III. Ağa Han

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 24°05′18″K 32°52′43″D / 24.088254°K 32.878722°D / 24.088254; 32.878722

11 Şubat 1907'de III. Ağa Han Şikago'da iken.

III. Ağa Han, asıl adı Sultan Sır Muhammed Şah (2 Kasım 1877-11 Temmuz 1957), Şiiliğin Nizari İsmaili tarikatının imamı, II. Ağa Han'ın tek oğlu olan III. Ağa Han 1885'te babasının yerine geçmiştir.

Kişiliği ve yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Prens III. Ağa Han'ın bir karikatürü.

Büyük Britanya-Hindistanı'nın toprağı olan Karaçi'de II. Ağa Han ile onun Üçüncü hanımı ve Kaçar Hanedanı'ndan Feth Ali Şah Kaçar'ın torunu olan Newab A'liye Şemsül-Mülük'ün evlâdı olarak dünyaya geldi.[1] İran Kaçar Hanedanı şah sülalesinden gelen annesinin gözetimi altında, sadece İslâm Dînî ve Doğu tarzı bir eğitim almakla yetinmeyen III. Ağa Han, babasının almasına müsaade edilmeyen kuvvetli bir Avrupaî tarzı Batı eğitimi alma olanağına da erişti. Ayrıca, Eton College ile Cambridge Üniversitesi'ne de devam etti.[2]

Kendi cemaatinin sorunlarıyla yakından ilgilenen III. Ağa Han, aynı zamanda tüm Hindistan Müslümanlarının önderi haline geldi. Hindistan'daki Müslüman azınlığın çıkarlarının korunup durumlarının iyileştirilmesi amacıyla 1906'da genel vali Lord Minto'yu ziyaret eden Müslüman temsilcilere başkanlık etti. 1909'daki Morley-Minto reformları Hint Müslümanlarına ayrı seçim hakkı getirdi. Tüm Hint Müslümanları Birliği'nin ilk yıllarında başkanlığını yürüten III. Ağa Han,[3] Aligarh'daki Müslüman okulunun üniversiteye dönüştürülmesi için bir fon kurulmasına önayak oldu; bu amacı 1920'de gerçekleşti.

I. Dünya savaşındaki tutumu[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri'ni destekledi. Ama savaşı izleyen barış konferansında Osmanlı Devleti'ne karşı insaflı davranılması gerektiğini savundu. Hindistan anayasa reformuyla ilgili olarak 1930-1932 arasında Londra'da yapılan yuvarlak masa toplantılarında önemli bir rol oynadı.

III. Ağa Han'ın Pune-Hindistan'daki sarayının girişi.

Alevî-Bâtınîliğin mutlak temsilcisi sıfatıyla Nizârî İsmâilîleri'nin İmâm-ı Â'zâmı III. Ağa Han'ın Hilâfetin ilgasıyla alâkalı görüşleri[4][değiştir | kaynağı değiştir]

Alevî-Bâtınîliğin yeryüzündeki mutlak temsilcisi Kırk Sekizinci Nizâr’îyye İsmâilîyye İmâmı "III. Ağa Han", 3 Mart, 1924'te İsmet İnönü'ye gönderdiği mektubunda hilâfetin kaldırılmasının Dünya'daki İslâm birliğinini sarsacağını ve bu nedenle muhafaza edilmesi gerektiğine işâret etmişti. Görüşleri "The Times" (Londra) dergisinde yayınlanmıştı.

Hindistan Hilâfet Hareketi[değiştir | kaynağı değiştir]

III. Ağa Han'ın Sarayı, Pune-Hindistan.
Muhammed Şah III. Ağa Han'ın Nil Nehri kenarında Asvan'daki Mozolesi.

"III. Ağa Han" 1923 yılında Hindistan'da "Hilâfet Hareketi" adı verilen bir teşkilât oluşturdu. Tüm dünyadaki Alevî-Bâtınîlerinin mukaddes Dâ’î-i Â'zamlığı makâmının sahibi olması nedeniyle, şimdi boşalmış olan bu "Siyâsî-Hilâfet" makâmın geleceği ile de yakınen ilgilenmeğe başlamıştı. Maksadı Hilâfeti savunmak olan bu teşkilat Londra'da birçok girişimlerde bulunmuş ve Hilâfet'in bir şekilde devam etmesini savunmuştu. Ayrıca, Hilâfet taraftarı fikirlerini İsmet Paşa'ya gönderdiği bir mektubunda dile getirmiş ve Hilâfet'in kaldırılmasının İslâm birliğini zedeleyeceği yönündeki fikirlerini açarak İsmet Paşa'yı Hilâfet'in devam ettirilmesi hususunda iknâ etmeğe uğraşmıştı. O zamana kadar hep "Batı" taraftarı olarak tanınan "III. Ağa Han" ortaya koymuş olduğu bu tavrıyla ortaya çıkan bir "İslâm-Batı" çekişmesi/sürtüşmesi sürecinde ilk defa "Batılıları" memnûn etmeyen bir tavır içine girmiş oldu.

Muhammed Şah III. Ağa Han'ın Nil Nehri kenarında Asvan'daki Mozolesi.

Ayrıca bakınız: Nizârî-İsmâilî Net

Nedenleri[değiştir | kaynağı değiştir]
III. Ağa Han'ın Asvan'daki mezarı.

"III. Ağa Han", hem Alevî-Nizârî Hindistan Müslümanlarının "Sahib-i Â'zamı" olması, hem de Fâtımîler Hâlifeliği Hanedânı soyundan gelmesi fırsatını değerlendirerek Alevî-Nizârî Hindistan Müslümanları Hilâfet Hareketi'nin önderliğini de üstlenerek, kendi temsil ettiği Nizârî İsmâilîyye mezhebine bağlı olan Müslümanlar nezdindeki konumunu güçlendirmişti.

Muhammed III. Ağa Han'ın Nil Nehri kenarındaki türbesi.

Milletler Cemiyeti temsilciliği[değiştir | kaynağı değiştir]

1932'de hem Cenevre Dünya Silahsızlanma Konferansı'nda, hem de Milletler Cemiyeti Kurulu'nda Hindistan'ı temsil etti. 1934-1937 arasında Milletler Cemiyeti'nde ülkesini temsil etmeyi sürdürdü. 1937'de Cemiyet'in başkanlığına seçildi. II. Dünya Savaşı sırasında İsviçre'ye yerleşerek siyasal yaşamdan çekildi.

Özel zevkleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağa Han, Salkanot cinsi yarış atları yetiştirmekle de ün yapmıştı.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

11 Temmuz 1957'de vefat ettiğinde Versoix, Geneve'de bulunan yakınlarına bir noter aracılığıyla ulaştırdığı mektubunda Nizâr’îyye-İsmâ‘îlî İmâmı olarak, öz oğlu ve ünlü sinema oyuncusu Rita Hayworth'un Üçüncü kocası[5][6] Aly Salamon Han'ın oğlu, Şah Kerîm el-Hüseyinî HanNizârî İmâmı tâyin ettiğini açıkladı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Defteri, Ferhad (1990). The Ismā‘īlīs: Their History and Doctrines. Cambridge: Cambridge University Press. ss. 518. ISBN 0-521-42974-9. 
  2. ^ "Aga Khan, Fashionable Londoner, Holds Enormous Power in Islam", The New York Times,8 July 1923, p. XX5.
  3. ^ John Keay (2001). India: A History. Grove Press. ss. 468. http://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC&pg=PA468. 
  4. ^ Khilafat Movement
  5. ^ "Rita Hayworth Files Divorce Action in Reno," Los Angeles Times, 2 Eylül, 1951.
  6. ^ Prince Aly Khan (İngilizce)
Şii İslam unvanları
Önce gelen
II. Ağa Han
Nizârî-İsmâ‘îl’îyye İmâmı
İmâm Muhammed Şah III. Ağa Han
Kırk Sekizinci Nizâr’îyye Dâ’î-i Â'zamı
Şîʿa Nizârî-İsmâ‘îlî İmâmı

1885 - 1957
Sonra gelen
Şah Kerîm el-Hüseyinî IV. Ağa Han
İsmâ‘îlî-Nizârîlik İmâmı