Dil aileleri

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

* Hami-Sami dilleri ██ Berberi dilleri (Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg) ██ Çad dili (Hausa) ██ Kuşi dilleri (Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo) ██ Sami dilleri (Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe, Tigrece, Tigrina, Süryanice) * Altay dilleri ██ Korece ██ Japonca ██ Moğol dilleri (Moğolca, Buryatça, Kalmukça) ██ Tunguz dilleri (Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut) ██ Türk dilleri (Türkçe, Azerice, Türkmence, Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça, Özbekçe, Uygurca, Salarca, Yakutça, Çuvaşça) ██ Amerika yerli dilleri ██ Avustralya yerli dilleri ██ Austro-Asiatic languages ██ Austronesian languages ██ Languages of the Caucasus ██ Dravidian languages ██ Eskimo-Aleut dilleri * Hint–Avrupa Dil Ailesi ██ Arnavutça ██ Ermenice ██ Baltık dilleri (İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca) ██ Kelt dilleri (Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe) ██ Cermen dilleri (İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca) ██ Yunanca ██ Hint-İran dilleri (Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, Hintçe, Urduca, Nepali, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya, Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça ██ İran Grubu (Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluci, Mazanderani, Gilaki ██ Roman dilleri (Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçyaca, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça, Latince) ██ Slav dilleri (Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça, Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe) ██ Khoisan languages ██ Niger-Congo languages ██ Nilo-Saharan languages ██ Paleosiberian languages ██ Papuan languages * Çin-Tibet dilleri ██ Çin dilleri (Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi) ██ Tibet-Birman dilleri (Tibetçe, Dzongka, Burmaca, Lolo, Moso, Şan, Karence) ██ Tay-Kaday dilleri (Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam) ██ Ural dilleri (Fince, Laponca, Estonca, Mari dili, Çeremişçe, Komice, Karelce, Macarca, Khansi dili, Mansice, Samoyet, Nenetçe) ██ Baskça

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple, alt bölümlerinde de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmıştırlar. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.

Dünya'da dil aileleri

Dünya'da Dil Aileleri

Başlıca dil grupları

1. Tek heceli: Kelimeler tek hecelidir. Yapım ve çekim ekleri yoktur. Kelimeler cümledeki kullanım yerlerine göre anlam kazanırlar. Çince gibi.
2. Eklemlemeli ya da bitişken (agglutinant): Kelimelerin kökleri değişmez, Kullanımda kelimeye getirilen ekler, kelimelerin anlamlarını ve görevlerini belirler. Türkçe, Moğolca, Macarca gibi.
3. Çekimli (bükümlü): Kelimeler kullanımda değişiklerle uğrar. Ön-ek, iç-ek, son-ek kavramları vardır. Bazılarında ünsüzler değişmez, ünlüler değiştirilerek yeni kelimeler yapılır. Yani kökler ünsüzlerden ibarettir. Arapça, Farsça, İngilizce, Hintçe gibi.

Kökenlerine göre temel dil aileleri ve bunlara dahil olan diller şunlardır:

Hint-Avrupa dilleri

1. Cermen dilleri: Batı Cermen Grubu:İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca. Kuzey Cermen Grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faroece
2. Romans dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
3. Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (İngiltere 'nin Cornwall bölgesinde).
4. Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça,(Sırpça, Hırvatça, Boşnakça), Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe.
5. Baltık dilleri: Prusça (ölü bir dildir), Litvanyaca, Letonca.
6. Helen dili: Yunanca
7. Geg dili: Arnavutça
8. Grabar dili: Ermenice
9. Hint–İran dilleri: Hint Grubu: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya,Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. İran Grubu: Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluçice, Mazanderani, Gilaki.
10. Anadolu dilleri: Hitit dili,Lidya dili, Likya dili, Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)

Kafkas dilleri

Kuzey Kafkas dilleri

1. Kuzeybatı Kafkas dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Çerkesçe (Bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar)
2. Nah dilleri: Çeçence, İnguşça, Batsça
3. Dağıstan dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.

Güney Kafkas dilleri

Gürcüce,Svanca,Megrelce,Lazca

Hami-Sami dilleri

1. Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca, Süryanice.
2. Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili.
3. Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
4. Çad dili: Hausa
5. Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo

Çin-Tibet dilleri

1. Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
2. Tibet-Birman dilleri:
   1. Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
   2. Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
3. Tay-Kaday dilleri: Tayca, Karatay, Laoca, Çuang,
4. Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.

Tay-Kaday dilleri

1. Tay dilleri
2. Kaday dilleri

Ural dilleri

1. Fin–Ugor dilleri:
   1. Fin dilleri: Fince, Laponca, Estonca, Marice (Çeremişçe), Komice, Karelce.
   2. Ugor dilleri: Macarca, Hantıca, Mansice
2. Samoyet dilleri: Samoyet, Nenetçe

Altay dilleri

1. Türk dilleri:
   1. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence.
   2. Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça.
   3. Uygur grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca, Salarca.
   4. Yakut grubu: Yakutça.
   5. Çuvaş grubu: Çuvaşça.
2. Moğol dilleri: Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
3. Tunguz dilleri: Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
4. Kore dili: Korece
5. Japon dili: Japonca

Dravid dilleri

Telugu, Kannada, Tamilce, Malayalam, Gondi, Brahui

Avustronezya dilleri

1. Endonezya-Polinezya dilleri
   1. Endonezya dilleri: Malayca, Endonezce, Cavaca, Sundaca, Akince, Makassarca, Timorca, Balice, Tagalog, Ilokai, Cebuca, Batakça, Malgaşça(Malagasy)
   2. Melanezya dilleri: Fijice, Nauruca, Kiribatice
   3. Mikronezya dilleri: Mariana Dili, Guamca
   4. Polinezya dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Markizce
2. Formoza dilleri

Güney Asya dilleri

1. Mon-Khmer dilleri: Kamboçça, Mon Dili, Khasi, Vietnamca, Mien Dili
2. Munda dilleri: Mundari, Santali, Go, Korku
3. Andaman dilleri: Andaman dilleri

Paleo-Asya dilleri

Çukçice, Koryakça, İtelmence, Nivihçe

Khoisan dilleri

Hottentot dilleri, San (Buşman lehçeleri)

Nijer-Kongo dilleri

1. Nijer dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Dogon, Mossi, Ga, Aşanti
2. Delta dilleri: Ififik
3. Bantu dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Svahili, Kirundi, Ruandaca, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi

Nil-Sahra dilleri

1. Sahra dilleri: Songayca, Sara
2. Nil dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka

Eskimo-Aleut dilleri

1. Aleut dilleri: Aleutça
2. Eskimo dilleri:
   1. Yupik dilleri: Sibirya Yupikçesi, Yupikçe, Çupikçe, Nunivak Çupikçesi, Supikçe
   2. İnuit dilleri: İnyupikçe, Batı Kanada İnuitçesi, Doğu Kanada İnuitçesi,Grönland İnuitçesi (Grönlandca)

Algonkin dilleri

Karaayakça, Şayence, Meskvakice, Mikmak, Krice, Arapahoca, Atsinaca, Şavnice

İrokua dilleri

Mohawk, Çerokice (Cherokee), Kayuga, Seneka, Onandayga

Maskoke dilleri

Çikasovca, Çoktavca, Krikçe, Apalaçian

Dene-Yenisey dilleri

1. Yenisey dilleri: Ketçe, Yuğca, Kotça, Asanca, Arince, Pumpokolca
2. Na-Dene dilleri:
   1. Tlingitçe
   2. Eyak-Atabask dilleri:
      1. Eyakça
      2. Atabask dilleri:Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Kuzey Tuçoncası, Güney Tuçoncası, Guçince, Hanca, Tagişçe, Tahltanca, Kaskaca, Danezaca, Sekanice, Denetaca, Satuca, Tlınçonca, Denesulinece, Tsetsautça, Tsutinaca, Nadoten-Vetsuvetence, Dakelce, Çilkotince, Nikolaca, Hupaca, Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca, Batı Apaçicesi, Navahoca

Saliş dilleri

İç Saliş dilleri, Kıyı Saliş dilleri

Siyu dilleri

Lakotaca, Dakotaca, Nakotaca, Nakodaca, Omahaca, Apsalokece (Crow)

Uto-Aztek dilleri

Şoşone, Hopice, Pima, Havasu, Papago, Komançice, Ute, Tepehuan, Yaki, Tarahumara, Nahuatl, Huiçol

Mişe-Zoke dilleri

Mişe, Zoke

Oto-Mange dilleri

Otomi, Mazahua, Pame, Çinantek dilleri, Tlapanek, Mazatek, Zapotek, Mikstekçe

Yuma-Koçimi dilleri

Yuma dilleri, Koçimi

Maya dilleri

Kakçikel, Çolca, Kekçice, Çontalca, Tzotzilce, Tzeltalca, Yukatekçe, Hüsnanimce

And-Ekvator dilleri

1. And dilleri: Quechua, Aymara

Karib dilleri

Aravakça, Taino, Karib, Garifuna

Tupi-Guarani dilleri

Tupi, Guarani

Pano-Takana dilleri

Pano dilleri, Takana dilleri

Ge dilleri

Ge dilleri, Kaingan

Hivaro (Jivaro) dili

Hivaro

İzole diller

• Avrupa: Baskça
• Asya: Bruşaski, Aynuca
• Amerika: Haydaca, Zunice

Kaynakça

• Unilang Topluluğu
• İngilizce wikipedia - Language family