Hocalı Katliamı

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Hocalı'nın harabeleri

Hocalı Katliamı (Azerice: Xocalı Soyqırımı) - Karabağ Savaşı sırasında 26 Şubat 1992 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında yaşanan Azeri sivillerin toplu şekilde öldürülmesi olayıdır.

"Memorial" İnsan Hakları Savunma Merkezi[1], İnsan Hakları İzleme Örgütü[2], The New York Times gazetesi[3] ve Time dergisine[4] göre katliam, Ermenistan'ın[5] ve 366. Motorize Piyade Alayı'n[6] desteğindeki Ermeni güçleri[7] tarafından gerçekleştirilmiştir[8]. Ayrıca, Karabağ Savaşında Ermeni kuvvetlere komutanlık yapmış bugünkü Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan[9] ve Markar Melkonyan'ın aktardığına göre kardeşi Monte Melkonyan[10], katliamın Ermeni güçler tarafından yapılan bir intikam olayı olduğunu açıklamışlar[9][10].

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Hocalı Katliamını Dağlık Karabağ'ın işgalinden bu yana gerçekleşen en kapsamlı sivil katliamı olarak nitelendirmiştir.[2][11].

Saldırıda ölenlerin sayısı, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmî açıklamasına göre, 106'sı kadın, 83'ü çocuk olmak üzere toplam 613 sakin[12] ve Zaman gazetesi'nin tahminine göre toplam 1.300 kişidir.[13]

Konu başlıkları

[değiştir] Arka Planı

Ana madde: Karabağ Savaşı

Dağlık Karabağ bölgesinin en önemli tepelerinden birisinde olan Hocalı kasabası Ermeni güçleri için önemli bir askerî hedef niteliğinde idi[10]. Kasaba Hankendi'le Ağdam'ı bağlayan yolun üzerinde bulunup bölgenin tek havalimanı için üs konumundaydı. Human Rights Watch'ın raporuna göre Hocalı kasabası Hankendi'ni top ateşine tutan Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından üs olarak kullanıldığı için Ermeni kuvvetler tarafından top ateşine tutulmaktaydı[14].

Aralık 1991'de[14] Hankendi çevresinde yerleşen ve Azerilerin yaşadığı Kerkicahan kasabasının alınmasından sonra, Hocalı kasabası tamamen Ermeni ablukasında kaldı. 30 Ekim'den itibaren kara yoluyla ulaşım kapanmış ve tek ulaşım vasıtası olarak helikopter kalmıştı. 20 Kasım 1991'de Hocavend semalarında Mi-8 helikopterin Ermeni kuvvetler tarafından vurulması ve sonuçda bir kaç Azerbaycan devlet resmileri, Rus ve Kazak gözlemciler dahil 20 kişinin ölümünden[15] sonra, hava ulaşımı da kesilmişti. İşgalden önce 1991-1992 kış aylarında Hocalı sürekli olarak bombalanmıştır[14]. Hocalıdan çıkmış mültecilerin İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne söylediklerine göre, bazı durumlarda bombardımanlar açıkca sivil hedeflere karşı yönlendirilmiştir. [14] Saldırı öncesi, birkaç aydır kasaba elektrik ve gazdan yoksundu.[16]

936 km2'lik alana sahip, savaşdan önce 2.605 aileden ibaret 11.356 kişinin yaşadığı Hocalı kasabası 26 Şubat 1992 tarihinde yağmaya[kaynak belirtilmeli] maruz kalmış ve kasaba tamamıyla yok edilmiştir. Uzun süre cesetlerin alınması bile mümkün olmadı[17]. Kasaba Alef Hacıyev komutasındaki yaklaşık 160 hafif silahlı kişiden oluşan Özel Polis Gücü (OMON) birlikleri tarafından savunulmaktaydı.[9] İlaveten 200 kişilik savunma kuvvveti mevcuttu.[14]

Ermeni güçleri 1992 yılının 25 Şubatı 26 Şubat'ta bağlayan gecede bölgedeki 366. Alayın da desteği ile önce giriş ve çıkışını kapadığı Hocalı kasabasında, Azeri resmî rakamlarına göre, 83 çocuk, 106 kadın ve 70'den fazla yaşlı dahil olmak üzere toplam 613 sakin öldürülmüş, toplam 487 kişi ağır yaralanmıştır. 1275 kişi ise rehin alınmış ve 150 kişi ise kaybolmuştur. Cesetler üzerinde yapılan incelemelerde cesetlerin birçoğunun yakıldığı, gözlerinin oyulduğu, başları kesildiği görülmüştür. Hamile kadınlar ve çocuklar bile bundan nasibini almıştır[18].

Eski ASALA eylemcilerinden Monte Melkonyan, Hocalıya yakın bölgede Ermeni askeri birliklere komutanlık yapmış ve katliamdan bir gün sonra Hocalı çevresinde gördüklerini günlüğünde anlatmıştır. Melkonyan'ın olümünden sonra, Markar Melkonyan kardeşinin günlüğünü Benim Kadeşimin Yolu (My Brother's Road) başlığıyla ABD'de çikardığı kitapda Hocalı katliamını şöyle tasvir ediyor [10]:

OLASI TELİF HAKKI İHLALİ
Maddeyi olası telif hakkı ihlali nedeniyle etiketlediyseniz, lütfen aşağıdaki sayfanın en altına da ekleyin! Vikipedi:Telif_sorunları/2009_Temmuz_15/Maddeler
* {{subst:madde-ti|Hocalı Katliamı}} kaynak: [Markar Melkonian, My Brother's Road: An American's Fateful Journey to Armenia, 213, New York: I. B. Tauris. ISBN 1-85043-635-5.]. ~~~~

Bu madde sayfasının içeriği aşağıdaki kaynağın telif haklarını ihlal ediyor gibi görünmektedir.

[Markar Melkonian, My Brother's Road: An American's Fateful Journey to Armenia, 213, New York: I. B. Tauris. ISBN 1-85043-635-5.]
Lütfen sağdaki "Göster"'e tıklayarak ilgili yönergeleri okuyun! 
“ Bir gece önce akşam 11 civarında, 2.000 Ermeni savaşçısı, Hocalı'nın üç tarafındaki yüksekliklerden ilerleyerek, kasaba sakinlerini doğudakı açılışa doğru sıkıştırmışlar. 26 Şubat sabahına kadar mülteciler Dağlık Karabağın doğu yüksekliklerine ulaşmış ve aşağıdakı Azeri kenti olan Ağdam'a doğru inmeye başlamışlar. Burdaki tepeciklerde yerleşen sivilleri güvenli arazide takip eden Dağlık Karabağ askerleri onlara ulaşmışlar. Mülteci kadın Reise Aslanova İnsan Hakları İzleme Örgütüne verdiyi açıklamada "Onlar sürekli ateş ediyorlardı" diye konuşmuştu. Arabo'nun savaşçıları daha sonra uzun zaman kalçalarında taşıdıkları bıçakları kınlarından çıkarakak bıçaklamaya başlamışlar.

Şu anda yalnız kuru çimenden esen rüzgarın sesi ıslık çalıyordu, ve ceset kokusunu uçurması için bu rüzgar henüz erkendi.

Monte üzerinde kadınların ve çocukların kırılmış kuklalar gibi saçıldığı çimene eğilerek "Disiplin yok" diye fısıldadı. O bu günün önemini anlıyordu: bu gün Sumgayıt Pogromunun dördüncü yıldönümüne yaklaşıyordu. Hocalı stratejik bir amaç olmasından başka aynı zamanda bir öç alma eylemiydi.

 ”

Bugünkü Ermenistan cumhurbaşkanı ve savaş süresinde Karabağ'da Ermeni güçlerine kumandanlık yapmış Serj Sarkisyan'ın İngiliz araştırmacısı ve yazarı Thomas De Waal'a söylediklerine göre [9]:

“ Hocalıdan önce, Azerbaycanlılar bizim şaka yaptığımızı sanıyordu, Ermenilerin sivil topluma karşı el kaldırmayacaklarını sanıyorlardı. Biz bunu [stereotipi] kırmayı başardık. Ve olay işte bu. Ayni zamanda o delikanlıların arasında Bakü'den ve Sumgayıt'tan kaçanlarında olmasını anlamalıyız. ”

Ermenistan Maslahatgüzar'ı Movses Abelyan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na Ermenistan Dış İşleri Bakanlığı tarafından takdim ettiği mektupda, Azerbaycan'ın olayı "utanmazcasına kullandığını" söylemiştir. Abelyan, eski Azerbaycan cumhurbaşkanı Ayaz Mutallibov'un Çek gazeteci Dana Mazalova ile yaptığı ve 2 Nisan 1992'de Rusya'nın Nezavisimaya Gazeta gazetesinde yayımlanan röportaja dayanarak, sivillerin kaçışını kolaylaştırmak amacıyla Karabağ'daki Ermenilerin açmış olduğu dağ geçidinden yerli halkın kaçışının Azerbaycan Halk Cephesi militanları tarafından önlendiğini savunmuştur.[19]. Ayrıca Abelyan, Ermenilerin Azeri sivillere beyaz bayrak ile kasabayı terketme çağrısında bulunduğunu söyleyen bir Azeri kadınının sözünden alıntı yapan İnsan Hakları İzleme Örgütü Helsinki Watch bölümünün Eylül 1992 raporuna dayanarak, gerçekten Azeri militanlarının kaçmaya çalışanları vurduğunu yazmıştır.[19]

Daha sonraki röportajlarda Mutallibov, Ermenileri kendi sözlerini bariz şekilde yanlış yorumlaması gerekçesiyle suçlamış ve sadece, "Azerbaycan Halk Cephesi Hocalı katliamının sonuçlarını kendi siyasi çıkarlarına kullandı" diye söylediğini vurgulamıştır[20].

İlaveten, İnsan Hakları İzleme Örgütü İcra Direktörü, sivil ölümlere Karabağ Ermeni güçlerinin doğrudan sorumlu olduğunu, hem kendi raporu hem de Memorialın raporunun Azeri güçlerin sivillerin kaçışını engellediğine ve sivillere ateş açtığına dair argümanı destekleyen herhangi delilin içermediğini ifade etmiştir.[17]

[değiştir] Uluslararası tepki

İnsan Hakları İzleme Örgütü olayı Dağlık Karabağ Savaşı içerisinde yapılan en büyük katliam olarak nitelemiştir.[2]. Azerbaycan Parlamentosu 1994'te Hocalı'da yaşanan katliamı "soykırım" olduğunu ilan etti.[21]

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin 30 üyesi (12 Türkiyeli, 8 Azerbaycanlı, 3 Birleşik Krallıklı, 2 Arnavutluklu, 1 Bulgaristanlı, 1 Lüksemburglu, 1 Eski Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nın Makedonya Cumhuriyetili, 1 Norveçli ve 1 Polonyalı) tarafından imzalanan, Ermeniler tüm Hocalıları öldürdüler ve tüm şehri harap ettiler ifadesinin de yer alan ve 19. yüzyılın başlarından beri Ermenilerin tarafından Azerilere karşı işlenen soykırım olarak tanınmaya adım atılması gerektiğini bütün parlamento üyelere söyleyen 324 nolu bildiri yayımladı.[22].

2009'un Şubat ayında Kaliforniya Eyalet Alt Senatosu'nun üyesi Felipe Fuentes, Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev'e yazdığı mektupda Hocalı olaylarını Azeri katliamı şeklinde nitelendirerek, kurbanların ailelerine başsağlığını sunmuştur[23].

[değiştir] İsim

Olay Azerbaycan tarafından "Xocalı soyqırımı" (Hocalı soykırımı), "Xocalı faciəsi" (Hocalı faciası) şeklinde adlandırılırken, Ermenistan tarafından Hocalı hadisesi gibi terimlerle ifade edilir.[19]. Dünyanın çeşitli dillerinde ve ülkelerinde de Hocalı katliamı benzeri ifadeler kullanılır.

[değiştir] Ayrıca bakınız

[değiştir] Galeri

[değiştir] Kaynakça

  1. ^ Доклад правозащитного центра «Мемориал» о массовых нарушениях прав человека, связанных с занятием населенного пункта Ходжалы в ночь с 25 на 26 февраля 1992 г. вооруженными формированиями (Rusca). Memorial İnsan Hakları Savunma Merkezi (1992).
  2. ^ a b c Panico, Christopher; Rone, Jemera (1994). Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh (İngiliz dilinde), 6, Human Rights Watch/Helsinki. ISBN 1564321428, ISBN 9781564321428. “...the largest massacre to date in the conflict...”
  3. ^ Massacre by Armenians Being Reported (İngilizce). New York Times (3 Mart 1992).
  4. ^ Smolowe, Jill; Zarakhovich, Yuri (16 Mart 1992). Tragedy Massacre in Khojaly (İngilizce). Times.
  5. ^ Ambrosio, Thomas (2001). Irredentism: Ethnic Conflict and International Politics (İngiliz dilinde), 150, Greenwood Publishing Group. ISBN 0275972607, ISBN 9780275972608. “Convincing evidence points also to the direct engagement of Armenian (from the Republic of Armenia) armed forces in the fighting, and to their continued regular stationing in Karabagh”
  6. ^ TRT resmi genelağı
  7. ^ Cohen, Roberta (1998). The forsaken people (İngiliz dilinde), 260, Brookings Institution Press. ISBN 0815715145, ISBN 9780815715146. “Following the independence of Armenia and Azerbaijan, the Armenians of Nagorno-Karabakh proclaimed the "Republic of Nagorno-Karabakh" on January 6, 1992. Although Armenia continued to support Nagorno-Karabakh economically and militarily, it did not recognize it as a separate republic, and neither did anyone else. Nevertheless, Armenia has continued to provide massive support for Nagorno-Karabakh. The was has become a content between Azerbaijan and "Armenian forces". The latter is deliberately ambiguous term, including as it does Armenians and supplies from Nagorno-Karabakh, from other parts of Azerbaijan, from Armenia proper, and from the Armenian diaspora.”
  8. ^ Cornell, Svante (2001). Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus (İngiliz dilinde), 95, Routledge. ISBN 0700711627, ISBN 9780700711628.
  9. ^ a b c d De Waal, Thomas (2004). Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War (İngiliz dilinde). New York University Press. ISBN 0-8147-1945-7.
  10. ^ a b c d Melkonian, Markar (2005). My Brother's Road: An American's Fateful Journey to Armenia (İngiliz dilinde), 213, New York: I. B. Tauris. ISBN 1-85043-635-5.
  11. ^ United States Congress, House Committee on International Relations (2006). Multiple resolutions: markup before the Committee on International Relations, House of Representatives, 109th Congress (İngiliz dilinde), 89, Washington, DC: U.S. Government Printing Office. “Human Rights Watch called the tragedy at the time the largest massacre to date in the conflict”
  12. ^ Letter from the Chargé d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the UN Office at Geneva to the UNHCR (İngilizce). United Nations High Commissioner on Human Rights (UNHCR) (23 Nisan 2002).
  13. ^ "Hocalı Katliamı" Lahey'de anıtlaşacak (Türkçe). Zaman (3 Şubat 2008).
  14. ^ a b c d e Denber, Rachel; Goldman, Robert (1992). Bloodshed in the Caucasus: Escalation of the Armed Conflict in Nagorno Karabakh (İngiliz dilinde), 20-21, 27, 32, Human Rights Watch/Helsinki. ISBN 1564320812, ISBN 9781564320810.
  15. ^ Croissant, Michael (1998). The Armenia-Azerbaijan conflict (İngiliz dilinde), 45, Greenwood Publishing. ISBN 0275962415, ISBN 9780275962418.
  16. ^ Pope, Hugh (2006). Sons of the conquerors: the rise of the Turkic world (İngiliz dilinde), 59, New York: The Overlook Press. ISBN 158567804X.
  17. ^ a b Letter from the Executive Director of Human Rights Watch to the Minister of Foreign Affairs of Armenia (İngilizce). Human Rights Watch (23 Mart 1997).
  18. ^ Hocalı Katliamının 13. Yıldönümü (Türkçe). Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi (25 Şubat 2005).
  19. ^ a b c Letter from the Charge' d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Armenia to the United Nations to the Secretary-General (İngilizce). United Nations General Assembly (3 Mart 1997).
  20. ^ Только армянская подлость может позволить обвинить самих азербайджанцев в организации геноцида в Ходжалы: Экс-президент Азербайджана (Rusca). Turan Haber Ajansı / Regnum (26 Şubat 2004).
  21. ^ Xocalı soyqırımının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Bəyanatı (Azerice). Azerbaycan Milli Meclisi (3 Mart 1997).
  22. ^ Recognition of the genocide perpetrated against the Azeri population by the Armenians, Written Declaration No. 324, Doc. 9066, 2nd edition (İngilizce). Parliamentary Assembly of the Council of Europe (14 Mayıs 2001). “Demecin başında This written declaration commits only the members who have signed it. yazısı yer almaktadır>;”
  23. ^ California State Assembly member offers condolence to Azerbaijan on Khojali Genocide (İngilizce). Trend Haber Ajansı (24 Şubat 2009).

[değiştir] Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'da:
Hocalı Katliamı ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.
Karabağ Savaşı
"http://tr.wikipedia.org/wiki/Hocal%C4%B1_Katliam%C4%B1" adresinden alındı.