Şuşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Şuşa
ուշի Şuşi
Şuşa
Şuşa (Mart 1920)
Şuşa (Mart 1920)
Şuşa
Arma
Şuşa'nın Azerbaycan'daki konumu.
Ülke Azerbaycan Azerbaycan (hukuken)
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Dağlık Karabağ C. (fiilen)
E. bölge
Marz
Azerbaycan Dağlık Karabağ
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Şuşi Marzı
Yönetim
 - Belediye Başkanı Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Karen Avagimyan
Rakım 1.400 - 1.800 m (-4.506 ft)
Nüfus
 - Toplam 19,629

Şuşa (Ermenice: Շուշի Şuşi), Azerbaycan'nda bir şehir, Şuşa Rayonunun idarî merkezi. 1992'de Ermenistan Silahlı Kuvvetleri tarafından işgal edilmiş ve günümüzde hiçbir ülke tarafından tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin yönetimi altındadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Şuşa çevresindeki eski yerleşim yerleri, ayrıca Cıdır düzündeki Şuşa mağarası (Üçmıx Dağı'nda) bu yerlerin Azerbaycan topraklarında en eski insan kamplarından biri olduğu kanıtlanmıştır. Deniz seviyesinden 1300-1600 metre yükseklikte bulunan Şuşa şehrinin güneyinde Kafkasya'nın en eski yerleşim sitelerinden biri bulunmaktadır. XX yüzyılın 70'li yıllarında Şuşa mağara kampında yapılan arkeolojik kazılarda burada Paleolitik dönemine ait taş aletler bulunmuştur. Bu araziler tarihi Azerbaycan topraklarının - Medya Devletinin, Kafkasya Albanyasının, Karabağ Hanlığı'nın ayrılmaz parçasıdır. Şuşa Karabağ Hanlığı'nın askeri-stratejik önemli ve ekonomik, siyasi, kültürel merkezi olarak oluşmuş ve gelişmiştir. Roma tarihçisi Gaius Cornelius Tacitus (Tasıt) Kafkasya topraklarında dondar Türk toplumuna ait Sosu (Latincede “ş” sesi yok) şehrinin olması hakkında melumat vermişdi. Halk efsanesine göre, bu yerlerin havası saf ve şifalı olduğu için onu “Şuşa”(cam - glass) adlandırmışlardır. [1]


Şuşa şehri 1750-51 yıllarında bağımsız Karabağ Hanlığı'nın banisi Penah Ali Han Cavanşir tarafından kurulmuştur. Kentin ilk adı, Penah Ali'nin şerefine Penahabad olmuştur.

1763 - 1806 yıllarında Penah Ali'nin oğlu İbrahim Halil Han'ın zamanında, kentin çevresinde yerleşen Şuşakent (Şuşakənd[2]) köyü ile ilgili[kaynak belirtilmeli], Penahabad adı Şuşa olarak değiştirilmiştir. İbrahim Halil Han Şuşa'yı başkenti gibi genişletip, şehrin savunma kabiliyetini güçlendirmiştir.

1805 yılında Rusya İmparatorluğunun Karabağı ele geçirmesine kadar, Şuşa birkaç defa Kaçarlar tarafından kuşatılmıştır. Rusya İmparatorluğu'nun yönetimi altında da Karabağ, Azerbaycan kültürünün, edebiyatının ve müziğinin merkezi olmuştur.

1851'de Şuşa'nın toplam nüfusu 15.194 olup[3], 1886'da 30.000,[4], 1910'da 39.413[5], 1916'da 43.869'a artmıştır.[6] 1916'da nüfusun çoğunluğu, Ermeniler (23.396; %53) ve Azeriler, 19.121, %44'dan ibaretti.[7] 1989'da kentin toplam nüfusu: 23.156 olup Azeriler (21.234, %92) ve Ermeniler (1.620, %7)[8]'den ibaretti.

Karabağ Savaşı sırasında 8 - 9 Mayıs 1992 tarihlerinde meydana gelen Şuşa Muharebesi'nin sonucu Ermenistan Silahlı Kuvvetleri tarafından ( Rusya'nın yardımıyla) işgal edilmiş[9] ve Şuşa kentinin nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturan Azeriler şehirden göç etmeye mecbur bırakılmışlardır.

Şu anda Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nin işgali altında ve fiilen Dağlık Karabağ Cumhuriyeti tarafından yönetilmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Şuşa ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.
Azerbaycan SSC'nin Dağlık Karabağ Özerk Oblastı ve Karabağ Savaşı sonucunda Ermeni güçlerin kontrolündeki arazi
  1. ^ Şuşa şəhərinin tarixi
  2. ^ geonames.nga.mil
  3. ^ Kavkazskiy kalendar, 1853, p. 128
  4. ^ A.g.e., p. 319
  5. ^ "Obzor Yelizavetpolskoy goubernii za 1910 g.", Tbilisi, 1912, p. 141
  6. ^ Kavkazskiy kalendar, p. 190
  7. ^ A.g.y.
  8. ^ Amirbayov, Elchin. "Shusha's Pivotal Role in a Nagorno-Karabagh Settlement" in Dr. Brenda Shaffer (ed.), Policy Brief Number 6, Cambridge, MA: Caspian Studies Program, Harvard University, December 2001, [1]
  9. ^ UN News Centre, "General Assembly calls for removal of Armenian forces from Nagorno-Karabakh". March 14, 2008

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]