Celadet Ali Bedirhan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kâmuran, Süreyya ve Celadet

Celadet Ali Bedirhan (Kürtçe: Mîr Celadet Alî Bedirxan) (1893, İstanbul - 15 Temmuz 1951, Şam).[1] Osmanlı İmparatorluğunda ve Suriye'de faaliyeti sürdüren Kürt milliyetçi[2] dilbilimci, yazar ve siyasetçi. Kürt milliyetçi örgütü Hoybun'un ilk başkanı[2].

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Celadet Ali Bedirhan 1893 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Bedirhan Bey'in torunu Kürt aydınlarından Emir Ali Bedirhan'ın oğludur[3][4]. İlk ve ortaöğrenimini İstanbul'da tamamladı. I. Dünya Savaşı sırasında, subay olarak Osmanlı ordusuna alındı[5] ve Kafkasya Cephesi'nde bulundu. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra Kürt aşiretlerinin birliğini sağlamak için çaba gösterdi, fakat başarılı olmadı. 1922 yılında kardeşi Kâmuran Bedirhan'la birlikte Almanya'ya gitti. Almanya'da öğrenimini sürdüren Celadet Ali, 1925`te önce Kahire'ye geçti, bir süre sonra da Fransız mandası altındaki Suriye'ye yerleşti. Suriye'de Haco Ağa ve önde gelen diğer Kürt aydınlarıyla birlikte Hoybun'un kuruluşunda aktif rol oynadı.[1]

Kürtçe Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

1930`lu yıllarla birlikte, siyasi çalışmalardan uzaklaşarak Kürtçe ile ilgili çalışmalarını yoğunlaştırdı. 15 Mayıs 1932 yılında Hawar dergisini çıkardı. Hawar Dergisi ile birlikte Arap karakterli Kürt alfabesinin yanında Latin karakterli Kürt alfabesi de kullanılmaya başlandı. İlk 23 sayısı hem Latin alfabesiyle hem de Arap alfabesiyle yayınlanan Hawar, 24. sayıdan itibaren bütünüyle Latin alfabesiyle yayınlandı. Günümüzde kullanılan latin karakterli Kürt alfabesi ilk defa Hawar dergisinde uygulanan alfabedir. Hawar dergisinde çoğunlukla Kurmanci olmak üzere düzenli bir biçimde Sorani ve az sayıda da Zazaki yazılar yayınlandı. Osmanlı dönemi Kürt basınından ayrı olarak Hawar 'da Türkçe yazılara yer verilmemekle birlikte, dergide Fransızca bölümü vardı ve bazı Kürtçe yazılar Fransızca'ya da tercüme ediliyordu. Suriye'nin Fransızların mandası altında olmasının bunda etkili olduğu düşünülmektedir. Hawar Dergisi hem Kürtçenin standartlaştırılması hem de Kürtçe yazan kadronun yetişmesi anlamında bir okul işlevi gördü. Hawar 'ın yazar kadrosu içinde Celadat Bedirhan dışında, kardeşi Kâmuran Bedirhan, Osman Sabri, Nureddin Zaza, Cegerxwin, Kadri Can gibi birçok kişi de düzenli olarak yazdı. Toplam 57 sayı yayımlanan Hawar 1943'de yayınına son verdi.[6][7]

1942'de Şam'da Hawar 'ın yanı sıra Ronahi ismiyle resimli bir Kürtçe dergi çıkardı. Başta Hawar 'ın bir eki olarak çıkan Ronahi, Hawar 'ın yayınına son vermesinden sonra bir düre yayınına bağımsız olarak devam etti. Sadece Kürtçe’nin Kurmanci lehçesiyle yayın yapan Ronahi, latin alfabesiyle yayımlandı. Toplam 28 sayı yayınlanan Ronahi, 1945 yılında yayınını sona erdirdi. Ronahi 'nin yazar kadrosu da çoğunlukla Hawar 'da yazan kişilerdi.[8]

Celadet Bedirhan, 15 Temmuz 1951'de Şam'da öldü. Mezarı Şam'dadır. Ölümünden sonra hayattayken yaptığı Kürtçe dil araştırmaları bir araya toplandı.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Elifba Kurdî (Kürtçe Alfabe)
  • Rûpelên Elfabê
  • Rêzimana Elifbaya kurdî
  • Rêzimana Kurdî (Kürtçe Gramer) (Roger Lescot ile birlikte)
  • Ferhenga Kurdî (Kürtçe Sözlük)
  • Günlük Notlar
  • De La Question Kurde / Kürt Sorunu Üzerine (Fransızca ve Türkçe)
  • Were Dotmam (Hawar Dergisi'nde yer alan şiirler)
  • Edirne Sükutunun İç Yüzü (Kamuran Bedirhan ile birlikte)
  • Mustefa Kemal'e Mektup
  • Dîbaca nimêjên îzêdiyan
  • Hevind

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Celadet Ali Bedirxan, Hevind, Avesta, İstanbul, 2009, ISBN 9944382779, s. 4.
  2. ^ a b Hakan Özoglu, Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries, SUNY Press, 2004, ISBN 0791485560, s. 101.
  3. ^ Uğur Mumcu, Kürt-İslam Ayaklanması, 1919-1925, Tekin Yayınevi, 1991, s. 190.
  4. ^ Kemal Öke, İngiltere'nin Güneydoğu Anadolu siyaseti ve Binbaşı E.W.C. Noel'in faaliyetleri (1919), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1988, ISBN 9754560064, s. 101.
  5. ^ Özoglu, a.g.e., s. 129.
  6. ^ Hawar, Cild 1, Hejmar 1-23, (1932-1933), Nûdem, Stockholm 1998
  7. ^ Hawar, Cild2, Hejmar 24 -57, (1934-1943), Nûdem, Stockholm 1998
  8. ^ Ronahî (1-28), Çapxana Jina Nû, Uppsala 1985, ISBN: 91970747-05
Stub icon Bir Osmanlının biyografisi ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.