Hallâc-ı Mansûr
| Ebû’l Moğıt Huseyn bin Mansûr bin Mehemmed Beyzâvvî el-Hallâc Mistik Şair |
|
|---|---|
 |
|
|
Bi’llâh'ın emriyle[1] infâzı (Bağdat, 26 Mart 922) |
|
| Doğumu: | Ağustos 858 |
| Doğum yeri: | Tûr köyü, Meyghan Kırsalı, Nehbendan şehristanı, Güney Horasan Eyaleti, Tahirîler İranı |
| Ölümü: | 26 Mart 922 |
| Ölüm yeri: | Bağdad, Abbâsîler Halifeliği |
| Okul/gelenek: | Tasavvuf, Vahdet-i Vücud |
| İlgilendikleri: | Spiritüalizm, Kur'an, Panenteizm |
| Etnik köken: | Fars |
| Çağ: | Tahirîler-Seferîler-Samanîler İranı ve Bağdat, Irak, Abbâsîler Halifeliği |
| Bölge: | Bağdad, Irak, Abbâsîler Halifeliği |
| Mezhep: | Ehl-i Beyt ve Ehl-i Sünnet inancı; Hanbelîlik ve Bâtınî Karmatîlik [2] |
| Fikirleri: | En-el Hak [3] |
| Etkilendikleri: | Zünnun-ı Mısri, Beyazid Bistâmî |
| Etkiledikleri: | Hafız-ı Şirazi, Sanâ’î, Ferîdüddîn-i Attâr, Mûhy’îd-Dîn ibn’ûl Arabî, Şems-î Tebrizî, Celâleddîn Rûmî, Ömer İmâdüddîn Nesîmî, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet, Sekhal Sermest |
| Önemli çalışmaları: | İslâmî Mistisizm
|
| İslam |
|---|
 |
 İslam Portalı |
Hallâc-ı Mansûr veya Mansûr el-Hallâc (Farsça: منصور حلاج Mansūr-e Ḥallāj; tam ismi Abū al-Muġīṭ Husayn Manṣūr al-Ḥallāğ) (d. Ağustos 858, Tûr – ö. 26 Mart 922, Bağdat) (Hicri d. 244 AH – ö. 309 AH) Zındıklıkla suçlanması ve aşırı uzun süren bir soruşturma neticesinde Abbâsî Halifesi Muktedir Bi’llâh'ın emriyle[5] infâz edilmesiyle meşhûr olan Farsî spiritüalist yazar ve mistik şâir.[6]
Konu başlıkları |
Hayatı [değiştir]
Asıl adı "Ebû’l Moğıt Huseyn bin Mansûr bin Mehemmed Beyzâvvî" idi[7]. Hallâc lakâbı daha sonradan mesleği hallaç olduğundan verilmiştir.
Tahirîler devrî İran'ının günümüz Güney Horasan Eyaleti'ne bağlı Nehbendan şehristanı'nın Meyghan Kırsalı'ndaki "Tûr" köyünde dünyaya geldi. Hallâc-ı Mansûr’un dedesi de Beyazid Bistâmî'nin ki gibi bir Zerdüşt[8] idi. Babası ailesiyle Dicle yakınlarına, Araplar tarafından kurulmuş bir yerleşim bölgesi olan Vasıt'a taşındı. Mansûr on iki yaşında burada hafız oldu.
Eğitimi [değiştir]
Önceleri kısa bir süreliğine sûfî azîzlerinden Beyazid Bistâmî’nin de mürşidî olan Zû’l-Nûn el-Mısrî’nin öğrencisi Sahl al-Tustarî’nin müridi olur.[9] Daha sonra ise Emr el-Mekkî ile Cûneyd-î Bağdâdî’nin talebesi olur. Fakat, hocalarıyla fikir ayrılığına düştüğü için onlardan ayrılır.
Öğretisi ve fikirleri [değiştir]
Hallâc, katı görüşlü Müslümanları şoka uğratan radikal görüşleri sebebiyle göze batar. Hallâc'ın Allah'ta eriyip yok olmak anlamında söylediği "En-el Hak", yani "Ben Hakk'ım" (انا الحقّ, En el-Hakk) sözü sebebiyle içinde Allah’ın 99 sıfatından biri olan "Hak" da geçtiği için 912 yılında tutuklanır.
"Fî" ve "An"[10] (O’nda ve O’ndan) [değiştir]
Hallâc’ın savunduğu Tâsîn tevhîd akîdesinin özü olan "Fî" ve "An" kavramı Vahdet-i Vücud’daki "Her şey Allah’tır" akîdesinden farklı olup, "Her şey Allah’tadır ve her şey Allah’tandır" anlamına gelmektedir.[11]
Kâtli [değiştir]
Uzun yıllar hapiste kaldıktan sonra, alenen işkence edilmek ve vucudundaki tüm derilerin kesilmesiyle (bir kuzunun kesiminden sonra postunun çıkarılması gibi), yarı canlı haça gerilip halka teşhir edildiğinin ertesi günü ölür.[12]
İdamının ardındaki asıl gerçek [değiştir]
Hallâc'ın tutuklanıp idam edilmesinin esas sebebi enel hak söylemi değil, Abbâsî iktidarına isyan etmesi, Abbâsî iktidarının yaptığı zulümlerle Kur'ân’a açıkça aykırı bir tutum izlediğini ileri sürmesi ve halk arasında bunun propagandasını yapması, aynı doğrultuda gerçekleşen Karmatî isyanına destek vermesidir.[kaynak belirtilmeli]
Eserleri [değiştir]
- Ta’Sînû’l Ezel ve’l-Cevherû’l-Ekber ve’ş-Şeceretû’n-Nûr’iyye (Kitâb-ût Tavâsîn)
- 49 adet kayıp risaleleri[13]
Kaynakça [değiştir]
- ^ Glasse, Cyril, The New Encyclopeida of Islam, Alta Mira Press, (2001), p.164
- ^ Yaşar Nuri Öztürk, Enel Hak İsyanı HALLÂCI MÂNSUR (Darağacında Mirâc), Yeni Boyut, 2011.
- ^ Kitaab al-Tawaaseen, Massignon Press, Paris, 1913, vi, 32.
- ^ Yaşar Nuri Öztürk, Enel Hak İsyanı HALLÂCI MÂNSUR (Darağacında Mirâc), Yeni Boyut, 2011.
- ^ Glasse, Cyril, The New Encyclopeida of Islam, Alta Mira Press, (2001), p.164
- ^ John Arthur Garraty, Peter Gay, The Columbia History of the World, Harper & Row, 1981, page 288, ISBN 0-88029-004-8
- ^ Jawid Mojaddedi, "ḤALLĀJ, ABU’L-MOḠIṮ ḤOSAYN b. Manṣur b. Maḥammā Bayżāwi" in Encyclopedia Iranica [1]
- ^ Jawid Mojaddedi, "ḤALLĀJ, ABU’L-MOḠIṮ ḤOSAYN b. Manṣur b. Maḥammā Bayżāwi" in Encyclopedia Iranica [2]
- ^ Mason, Herbert W. (1995). Al-Hallaj. RoutledgeCurzon. ss. 83. ISBN 0-7007-0311-X.
- ^ Kitaab al-Tawaaseen, Massignon Press, Paris, 1913, vi, 32.
- ^ Yaşar Nuri Öztürk, Enel Hak İsyanı HALLÂCI MÂNSUR (Darağacında Mirâc), Yeni Boyut, 2011.
- ^ [1]↑ Encyclopaedia of Islam. New Edition, s.v. AL-HALLADJ
- ^ Yaşar Nuri Öztürk, Enel Hak İsyanı HALLÂCI MÂNSUR (Darağacında Mirâc), Yeni Boyut, 2011.
Dış bağlantılar [değiştir]
- Hallâc
- Doctrine of Hallâc
- Tawasin
- The Tawasin of Mansur al-Hallaj
- "Al Hallaj Mystic and Martyr"
- Articles at Poet Seers
- al-Hallaj at the Internet Medieval Source Book
- complete Works of Mansur Hallaj
- original persian deewan of Mansur Hallaj single pdf file uploaded by Javed Hussen
Başvuru kitapları [değiştir]
- E. G. Browne. Literary History of Persia. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). 1998. ISBN 0-7007-0406-X
- Herbert Mason. Memoir of a Friend: Louis Massignon. Notre Dame 1983: University of Notre Dame Press.
- Louis Massignon. "Perspective Transhistorique sur la vie de Hallaj, " in: Parole donnée. Paris 1983: Seuil, p. 73-97.
- Jan Rypka, History of Iranian Literature. Reidel Publishing Company. 1968 OCLC 460598. ISBN 90-277-0143-1
- Idries Shah. The Sufis. W. H. Allen: London. 1964
Bibliyografya [değiştir]
- Süleyman Ateş, Cüneyd-i Bağdâdî: Hayatı, Eserleri ve Mektupları, Sönmez Neşriyat, İstanbul, 1969.
- The Tawasin Of Mansur Al-Hallaj, Translated By Aisha Abd Ar-rahman At-Tarjumana (Author)Diwan Press (1974)
- Louis Massignon, La Pasion De Hallaj Ediciones Paidos Iberica (December 23, 1999)
- Louis Massignon, Hallâcı Mansur'un Çilesi: İslamın Mistik Çilesi, çev. İsmet Birkan, Ardıç Yayınları, 2006.
- Louis Massignon and Herbert W. Mason, Hallaj: Mystic and Martyr [ABRIDGED] Princeton University Press; Abridged edition (June 19, 1994)
- Herbert Mason, Al-Hallaj (Curzon Sufi), RoutledgeCurzon; 1 edition (July 20, 1995)
- Yaşar Nuri Öztürk, Hallâc-ı Mansûr ve Eseri, Yeni Boyut, 1997.
- Hasan Aktaş, Yeni Türk Şiirinde Hallâc-ı Mansur Okulu ve Misyonu, Yort Savul Yayınları, Edirne, 2003
- Hasan Aktaş, Çağdaş Türk Şiirinde Mutasavvıflar, Yort Savul Yayınları, Rize, 2009
- Mehmet Coral, Allah Benim En el Hak, Doğan Kitap, Mart 2011
