Altay dilleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Altay
Coğrafi dağılım:	Doğu, Kuzey, Orta, Batı Asya ve Doğu Avrupa
Sınıflandırma:	Altay
Alt bölümler:	Türk Moğol Tunguz Kore (tartışmalı) Japon (tartışmalı)

Altay dilleri Avrupa'dan, Orta Doğu'ya ve Orta Asya'dan Uzak Doğu'ya kadar uzanan büyük bir coğrafyada konuşulan dilleri kapsayan bir dil ailesidir. Altay kolunda Türk dilleri, Moğol, Japon ve Kore dilleri bulunur.

Estonca, Fince ve Macarca gibi Ural dilleri de bahsi geçen Altay dillerinin uzaktan akrabalarıdır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Altay dil ailesinin kolları şöyledir:

• Türk dilleri
  • Türkiye Türkçesi
  • Azerice
  • Özbekçe
  • Türkmence
  • Kazakça
  • Kırgızca
  • Uygurca
  • Kazan Tatarcası
  • Kırım Tatarcası
  • Başkurtça
  • Karaçay-Balkarca
  • Gagauzca
  • Halaçça
  • Yakutça
  • Çuvaşça

• Moğol dilleri
  • Buryatça
  • Kalmıkça
  • Moğolca
• Tungus Dilleri
  • Kuzey Tunguz Dilleri
    • Güneybatı Tunguz Dilleri
    • Güneydoğu Tunguz Dilleri
• Japonca (tartışmalı)
• Korece (tartışmalı)

[değiştir] Türk Dilleri ve Moğol Dillerinin Ayrılışı Tezi

Çok desteklenen tezlerden birisi Türkçe'nin Moğol dilleriyle yakından ilişkisi olduğudur. İki dildeki sözcüklerin ve gramerin birbirine yakınlığı bu iki dilin Altay Dil Ailesine birlikte alınmasını sağlamıştır. Tarihsel açıdan da Türk ve Moğolların birbirlerine yakınlığı göz önüne alındığında iki dilin birbirine benzer olması kaçınılmazdır.^{[kaynak belirtilmeli]} Fakat, Altay Dil Ailesinin tanınmasına karşı çıkan dilbilimcileri de, savunanlar kadar çoktur. Bu dil bilimciler Türkçe ve Moğolca'nın benzerliğinin tarih boyunca birlikte yaşama ve birbirini etkileme sonucu olduğunu savunmaktadılar.^{[kaynak belirtilmeli]}

Türkiye Türkçesi Kazakça Kırgızca Moğolca y j c c ışık < yışık jarık carık cula yakışmak jarasuv caro coqı- yalamak jalav jalbarınuv calbaru calbarı- yaymak jayuv cayu cada- yarım jartı carım cağurma yasak - - casag yazmak jazuv cazu cıru-

Türkiye Türkçesi Kazakça Kırgızca Moğolca y j c c yeğen jiyen ece- cige yele jal cal calağa yığmak jıyuv cıyu coğu- yıl jıl cıl cıl yoğurmak - curu cığura- yol jol col col yolmak juluv culû culğa- yular - - cıluğa yürek jürek cürök cirüke yürümek jürüv cürü corı- yüzmek jüzüv süzü cisü

• Eksi işaretli hücreler dilde başka kökenli bir kelime kullanıldığı anlamındadır
• q harfi kelleden çıkan bir k olarak seslendirilinir
• Türkiye Türkçesi b'leri genellikle v'ye dönüştürür
• r ve l sesleri birbirlerine çok yakınlardır, dünyanın bütün dil ailelerinde l -> r değişimi ve tersi olmuşdur

Moğolcadaki n sesleri Türkçede karşılığı c'dir ve yukardaki tabloda "yazmak" örneğinde de gördüğümüz gibi r seslerinin de z'dir , örnek:

Türkiye Türkçesi	Kazakça	Kırgızca	Moğolca
yaş	jas	caş	nasu
yılışık	jağınğan	casaker	nılçağay
yosun	-	-	nogugan < *nogusun
yumruk ( < *yum-duruk )	jumırık	-	nıdurğa
yüz	jüz	cüz	nigur
az	az	az	aray
kazmak	kazuv	kazu	qaru-
kuzu	kozı	kozu	qurağa
sızmak	sızdav	sızılıp	sırı-
öz	öz	öz	ör

Bu r -> z değişimi Türkçenin içinde de bir çok sözcükde gerçekleşmişdir. Örneğin "göz" kelimesi "görmek"den türemişdir.

Tabii ki bundan ötürü Türkçe ve Moğolca arasında bin yıllardır büyük ses değişimine uğramamış kelimeler de mevcuttur.

Ana madde: Türkçe ve Moğolca arasındaki ortak sözcükler

Moğolca ve Türkçe arası göze çarpan gramer benzerlikler yoğundur, bu sadece cümle kuruluşunun benzerliğinle bitmiyor, bir çok Türkçeden tanıdık ekler de kullanılır. Örnekler:

Türkiye Türkçesi	Moğolca
davar	mal
davar-ın	mal-iin
davar-da	mal-d
davar-ı	mal-iig

Türkçe ve Moğolca arası zamir benzerlikleri:

Türkiye Türkçesi	Kazakça	Kırgızca	Uygurca	Moğolca
ben	men	men	men	bi
biz	biz	şi-bege	beğiz	bid

Büküm hâlde:

Türkiye Türkçesi	Moğolca
ben-i	min-ii

[değiştir] Türk Dilleri ve Japoncanın Birbirinden Ayrılışı Tezi

Bugün hâlen daha Japoncanın bir Altay dili olduğu Moğolca ve diğer Türkî diller gibi kesinlik kazanmamıştır.Bazı dilbilimcilere göre Japonca, Korecenin en eski lehçesinden türemiştir.Ancak ağır basan görüş Altay kökenli olduğudur.İki dil grubu arasında ekler, takılar, eylemler, çekimleri, tümce yapısı ve söz diziminde birebir koşutluk görüyoruz.

Türkçe	Japonca
Kyotonun	Kyotono
Ankara'ya gitti	Ankara e itta
imiş	imas
kara	kuray
alaca	akasa
içi	uçi
kırar	kireru
sonra da	sore de
ara	ada
yukarı	agaru
giy	gi
gelip yapıp açıp gitti	kite yatte akete itta
taksi-de	takuşi-de
ne-dir ki ?	nan des ka ?
yemez	tabemay
su	mizu
iyi	ii

^[1]

[değiştir] Not