Dil aileleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Question book-4.svg Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir.
Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız.
Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
Dünya'da dil aileleri
Dünya'da Dil Aileleri
Dünya'da Dil Aileleri

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple, alt bölümlerinde de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmıştırlar. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.


Konu başlıkları

[değiştir] Başlıca dil grupları

  1. Tek heceli: Kelimeler tek hecelidir. Yapım ve çekim ekleri yoktur. Kelimeler cümledeki kullanım yerlerine göre anlam kazanırlar. Çince gibi.
  2. Eklemlemeli ya da bitişken (agglutinant): Kelimelerin kökleri değişmez, Kullanımda kelimeye getirilen ekler, kelimelerin anlamlarını ve görevlerini belirler. Türkçe, Moğolca, Macarca gibi.
  3. Çekimli (bükümlü): Kelimeler kullanımda değişiklerle uğrar. Ön-ek, iç-ek, son-ek kavramları vardır. Bazılarında ünsüzler değişmez, ünlüler değiştirilerek yeni kelimeler yapılır. Yani kökler ünsüzlerden ibarettir. Arapça, Farsça, Kürtçe, İngilizce, Hintçe gibi.

Kökenlerine göre temel dil aileleri ve bunlara dahil olan diller şunlardır:

[değiştir] Hint–Avrupa Dilleri Ailesi

  1. Cermen dilleri: Batı Cermen Grubu:İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca. Kuzey Cermen Grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faröerce.
  2. Romans dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
  3. Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (İngiltere 'nin Cornwall bölgesinde).
  4. Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça,(Sırpça, Hırvatça, Boşnakça), Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe.
  5. Baltık dilleri: Prusça (ölü bir dildir), Litvanyaca, Letonca.
  6. Helen dili: Yunanca
  7. Geg dili: Arnavutça
  8. Grabar dili: Ermenice
  9. Hint–İran dilleri: Hint Grubu: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya, Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. İran Grubu: Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluçice, Mazanderani, Gilaki.
  10. Anadolu dilleri: Hitit dili, Lidya dili, Likya dili.Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)

[değiştir] Hami-Sami dilleri ailesi

  1. Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca.
  2. Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili.
  3. Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
  4. Çad dili: Hausa
  5. Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo,(ahiretce)

[değiştir] Çin-Tibet dilleri ailesi

  1. Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
  2. Tibet-Birman dilleri:
    1. Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
    2. Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
  3. Tay-Kaday dilleri: Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam
  4. Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.

[değiştir] Ural dilleri ailesi

  1. Fin–Ugur kolu:
    1. Fin Grubu: Fince, Laponca, Estonca, Mari Dili, Çeremişçe, Komice, Karelce.
    2. Ugur Grubu: Macarca, Khansi dili, Mansi dili
  2. Samoyet kolu: Samoyet, Nenetçe

[değiştir] Altay dilleri ailesi

  1. Türk dilleri:
    1. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence.
    2. Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça.
    3. Uygur grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca, Salarca.
    4. Yakut grubu: Yakutça.
    5. Çuvaş grubu: Çuvaşça.
  2. Moğol dilleri: Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
  3. Tunguz dilleri: Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
  4. Kore dili: Korece
  5. Japon dili: Japonca

[değiştir] Kafkas dilleri

[değiştir] Kuzey Kafkas dilleri

  1. Çerkez Dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Adigece, Kabardice.
  2. Çeçen Dilleri: Çeçence, İnguşça.
  3. Dağıstan Dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.

[değiştir] Güney Kafkas dilleri

Gürcüce,Svanca,Megrelce, Lazca

[değiştir] Dravid Dilleri Ailesi

Telugu, Kannada, Tamilce, Malayalam, Gondi, Brahui

[değiştir] Endonezya-Polinezya Dilleri Ailesi

  1. Endonezya Dilleri: Malayca, Bahasa, Cavaca, Sundaca, Akince, Makassarca, Timorca, Balice, Tagalog, Ilokai, Cebuca, Batakça, Malagasy (Madagaskar Dili)
  2. Melanezya Dilleri: Fijice, Nauruca, Kiribatice
  3. Mikronezya Dilleri: Mariana Dili, Guamca
  4. Polinezya Dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Markizce

[değiştir] Avrupa-Asya Dilleri Ailesi

  1. Mon-Khmer Grubu: Kamboçça, Mon Dili, Khasi
  2. Munda Grubu: Mundari, Santali, Go, Korku
  3. Andaman Grubu: Andaman dilleri

[değiştir] Paleo-Asya Dilleri Ailesi

Çukçi, Koryak, Itelmen, Nivkh

[değiştir] Bask Dili

Baskça

[değiştir] Ainu Dili

Ainuca

[değiştir] Vietnam Grubu

Vietnamca, Mien Dili

[değiştir] Buruşaski Dili

Buruşaski

[değiştir] Khoisan Dilleri

Hottentot Dili, San (Buşman lehçeleri)

[değiştir] Nijer-Kongo Dilleri Ailesi

  1. Nijer Dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Dogon, Mossi, Ga, Aşanti
  2. Delta Dilleri: Ififik
  3. Bantu Dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Swahili, Kirundi, Kiryarwanda, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi

[değiştir] Nil-Sahra Dilleri Ailesi

  1. Sahra Dilleri: Songayca, Sara
  2. Nil Dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka

[değiştir] Eskimo-Aleut Dilleri Ailesi

  1. Eskimo Dilleri: Yupik, Inuktitut
  2. Aleut Dili: Aleutça

[değiştir] Algonkian Dilleri Ailesi

Karaayak, Şeyen, Fox, Mikmak, Kri (Cree)

[değiştir] Irokua (Iroquois) Dilleri Ailesi

Mohawk, Çeroki (Cherokee), Kayuga, Seneka, Onandayga

[değiştir] Muskogean Dilleri Ailesi

Çikasav, Çoktav, Krik (Creek), Seminole, Apalaçian

[değiştir] Atabaşkan Dilleri Ailesi

Navaho, Apaçi, Çirakahua

[değiştir] Tlingit Dili

Tlingit

[değiştir] Hayda Dili

Hayda

[değiştir] Saliş Dilleri Ailesi

Düzkafa Dili, Saliş lehçeleri

[değiştir] Siyu (Sioux) Dilleri Ailesi

Lakota (Sioux), Omaha, Krov (Crow), Assiniboine

[değiştir] Zuni Dili

Zuni

[değiştir] Uto-Aztek Dilleri Ailesi

Şoşone, Hopi, Pima, Havasu, Papago, Komançi, Ute, Tepehuan, Yaki, Tarahumara, Nahuatl, Huiçol

[değiştir] Mişe-Zoke Dilleri Ailesi

Mişe, Zoke

[değiştir] Oto-Mange Dilleri Ailesi

Otomi, Mazahua, Pame, Çinantek, Tlapanek, Mazatek, Zapotek, Mistek

[değiştir] Yuma-Koçimi Dilleri Ailesi

Yuma dilleri, Koçimi

[değiştir] Maya Dilleri Ailesi

Kakçikel, Çol, Kekçi, Çontal, Tzoltzil, Tzeltzal, Yukatek, Hüsnanimce

[değiştir] And-Ekvator Dilleri Ailesi

  1. And Dilleri: Quechua, Aymara

[değiştir] Karib Dilleri Ailesi

Aravakça, Taino, Karib, Garifuna, Avradca, Kalayca

[değiştir] Tupi-Guarani Dilleri Ailesi

Tupi, Guarani

[değiştir] Pano-Takana Dilleri Ailesi

Pano Dilleri, Takana Dilleri

[değiştir] Ge Dilleri Ailesi

Ge Dilleri, Kaingan

[değiştir] Hivaro (Jivaro) Dili

Hivaro

[değiştir] Kaynakça

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Dil_aileleri" adresinden alındı.