Baas Partisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Arap Sosyalist Baas Partisi
حزب البعث العربي الاشتراكي
Kurucu Michel Eflak, Selahaddin el Bitar ve Zeki el Arsuzi (1947)
Eflak, el Bitar ve Ekrem el Hawrani (1952)
Kuruluş tarihi 7 Nisan 1947
Kapanış tarihi Şubat 1966
Öncülü Arap Baas ve Arap Baas Hareketi (1947)
Arap Sosyalist Hareketi (1952)
Ardılı İki gruba bölünmüş: Irak-egemen Baas hizbi ve Suriye-egemen Baas hizbi
Gazete(leri) Baas
İdeoloji Baasçılık
baath-party.org

Baas Partisi (Arapça: حزب البعث Hizbul-Ba'ath), Arap ulusunun tek bir sosyalist devlette birleşmesini amaçlayan siyasal milliyetçi sol parti. Parti, Arap dünyasında birlik (وحدة Vahda), özgürlük (حرية Hurriya) ve sosyalizmi (اشتراكية İştirakiya) gerçekleştirmeye çalışmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye[değiştir | kaynağı değiştir]

1953'te Mişel Eflak'ın Arap Diriliş Partisi ile Ekrem Havrani'nin Arap Sosyalist Partisi'nin birleşmeleriyle kurulan Baas'ın (Arap Sosyalist Diriliş Partisi de denir) adı "diriliş" anlamına gelir. Diriliş tekrar başlangıç gibi algılanır.

Baas Arap dilinde yeniden diriliş anlamına gelmektedir. 1940 yılında Suriye'de kurulan bu hareketin ilk teorisyenleri Ekrem Havrani ile Mişel Eflak'tır (Eflak, Suriyeli bir Hıristiyan ve bu ideolojinin efsanevi lideridir). Baas ideolojisi, amaç olarak Ortadoğu'da tek bir Arap devleti kurulmasını benimsemiştir. Partinin sloganı Birlik, özgürlük ve sosyalizm idi. Parti ideolojisi Parti birliğine ve dış baskılara karşı durmaya dayanıyordu. Baas hareketi Suriye'de ortaya çıkmışsa da, Irak'ta da taraftar bulmuştur. İlk kongresi 1947'de Şam'da yapılan Baas, kısa süre içinde Arap ülkelerinin büyük bölümünde ve öbür ülkelerdeki Arap toplulukları arasında örgütlendi.

Baas Partisi Suriye ve Irak'ta yaptıkları devrimlerle iktidarı ele geçirmişlerdir. Daha tutucu ve ulusçu olan askerî kanadı, 1968'de Irak'ta, 1970'de Suriye'de iktidarı ele geçirdi. Baas, Suriye'de Hafız Esed'in ölümünden sonra da iktidarını koruduysa da Irak'taki Baas iktidarı 2003 yılındaki ABD işgaliyle son buldu.

Irak'ta Saddam Hüseyin, Suriye'de Hafız Esed Baas akımının son büyük temsilcileri olmuşlardır.

Irak[değiştir | kaynağı değiştir]

1968'de Irak'ta darbeyle yönetimi ele geçiren Baas Partisi örgütlü yapısıyla kısa sürede bütün devlet kurumlarına egemen oldu. Temmuz 1979'da Saddam Hüseyin, Hasan El Bekir'in yerine devlet başkanı oldu.

Ortadoğu'yu etkileyen bir diğer önemli gelişme de, 1979 yılında İran'da yaşanan İslam Devrimi oldu. 1975'te Kürt sorununu çözmek için İran'a bazı ödünler veren Irak 1979'da bu ülkede yaşanan rejim değişikliğinden yararlanarak İran'a savaş açtı. Her iki ülkeye de insani ve ekonomik olarak büyük kayıplar verdiren İran-Irak Savaşı 1988'de imzalanan bir ateşkes antlaşmasıyla sona erdi.

II. Dünya Savaşı'ndan sonra başlayan Soğuk Savaş tüm dünyayı iki kampa ayırmıştı. 1980'li yıllar Sovyetler Birliği'nin çözülme sürecine girmesine ve Soğuk Savaşın sonuçlanmasına sahne oldu. İki kutuplu bir dünyadan tek kutuplu bir dünyaya doğru etkinlik haritası tekrar çizilmeye başlanması, Ortadoğu'ya da yansıdı.

Irak, Ağustos 1990'da petrol üretim kotalarını aşmak ve tartışmalı bölgelerden petrol çıkarmakla suçladığı komşusu Kuveyt'i işgal ederek 19. ili olarak topraklarına kattığını ilan etti. Saddam Hüseyin'in uzlaşmaz tutumu karşısında BM'ye üye çeşitli ülkeler ABD öncülüğünde Suudi Arabistan'a askeri yığınak yapmaya başladı. BM Güvenlik Konseyi Irak'a 15 Ocak 1991'e değin Kuveyt'ten çekilmesi için son bir uyarıda bulundu. 17 Ocak 1991'de başlayan ve Körfez Savaşı olarak bilinen Çöl Fırtınası Harekatı sonunda 27 Şubat 1991'de Kuveyt kurtarıldı. 28 Şubat'taki ateşkesin ardından kuzeydeki Kürtler ve güneydeki Şiiler arasında başlayan ayaklanmalar Irak kuvvetlerince acımasızca bastırıldı. 2 milyonun üzerinde Iraklı Kürt Türkiye ve İran'a sığındı. Bunun üzerine müttefik kuvvetler 36. paralelin kuzeyi ve 32. paralelin güneyindeki bölgeleri Irak uçuşlarına yasakladılar. Körfez Savaşı'ndan sonra uygulamaya konan BM ambargosu 1996 yılında başlayan Gıda Karşılığı Petrol programıyla yumuşatıldı.

2003 yılının mart ayında ABD öncülüğünde başlatılan Irak Savaşı sonunda Saddam Hüseyin liderliğindeki Baas Partisi'nin Irak kolu iktidardan düşürüldü. Haziran ayında Geçici Koalisyon Yönetimi Irak'ta, Baas Partisi'nin yasaklandığını ilan etti.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]