Hallâc-ı Mansûr

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Ebû’l Moğıt Huseyn bin Mansûr bin Mehemmed Beyzâvvî el-Hallâc
Mistik Şair
Brooklyn Museum - The Execution of Mansur Hallaj From the Warren Hastings Album.jpg
Hallâc-ı Mansûr'un Abbâsî Halifesi Muktedir
Bi’llâh
'ın emriyle[1] infâzı (Bağdat, 26 Mart 922)
Doğumu: Ağustos 858
Doğum yeri: Tûr köyü, Meyghan Kırsalı, Nehbendan şehristanı, Güney Horasan Eyaleti, Tahirîler İranı
Ölümü: 26 Mart 922
Ölüm yeri: Bağdad, Abbâsîler Halifeliği
Okul/gelenek: Tasavvuf, Vahdet-i Vücud
İlgilendikleri: Spiritüalizm, Kur'an, Panenteizm
Etnik köken: Fars
Çağ: Tahirîler-Seferîler-Samanîler İranı ve Bağdat, Irak, Abbâsîler Halifeliği
Bölge: Bağdad, Irak, Abbâsîler Halifeliği
Mezhep: Ehl-i Beyt ve Ehl-i Sünnet inancı; Hanbelîlik ve Bâtınî Karmatîlik [2]
Fikirleri: En-el Hak [3]
Etkilendikleri: Zünnun-ı Mısri, Beyazid Bistâmî
Etkiledikleri: Hafız-ı Şirazi, Sanâ’î, Ferîdüddîn-i Attâr, Mûhy’îd-Dîn ibn’ûl Arabî, Şems-î Tebrizî, Celâleddîn Rûmî, Ömer İmâdüddîn Nesîmî, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet, Sekhal Sermest
Önemli çalışmaları: İslâmî Mistisizm
  • Ta’Sînû’l Ezel ve’l-Cevherû’l-Ekber ve’ş-Şeceretû’n-Nûr’iyye (Kitâb-ût Tavâsîn)
  • 49 adet kayıp risaleleri[2]

Hallâc-ı Mansûr veya Mansûr el-Hallâc (Farsça: منصور حلاج Mansūr-e Ḥallāj; tam ismi Abū al-Muġīṭ Husayn Manṣūr al-Ḥallāğ) (d. Ağustos 858, Tûr – ö. 26 Mart 922, Bağdat) (Hicri d. 244 AH – ö. 309 AH) Zındıklıkla suçlanması ve uzun süren bir soruşturma neticesinde Abbâsî Halifesi Muktedir Bi’llâh'ın emriyle[1] idam edilmesiyle meşhûr olan spiritüalist yazar ve mistik şâir.[4]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl adı "Ebû’l Moğıt Huseyn bin Mansûr bin Mehemmed Beyzâvvî" idi[5]. Hallâc lakâbı daha sonradan mesleği hallaç olduğundan verilmiştir.

Tahirîler devrî İran'ının günümüz Güney Horasan Eyaleti'ne bağlı Nehbendan şehristanı'nın Meyghan Kırsalı'ndaki "Tûr" köyünde dünyaya geldi. Hallâc-ı Mansûr’un dedesi de Beyazid Bistâmî'nin ki gibi bir Zerdüşt[5] idi. Babası ailesiyle Dicle yakınlarına, Araplar tarafından kurulmuş bir yerleşim bölgesi olan Vasıt'a taşındı. Mansûr on iki yaşında burada hafız oldu.

Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Önceleri kısa bir süreliğine sûfî azîzlerinden Beyazid Bistâmî’nin de mürşidî olan Zû’l-Nûn el-Mısrî’nin öğrencisi Sahl al-Tustarî’nin müridi olur.[6] Daha sonra ise Emr el-Mekkî ile [[ · Cûneyd-î Bağdâdî’nin talebesi olur. Fakat, hocalarıyla fikir ayrılığına düştüğü için onlardan ayrılır.

Öğretisi ve fikirleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hallâc'ın Allah'ta eriyip yok olmak anlamında söylediği "En-el Hak", yani "Ben Hakk'ım" (‏انا الحقّ‎ ‎, En el-Hakk) sözü bahane edilerek 912 yılında tutuklandı.

"Fî" ve "An"[3] (O’nda ve O’ndan)[değiştir | kaynağı değiştir]

Hallâc’ın savunduğu Tâsîn tevhîd akîdesinin özü olan "Fî" ve "An" kavramı Vahdet-i Vücud’daki "Her şey Allah’tır" akîdesinden farklı olup, "Her şey Allah’tadır ve her şey Allah’tandır" anlamına gelmektedir.[2]

Katli[değiştir | kaynağı değiştir]

Kendisine yöneltilen itham, sarfettiği cümlenin içerisinde geçen ve Allah’ın 99 sıfatından bir tanesi olan "Hak" sözcüğü idi. Tasavvufî anlamda mecazen kullandığı bu kelime ile neyi ifade ettiği devrin uleması tarafından aşikar olarak bilinmesine rağmen, katı görüşlü Müslümanları şoka uğratan diğer radikal görüşleriyle de göze batan Hâllâc, siyâseten tehlikeli görüldüğünden ortadan kaldırılması için sarfettiği bu sözcük bahane edildi. Hakk Teâlâ'nın kendisinde tecelli ettiğini iddia etmekle suçlanarak uzun yıllar hapiste kaldı ve sonunda i'dama mahkum edildi. İ'dam cezası o devrin kurallarına göre el ve ayakların çaprazlama kesilmesi şeklinde tatbik edilmekteydi. Alenen işkence edilerek ve vucudundaki tüm derilerin kesilmesiyle (bir kuzunun kesiminden sonra postunun çıkarılması gibi), yarı canlı haça gerilip halka teşhir edildiğinin ertesi günü ölür.[7]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ta’Sînû’l Ezel ve’l-Cevherû’l-Ekber ve’ş-Şeceretû’n-Nûr’iyye (Kitâb-ût Tavâsîn)
  • 49 adet kayıp risaleleri[2]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Glasse, Cyril, The New Encyclopeida of Islam, Alta Mira Press, (2001), p.164
  2. ^ a b c d Öztürk, Yaşar Nuri, Enel Hak İsyanı HALLÂCI MÂNSUR (Darağacında Mirâc), Yeni Boyut, 2011.
  3. ^ a b Kitaab al-Tawaaseen, Massignon Press, Paris, 1913, vi, 32.
  4. ^ John Arthur Garraty, Peter Gay, The Columbia History of the World, Harper & Row, 1981, page 288, ISBN 0-88029-004-8
  5. ^ a b Jawid Mojaddedi, "ḤALLĀJ, ABU’L-MOḠIṮ ḤOSAYN b. Manṣur b. Maḥammā Bayżāwi" in Encyclopedia Iranica [1]
  6. ^ Mason, Herbert W. (1995). Al-Hallaj. RoutledgeCurzon. ss. 83. ISBN 0-7007-0311-X. 
  7. ^ [1]↑ Encyclopaedia of Islam. New Edition, s.v. AL-HALLADJ

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Başvuru kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • E. G. Browne. Literary History of Persia. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). 1998. ISBN 0-7007-0406-X
  • Herbert Mason. Memoir of a Friend: Louis Massignon. Notre Dame 1983: University of Notre Dame Press.
  • Louis Massignon. "Perspective Transhistorique sur la vie de Hallaj, " in: Parole donnée. Paris 1983: Seuil, p. 73-97.
  • Jan Rypka, History of Iranian Literature. Reidel Publishing Company. 1968 OCLC 460598. ISBN 90-277-0143-1
  • Idries Shah. The Sufis. W. H. Allen: London. 1964

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ateş, Süleyman, Cûneyd-î Bağdâdî: Hayatı, Eserleri ve Mektupları, Sönmez Neşriyat, İstanbul, 1969.
  • The Tawasin Of Mansur Al-Hallaj, Translated By Aisha Abd Ar-rahman At-Tarjumana (Author)Diwan Press (1974)
  • Louis Massignon, La Pasion De Hallaj Ediciones Paidos Iberica (December 23, 1999)
  • Louis Massignon, Hallâcı Mansur'un Çilesi: İslamın Mistik Çilesi, çev. İsmet Birkan, Ardıç Yayınları, 2006.
  • Louis Massignon and Herbert W. Mason, Hallaj: Mystic and Martyr [ABRIDGED] Princeton University Press; Abridged edition (June 19, 1994)
  • Herbert Mason, Al-Hallaj (Curzon Sufi), RoutledgeCurzon; 1 edition (July 20, 1995)
  • Yaşar Nuri Öztürk, Hallâc-ı Mansûr ve Eseri, Yeni Boyut, 1997.
  • Hasan Aktaş, Yeni Türk Şiirinde Hallâc-ı Mansur Okulu ve Misyonu, Yort Savul Yayınları, Edirne, 2003
  • Hasan Aktaş, Çağdaş Türk Şiirinde Mutasavvıflar, Yort Savul Yayınları, Rize, 2009
  • Mehmet Coral, Allah Benim En el Hak, Doğan Kitap, Mart 2011