Hallâc-ı Mansûr

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Ebû’l Moğıt Huseyn bin Mansûr bin Mehemmed Beyzâvvî el-Hallâc
Mistik Şair
Brooklyn Museum - The Execution of Mansur Hallaj From the Warren Hastings Album.jpg
Hallâc-ı Mansûr'un Abbâsî Halifesi Muktedir
Bi’llâh
'ın emriyle[1] infâzı (Bağdat, 26 Mart 922)
Doğumu: Ağustos 858
Doğum yeri: Tûr köyü, Meyghan Kırsalı, Nehbendan şehristanı, Güney Horasan Eyaleti, Tahirîler İranı
Ölümü: 26 Mart 922
Ölüm yeri: Bağdad, Abbâsîler Halifeliği
Okul/gelenek: Tasavvuf, Vahdet-i Vücud
İlgilendikleri: Spiritüalizm, Kur'an, Panenteizm
Etnik köken: Fars
Çağ: Tahirîler-Seferîler-Samanîler İranı ve Bağdat, Irak, Abbâsîler Halifeliği
Bölge: Bağdad, Irak, Abbâsîler Halifeliği
Mezhep: Ehl-i Beyt ve Ehl-i Sünnet inancı; Hanbelîlik ve Bâtınî Karmatîlik [2]
Fikirleri: En-el Hak [3]
Etkilendikleri: Zünnun-ı Mısri, Beyazid Bistâmî
Etkiledikleri: Hafız-ı Şirazi, Sanâ’î, Ferîdüddîn-i Attâr, Mûhy’îd-Dîn ibn’ûl Arabî, Şems-î Tebrizî, Celâleddîn Rûmî, Ömer İmâdüddîn Nesîmî, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet, Sekhal Sermest
Önemli çalışmaları: İslâmî Mistisizm
  • Ta’Sînû’l Ezel ve’l-Cevherû’l-Ekber ve’ş-Şeceretû’n-Nûr’iyye (Kitâb-ût Tavâsîn)
  • 49 adet kayıp risaleleri[2]

Hallâc-ı Mansûr veya Mansûr el-Hallâc (Farsça: منصور حلاج Mansūr-e Ḥallāj; tam ismi Abū al-Muġīṭ Husayn Manṣūr al-Ḥallāğ) (d. Ağustos 858, Tûr – ö. 26 Mart 922, Bağdat) (Hicri d. 244 AH – ö. 309 AH) Zındıklıkla suçlanması ve uzun süren bir soruşturma neticesinde Abbâsî Halifesi Muktedir Bi’llâh'ın emriyle[1] idam edilmesiyle meşhûr olan spiritüalist yazar ve mistik şâir.[4]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl adı "Ebû’l Moğıt Huseyn bin Mansûr bin Mehemmed Beyzâvvî" idi[5]. Hallâc lakâbı daha sonradan mesleği hallaç olduğundan verilmiştir.

Tahirîler devrî İran'ının günümüz Güney Horasan Eyaleti'ne bağlı Nehbendan şehristanı'nın Meyghan Kırsalı'ndaki "Tûr" köyünde dünyaya geldi. Hallâc-ı Mansûr’un dedesi de Beyazid Bistâmî'nin ki gibi bir Zerdüşt[5] idi. Babası ailesiyle Dicle yakınlarına, Araplar tarafından kurulmuş bir yerleşim bölgesi olan Vasıt'a taşındı. Mansûr on iki yaşında burada hafız oldu.

Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Önceleri kısa bir süreliğine sûfî azîzlerinden Beyazid Bistâmî’nin de mürşidî olan Zû’l-Nûn el-Mısrî’nin öğrencisi Sahl al-Tustarî’nin müridi olur.[6] Daha sonra ise Emr el-Mekkî ile [[ · Cûneyd-î Bağdâdî’nin talebesi olur. Fakat, hocalarıyla fikir ayrılığına düştüğü için onlardan ayrılır.

Öğretisi ve fikirleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hallâc, katı görüşlü Müslümanları şoka uğratan radikal görüşleri sebebiyle göze batar. Hallâc'ın Allah'ta eriyip yok olmak anlamında söylediği "En-el Hak", yani "Ben Hakk'ım" (‏انا الحقّ‎ ‎, En el-Hakk) sözü sebebiyle içinde Allah’ın 99 sıfatından biri olan "Hak" da geçtiği için 912 yılında tutuklanır.

"Fî" ve "An"[3] (O’nda ve O’ndan)[değiştir | kaynağı değiştir]

Hallâc’ın savunduğu Tâsîn tevhîd akîdesinin özü olan "Fî" ve "An" kavramı Vahdet-i Vücud’daki "Her şey Allah’tır" akîdesinden farklı olup, "Her şey Allah’tadır ve her şey Allah’tandır" anlamına gelmektedir.[2]

Katli[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzun yıllar hapiste kaldıktan sonra, alenen işkence edilmek ve vucudundaki tüm derilerin kesilmesiyle (bir kuzunun kesiminden sonra postunun çıkarılması gibi), yarı canlı haça gerilip halka teşhir edildiğinin ertesi günü ölür.[7]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ta’Sînû’l Ezel ve’l-Cevherû’l-Ekber ve’ş-Şeceretû’n-Nûr’iyye (Kitâb-ût Tavâsîn)
  • 49 adet kayıp risaleleri[2]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Glasse, Cyril, The New Encyclopeida of Islam, Alta Mira Press, (2001), p.164
  2. ^ a b c d Yaşar Nuri Öztürk, Enel Hak İsyanı HALLÂCI MÂNSUR (Darağacında Mirâc), Yeni Boyut, 2011.
  3. ^ a b Kitaab al-Tawaaseen, Massignon Press, Paris, 1913, vi, 32.
  4. ^ John Arthur Garraty, Peter Gay, The Columbia History of the World, Harper & Row, 1981, page 288, ISBN 0-88029-004-8
  5. ^ a b Jawid Mojaddedi, "ḤALLĀJ, ABU’L-MOḠIṮ ḤOSAYN b. Manṣur b. Maḥammā Bayżāwi" in Encyclopedia Iranica [1]
  6. ^ Mason, Herbert W. (1995). Al-Hallaj. RoutledgeCurzon. ss. 83. ISBN 0-7007-0311-X. 
  7. ^ [1]↑ Encyclopaedia of Islam. New Edition, s.v. AL-HALLADJ

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Başvuru kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • E. G. Browne. Literary History of Persia. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). 1998. ISBN 0-7007-0406-X
  • Herbert Mason. Memoir of a Friend: Louis Massignon. Notre Dame 1983: University of Notre Dame Press.
  • Louis Massignon. "Perspective Transhistorique sur la vie de Hallaj, " in: Parole donnée. Paris 1983: Seuil, p. 73-97.
  • Jan Rypka, History of Iranian Literature. Reidel Publishing Company. 1968 OCLC 460598. ISBN 90-277-0143-1
  • Idries Shah. The Sufis. W. H. Allen: London. 1964

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ateş, Süleyman, Cûneyd-î Bağdâdî: Hayatı, Eserleri ve Mektupları, Sönmez Neşriyat, İstanbul, 1969.
  • The Tawasin Of Mansur Al-Hallaj, Translated By Aisha Abd Ar-rahman At-Tarjumana (Author)Diwan Press (1974)
  • Louis Massignon, La Pasion De Hallaj Ediciones Paidos Iberica (December 23, 1999)
  • Louis Massignon, Hallâcı Mansur'un Çilesi: İslamın Mistik Çilesi, çev. İsmet Birkan, Ardıç Yayınları, 2006.
  • Louis Massignon and Herbert W. Mason, Hallaj: Mystic and Martyr [ABRIDGED] Princeton University Press; Abridged edition (June 19, 1994)
  • Herbert Mason, Al-Hallaj (Curzon Sufi), RoutledgeCurzon; 1 edition (July 20, 1995)
  • Yaşar Nuri Öztürk, Hallâc-ı Mansûr ve Eseri, Yeni Boyut, 1997.
  • Hasan Aktaş, Yeni Türk Şiirinde Hallâc-ı Mansur Okulu ve Misyonu, Yort Savul Yayınları, Edirne, 2003
  • Hasan Aktaş, Çağdaş Türk Şiirinde Mutasavvıflar, Yort Savul Yayınları, Rize, 2009
  • Mehmet Coral, Allah Benim En el Hak, Doğan Kitap, Mart 2011