın olması nedeniyle ülke nüfusunun yıllık artışında görülen yavaşlama, 2008-2009 arasında %0,46'ya varan küçülme getirmiştir. Svaziland'da ortalama yaş ömrü 32 olup, bu oran erkeklerde 31,7 kadınlarda ise 32,3 yaş seviyesindedir. Bu yaş ortalamaları ile Svaziland en düşük beklenen yaşam süresi verilerine sahiptir.[1]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde 15 yaş ve üzerinde olan nüfusta okuma yazma bilenlerin oranı 2011 tahmini verilerine göre %87,8 düzeyindedir. Bu oran erkeklerde %88,4 iken, kadınlarda %87,3 seviyesindedir.[1] İlkokula gitmenin zorunlu olmadığı ancak ücrete tabi olduğu Svaziland'da, ilkokul çağına gelmiş çocukların büyük bir kısmı öğrenimini 7.sınıfa kadar almaktadır. İlkokul sonrası eğitim hayatına devam eden öğrencilerin sayısı çok daha düşük seviyelerdedir. Ülkede 1973 yılında bu yana faaliyet gösteren Svaziland Üniversitesi (University of Swaziland) merkezini Kwaluseni şehrinde bulundururken, Luyengo und Mbabane'de de fakülteleri yer almaktadır.[4] Ülke genelinde yaşları 5-14 arasında olan çocuk işçilerin oranı %9 seviyesinde bulunmaktadır.[1]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1750 yıllarında Afrika kıtasının güneyine gelen Bantu etnik grubunun bir kolu olan Nguni topluluğu bu bölgeye gelerek çiftçi ve çoban olarak bu bölgelere yerleşmişlerdir.

19.yy'nin ilk dönemlerinde özerklikleri Büyük Britanya tarafından garanti altınan alınan Svazi topluluğu, Boerlerin 19.yy'da bölgeye gelmesi ile risk altına girmiştir. 1894 yılında Boer Cumhuriyeti ülkelerinde biri olarak kurulan Transvaal Cumhuriyeti Londra'nın da onayı ile Svaziland üzerinde büyük oranda hakimiyet kurmuştur. 1899 ile 1902 yılları arasında gerçekleşen II. Boer Savaşı neticesinde bölge üzerinde hakimiyeti sağlayan Britanya, 6 Temmuz 1902 yılında Svaziland'ın koruyuculuğunu üstlendiğini bildirmiştir. 1906 yılına kadar Büyük Britanya Güney Afrika Yüksek Komiserliği'ne bağlı olarak yönetilen Svaziland, bu tarihten itibaren bölgede yerleşik Britanyalı bir komiser atanmıştır. Ülkede idareyi Britanya adına Dlamini hanedanlığının yaptığı Svaziland'da hem 1921 yılında bu yana tahtta olan II.Sobhuza'nın, hem aşiret reislerinin hem de halkın Britanyalılara karşı olumsuz tutum ve düşünceleri olmaması ve iyi ilişkiler kurması sebebiyle koruyucu ülkeye karşı kayda değer bir olumsuz durum yaşanmamıştır. 1960 yılında ülkenin ilk partisi olan Swaziland Progressive Party (SPP) kurulmuştur.[5] Bu oluşumdan üç yıl sonra gerçekleşen bölünme ile daha radikal ve Pan-Afrikanizm ideolojisine sahip olan ve aralarında entellektüellerin, sendikacıların ve bağımsızlık yanlıların olduğu bir grup Ngwane National Liberatory Congress (NNLC) kurmuşlardır. Bu dönemde Kral II. Sobhuza'nın onaylamamasına rağmen İngiliz hükumeti, Britanya modeline uygun olarak bir anayasa çalışması başlatmış, yapılan mitinglere ve çağrılara rağmen 1 Ocak 1964 itibariyle anayasayı yürürlüğe sokmuştur. Bunun üzerine kral kendi partisini, Imbokodwo National Movement (INM) partisini kurarak kraliyet yanlılarını bir çatı altında toplamaya çalışmıştır. Bu parti muhafazakar beyaz azınlık tarafından kurulan United Swaziland Association (USA) ile SPP ve NNLC partilerine karşı işbirliği yoluna gidilmiştir.[6]

Svaziland kralı III. Mswati

Büyük Britanya ülkeye 25 Nisan 1967 tarihinde Krallık Korumasında adı ile iç işlerinde özerkliğini vermiş, 25 Haziran 1967 tarihinde gerçekleştirilen ilk seçimlerde INM oyların %80'ini alarak mecliste mümkün olan tüm sandalyelerin sahibi olmuştur. USA'nın INM ile ortak seçimlere girmesi sonucu beyaz göçmenlere ayrılan 8 koltukta USA üyeleri tarafından kazanılmıştır. Yaşanan bu gelişme sonucu Afrikalılar arasında artan öz güven ile dile getirilmeye başlanan bağımsızlık söylemleri sonucu Büyük Britanya 6 Eylül 1968 tarihinde Svaziland'ın bağımsızlığını tanımıştır. Kral II.Sobhuza'nın büyük oğlu Makhosini Dlamini tarafından Ngwane adı ile bağımsızlığa kavuşturulması düşünülen ülke, bu adımın gerçekleşmemesiyle Svaziland adı ile bağımsız olmuştur.

Bağımsızlık sonrası ülkenin en yetkili ismi II.Sobhuza olurken, başbakanlık koltuğuna büyük oğlu Prens Makhosini Dlamini getirmiştir. İlk seçimler sonrası USA partisi kendisini fesh etmiş, 1972 yılında gerçekleştirilen yeni seçimlerde muhalefette bulunan NNLC'nin mümkün olan 24 sandalyeden 3 sandalyeye alması sonucu kral olağanüstü durum ilan ederek parlamentoyu fesh ettiğini açıklamış ve 12 Nisan 1973 tarihi itibariyle de tüm siyasi partilere yasak getirmiştir.[5] Parlamentoyu fesh eden, konuşma ve toplantı yapma özgürlüklerini kısıtlayan ve anayasayı askıya alan II.Sobhuza bu konular ile ilgili olumsuz beyanda bulunanları da tutuklatmıştır. II.Sobhuza, Güney Afrika'nın da desteği ile oluşturduğu ordu ve askeri düzendeki polis gücü ile muhalefeti bastırmıştır. 1978 yılında yeni bir anayasanın yürürlüğe girdiği ülkede yeni kurulan iki kademeli meclise Swaziland National Council ya da Libandla adı verilmiştir.

1982 yılında Sobhuza'nın ölümü sonrası ülkede uzun bir süre muhafazakar ve reformcu kanatlar kendi istek ve arzuları yönünde iktidar mücadelesine girişmiştir. Kraliyet ailesi henüz küçük yaşlarda olan Prens Makhosetive Dlamini'yi yeni Ngwenyama (Türkçe:Aslan) olarak atamış, 18 yaşına kadar annesi kraliçe Dzeliwe yönetimi elinde tutmuştur. 1986 yılında III. Mswati olarak tahta geçen Makhosetive Dlamini ile birlikte annesi Ndlovukati (Türkçe: Dişi fil) olarak ülke yönetimini ele almışlardır.

1986 yılında bu yana iktidarda bulunan kral yaşam tarzı nedeniyle sık sık eleştirilmektedir. En yoksul ülkelerden biri konumunda olan Svaziland'da bu tür bir lüks yaşam uluslararası alanda kabul görülen bir durum olarak algılanmamaktadır. Özellikle 1996 yılından sonra kraliyete ailesine ve monarşiye karşı çok sık protesto ve mitingler düzenlenmektedir.[7] Svaziland, günümüzde Afrika kıtasında mutlak monarşi ile yönetilen tek ülkesi konumundadır.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Yürütme[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiliz Milletler Cemiyeti ülkeler içerisinde mutlak monarşi ile yönetilen bir ülke olan Svaziland'da, Ngwenyana (Türkçe:Aslan) unvanına sahip kral siyasette çok önemli bir etkiye sahiptir. Ndlovukati (Türkçe:Dişi fil) unvanına sahip kralın annesi, kraliçe olarak kralın yerine vekaleten devlet yönetimi görevini üstlenebilmektedir. Ndlovukati olma koşulu kralın annesi olma şartını getirmemekte olup, farklı bir kişi de bu göreve atanabilmektedir. 1986 yılında bu yana III. Mswati'nin annesi olan Ntombi bu görevi yürütmektedir. Kraliyet sarayı ülkenin iki büyük şehri olan Manzini ve Mbabane arasında yer alan Lobamba'da yer almaktadır. Kral ve Ndlovukati'nin ülkede birçok para ve pul üzerinde resimleri bulunmaktadır.

Yasama[değiştir | kaynağı değiştir]

Lobamba'da Libandla olarak adlandırılan parlamento binası da yer almaktadır. Senatoda yer alan 30 üyenin 20 tanesi kral tarafından atanmakta olup, geriye kalan 10 üye ise iki kanatlı parlamentonun diğer kanadı olan House of Assembly tarafından belirlenmektedir. 66 adet sandalyesi bulunan House of Assembly'de ise 55 üye Tinkhundla olarak adlandırılan seçim bölgelerinden seçilerek gelmektedir. Bu meclise 10 kişi yine kral tarafından atanırken, bir sandalye ise Attorney General olarak adlandırılan Başsavcılık üyesine ayrılmıştır. Her beş yılda bir yapılan seçimler ile hem Senato hem de House of Assembly üyeleri seçilmekte/atannmaktadır. En son Ağustos/Eylül 2013 döneminde yapılan seçimler ile parlamento üyeleri seçilmiştir.

1973 yılında itibaren yasak olan siyasi partilerin durumu 2006 yılından bu yana belirsiz bir durumdadır. Ülkede çok partili bir sistemi destekleyen People’s United Democratic Movement (PUDEMO) (Türkçe:Birleşik Demokratik Halk Hareketi) gibi muhalif hareketler ile Ngwane National Liberatory Congress (NNLC) (Türkçe:Ngwane Ulusal Kurtuluş Kongresi) ve Communist Party of Swaziland (Türkçe:Svaziland Komünist Partisi) gibi partilerin 2006 yılında kralın mutlak gücünü onaylayan yeni yasa ile birlikte partilerin seçimlere katılımlarını ön görmemektedir.

Yargı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede ki mutlak güç kralın elinde bulunmakt olup, yargını, yürütmenin ve yasamanın başında bulunmaktadır. Kral diplomatik dokunulmazlığa sahiptir. Ülkenin en yüksek yargı organı Supreme Court olup, alt kademesinde High Court ve Industrial Court yargı organları bulunmaktadır.[8]


İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Svaziland bölgeleri

Svaziland dört idari bölgeye ayrılmıştır. Her bir il 40 ilçeden oluşmakta olup, bu ilçelerin her biri bir kabile reisi tarafından yönetilmektedir.

Nr. İl Yüz ölçümü (km²) Nüfus (1997 sayımı) Merkez şehir
1 Hhohho 3.569 262.203 Mbabane
2 Lubombo 5.945 198.109 Siteki
3 Manzini 4.070 287.949 Manzini
4 Shiselweni 3.779 217.598 Nhlangano
  Toplam 17.363 965.859 Mbabane

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Svaziland, dünyanın en yoksul ülkelerinden biri konumundadır. Ülkenin çok büyük bir bölümü günlük bir Euro'nun altında kazanç ile yaşamaktadır. 2005 verilerine göre ülke nüfusunun neredeyse beşte birine denk gelen 200.000 kişi uluslararası organizasyonların gerçekleştirdiği gıda yardmına muhtaç bir konumdadır. Ülke nüfusunun %60'ı şahsi tüketim ve kullanım için tarımsal ürünler ekmektedir. Bu ekilen ürünler çoğunluğunu şeker kamışı, mısır, darı, pirinç, narenciye, pamuk ve fıstık oluşturmaktadır. Nüfus arasında hayvancılıkta yapılmakta olup inek, koyun ve keçi gibi hayvanlar yetiştirilmektedir.

Svaziland, Güney Afrika Cumhuriyeti, Lesotho, Botsvana ve Namibya ile ortak para birimi bölgesini oluşturmaktadır. Rand Monetary Area olarak adlandırılan bölgede Güney Afrika Cumhuriyeti'nin para birimi Rand yerel para birimlerinin yanı sıra ortak para birimi olarak kullanılmaktadır. 1980 yılından bu yana Svaziland'da kullanılan Lilangeni 1:1 değişim oranı ile Rand ile değiştirilebilmektedir. 2011 verilerine göre %7,2 enflasyon oranına sahip ülke, ortak para birimi bölgesini oluşturduğu ülkeler ile birlikte Southern African Customs Union (SACU) yani Güney Afrika Gümrük Birliği'ni oluşturmaktadırlar.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde iyi konumda bulunan karayolları mevcut olup, yüksek yerlerde bu yollar yavaş ve dikkatli geçiş gerektirmektedir.

İsim Güzergah Uzunluk
MR1 MotjaneHhohho – Güney Afrika sınırı 90 km
MR2 Piggs PeakBhalekane 45 km
MR3 Güney Afrika sınırı - NgwenyaMbabaneManziniLomashasha – Mozambik sınırı 160 km
MR4 MalkernsSicunusa – Güney Afrika sınırı 60 km
MR5 MacnabTjaneni – Güney Afrika sınırı 85 km
MR7 SitekiGoba Fronteira – Mozambik sınırı 35 km
MR8 ManziniLavumisa – Güney Afrika sınırı 150 km
MR9 ManziniMahamba – Güney Afrika sınırı 115 km
MR10 ShiselweniMaloma 45 km
MR11 NhlanganoLavumisa – Güney Afrika sınırı 95 km
MR12 MhlosheniMooihoek 20 km
MR13 NhlanganoSicunusa 45 km
MR14 NsokoSiphofaneni 80 km
MR15 Lismore – Güney Afrika sınırı 10 km
MR16 MpakaBig Bend 50 km
MR18 UsutuBhunya 20 km
MR19 MbabaneSandlane – Güney Afrika sınırı 70 km
MR21 Anysspruit – Güney Afrika sınırı 35 km
MR24 NgomaneTjaneni 35 km
MR25 SithobelaHlatikulu 40 km
MR26 Hlatikulu şehir dışı dolaşımı 10 km
MR27 Malkerns 6 km
MR103 LobambaMahlanya 25 km

Ülkede Swazi Rail olarak var olan demiryolu işletmeciliği ise sadece ürün sevkiyatında kullanılmaktadır.

Svaziland'ın tek uluslararası havaalanı olan Matsapha Uluslararası Havaalanı Manzini yakınlarında yer almaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da Swaziland
Wikivoyage-Logo-v3-tr.svg Vikiyolculuk'da Svaziland gezi rehberi