Dil aileleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
* Hami-Sami dilleri ██ Berberi dilleri (Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg) ██ Çad dili (Hausa) ██ Kuşi dilleri (Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo) ██ Sami dilleri (Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe, Tigrece, Tigrina, Süryanice) * Altay dilleri ██ Korece ██ Japonca ██ Moğol dilleri (Moğolca, Buryatça, Kalmukça) ██ Tunguz dilleri (Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut) ██ Türk dilleri (Türkçe, Azerice, Türkmence, Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça, Özbekçe, Uygurca, Salarca, Yakutça, Çuvaşça) ██ Amerika yerli dilleri ██ Avustralya yerli dilleri ██ Austro-Asiatic languages ██ Austronesian languages ██ Languages of the Caucasus ██ Dravidian languages ██ Eskimo-Aleut dilleri * Hint–Avrupa Dil Ailesi ██ Arnavutça ██ Ermenice ██ Baltık dilleri (İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca) ██ Kelt dilleri (Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe) ██ Cermen dilleri (İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca) ██ Yunanca ██ Hint-İran dilleri (Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, Hintçe, Urduca, Nepali, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya, Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça ██ İran Grubu (Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluci, Mazanderani, Gilaki ██ Roman dilleri (Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçyaca, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça, Latince) ██ Slav dilleri (Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça, Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe) ██ Khoisan languages ██ Niger-Congo languages ██ Nilo-Saharan languages ██ Paleosiberian languages ██ Papuan languages * Çin-Tibet dilleri ██ Çin dilleri (Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi) ██ Tibet-Birman dilleri (Tibetçe, Dzongka, Burmaca, Lolo, Moso, Şan, Karence) ██ Tay-Kaday dilleri (Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam) ██ Ural dilleri (Fince, Laponca, Estonca, Mari dili, Çeremişçe, Komice, Karelce, Macarca, Khansi dili, Mansice, Samoyet, Nenetçe) ██ Baskça

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple alt bölümlerinde de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin Yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmıştırlar. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.

Dünya'da dil aileleri
Dünya'da Dil Aileleri

Başlıca dil grupları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Tek heceli: Kelimeler tek hecelidir. Yapım ve çekim ekleri yoktur. Kelimeler cümledeki kullanım yerlerine göre anlam kazanırlar. Çince gibi.
  2. Eklemeli (bitişken): Kelimelerin kökleri değişmez. Kullanımda kelimeye getirilen ekler, kelimelerin anlamlarını ve görevlerini belirler. Türkçe, Japonca, Macarca gibi.
  3. Çekimli (bükümlü): Kelimeler kullanımda değişiklerle uğrar. Ön-ek, iç-ek, son-ek kavramları vardır. Bazılarında ünsüzler değişmez, ünlüler değiştirilerek yeni kelimeler yapılır. Yani kökler ünsüzlerden ibarettir. Arapça, Farsça, İngilizce, Hintçe gibi.

Hint-Avrupa dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Cermen dilleri: Batı Cermen Grubu:İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca. Kuzey Cermen Grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faroece
  2. Romans dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
  3. Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (İngiltere 'nin Cornwall bölgesinde).
  4. Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça,Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe.
  5. Baltık dilleri: Prusça (ölü bir dildir), Litvanyaca, Letonca.
  6. Helen dili: Yunanca
  7. Geg dili: Arnavutça
  8. Grabar dili: Ermenice
  9. Hint–İran dilleri: Hint Grubu: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya,Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. İran Grubu: Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluçice, Mazanderani, Gilaki.
  10. Anadolu dilleri: Hitit dili,Lidya dili, Likya dili, Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)

Kafkas dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Kafkas dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Kuzeybatı Kafkas dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Çerkesçe (Bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar)
  2. Nah dilleri: Çeçence, İnguşça, Batsça
  3. Dağıstan dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.

Güney Kafkas dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürcüce, Svanca, Megrelce, Lazca

Hami-Sami dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca, Süryanice.
  2. Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili.
  3. Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
  4. Çad dili: Hausa
  5. Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo

Çin-Tibet dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
  2. Tibet-Birman dilleri:
    1. Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
    2. Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
  3. Tay-Kaday dilleri: Tayca, Karatay, Laoca, Çuang,
  4. Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.

Tay-Kaday dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Tay dilleri
  2. Kaday dilleri

Ural dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Fin–Ugor dilleri:
    1. Fin dilleri: Fince, Laponca, Estonca, Marice (Çeremişçe), Komice, Karelce.
    2. Ugor dilleri: Macarca, Hantıca, Mansice
  2. Samoyet dilleri: Samoyet, Nenetçe

Altay dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Türk dilleri:
    1. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence.
    2. Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça.
    3. Uygur grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca, Salarca.
    4. Yakut grubu: Yakutça.
    5. Çuvaş grubu: Çuvaşça.
  2. Moğol dilleri: Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
  3. Tunguz dilleri: Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
  4. Kore dili: Korece
  5. Japon dili: Japonca

Dravid dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Telugu, Kannada, Tamilce, Malayalam, Gondi, Brahui

Avustronezya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Endonezya-Polinezya dilleri
    1. Endonezya dilleri: Malayca, Endonezce, Cavaca, Sundaca, Akince, Makassarca, Timorca, Balice, Tagalog, Ilokai, Cebuca, Batakça, Malgaşça(Malagasy)
    2. Melanezya dilleri: Fijice, Nauruca, Kiribatice
    3. Mikronezya dilleri: Mariana Dili, Guamca
    4. Polinezya dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Markizce
  2. Formoza dilleri

Güney Asya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Mon-Khmer dilleri: Kamboçça, Mon Dili, Khasi, Vietnamca, Mien Dili
  2. Munda dilleri: Mundari, Santali, Go, Korku
  3. Andaman dilleri: Andaman dilleri

Paleo-Asya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çukçice, Koryakça, İtelmence, Nivihçe

Khoisan dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hottentot dilleri, San (Buşman lehçeleri)

Nijer-Kongo dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Nijer dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Dogon, Mossi, Ga, Aşanti
  2. Delta dilleri: Ififik
  3. Bantu dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Svahili, Kirundi, Ruandaca, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi

Nil-Sahra dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Sahra dilleri: Songayca, Sara
  2. Nil dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka

Eskimo-Aleut dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Aleut dilleri: Aleutça
  2. Eskimo dilleri:
    1. Yupik dilleri: Sibirya Yupikçesi, Yupikçe, Çupikçe, Nunivak Çupikçesi, Supikçe
    2. İnuit dilleri: İnyupikçe, Batı Kanada İnuitçesi, Doğu Kanada İnuitçesi,Grönland İnuitçesi (Grönlandca)

Algonkin dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Karaayakça, Şayence, Meskvakice, Mikmak, Krice, Arapahoca, Atsinaca, Şavnice

İrokua dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mohawk, Çerokice (Cherokee), Kayuga, Seneka, Onandayga

Maskoke dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çikasovca, Çoktavca, Krikçe, Apalaçian

Dene-Yenisey dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Yenisey dilleri: Ketçe, Yuğca, Kotça, Asanca, Arince, Pumpokolca
  2. Na-Dene dilleri:
    1. Tlingitçe
    2. Eyak-Atabask dilleri:
      1. Eyakça
      2. Atabask dilleri:Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Kuzey Tuçoncası, Güney Tuçoncası, Guçince, Hanca, Tagişçe, Tahltanca, Kaskaca, Danezaca, Sekanice, Denetaca, Satuca, Tlınçonca, Denesulinece, Tsetsautça, Tsutinaca, Nadoten-Vetsuvetence, Dakelce, Çilkotince, Nikolaca, Hupaca, Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca, Batı Apaçicesi, Navahoca

Saliş dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İç Saliş dilleri, Kıyı Saliş dilleri

Siyu dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Lakotaca, Dakotaca, Nakotaca, Nakodaca, Omahaca, Apsalokece (Crow)

Uto-Aztek dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Şoşone, Hopice, Pima, Havasu, Papago, Komançice, Ute, Tepehuan, Yaki, Tarahumara, Nahuatl, Huiçol

Mişe-Zoke dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mişe, Zoke

Oto-Mange dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Otomi, Mazahua, Pame, Çinantek dilleri, Tlapanek, Mazatek, Zapotek, Mikstekçe

Yuma-Koçimi dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuma dilleri, Koçimi

Maya dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kakçikel, Çolca, Kekçice, Çontalca, Tzotzilce, Tzeltalca, Yukatekçe, Hüsnanimce

And-Ekvator dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. And dilleri: Quechua, Aymara

Karib dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Aravakça, Taino, Karib, Garifuna

Tupi-Guarani dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tupi, Guarani

Pano-Takana dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Pano dilleri, Takana dilleri

Ge dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ge dilleri, Kaingan

Hivaro (Jivaro) dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Hivaro

İzole diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]