Balâ

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 39°33′14″K 33°07′16″D / 39.55389°K 33.12111°D / 39.55389; 33.12111

Koordinatlar: 39°33′N, 33°16′E

Balâ
—  İlçe  —
Türkiye'de bulunduğu yer
Türkiye'de bulunduğu yer
İl genelindeki konumu
İl genelindeki konumu
Koordinatlar: 39°33′K 33°16′D / 39.55°K 33.267°D / 39.55; 33.267
Ülke Türkiye
İl Ankara
Coğrafî bölge İç Anadolu
Yönetim
 - Kaymakam Ali Gökay [1]
 - Belediye başkanı Arif Kaplan (AK Parti)
Yüzölçümü
 - Toplam 2,830 km2 (1,1 mi2)
Rakım 1,310 m (4 ft)
Nüfus (2014)[2]
 - Toplam -
 - Yoğunluk 8,4/km² (21,8/sq mi)
 - Kır -
 - Şehir -
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 06720
İl alan kodu 0312
İl plaka kodu 06
İnternet sitesi: www.bala.gov.tr
YerelNET
Balâ

Balâ, Ankara'nın doğusunda bulunan bir ilçe. Ankara'ya 78 km'lik asfalt yol ile bağlıdır. Balâ, Türk siyaset hayatında fazla bilinmeyen bir yönüyle önemli bir yere sahiptir. Mustafa Kemal Atatürk, Balâ milletvekilidir.[3]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1850 yılına ait Osmanlı arşiv belgelerinden, tarihçi Prof. Dr.Tufan Gündüz'ün araştırmalarına göre; Balâ halkının kökeni Türkmenistan Daşoğuz kökenli olup Erzurum (Pasinler Horasan) - Aydın (Söke Koçarlı)'dan gelmektedir.[kaynak belirtilmeli]

İlçe ve köylerinin halkı çoğunlukla "Bozulus Türkmenleri"dir. Bozulus Türkmenlerinin en büyük obalarından biri olan Tabanlı aşiretine mensupturlar. Tabanlı aşireti Balâ havalisinde Bayat-ı cedid beyliği ve Aydın beyliği obalarını bünyesinde toplamıştır. Daha önce Erzurum (Pasinler-Horasan) ve Aydın (Söke-Koçarlı) havalisinde bulunmuşlardır. Erzurum ve Aydın havalisinin yerli halkı iken göçüp gelmiş değillerdir. 1515 yılında Türkmenistan Daşoğuz'dan Türkiye'ye gelerek Erzurum (Pasinler Horasan) - Aydın (Söke Koçarlı) arasında konar göçer Yörük hayatı yaşamışlardır.1540 Yılında Tabanlı aşireti 3 cemaatte toplam 316 hane ve 33 mücerred vergi nüfusuna sahipti. İkinci selim döneminde ise bu miktar 595 hane ve 166 mücerrede yükselmişti. Tabanlı aşiretinin kalabalık bir nüfusa sahip olmasına ve bu özelliğini uzun süre devam ettirmesine rağmen Akkoyunlu devletinin siyasi faaliyetleri içinde adına tesadüf edilmemektedir.

1690 Yılında Osmanlı devletinin çıkardığı ferman emriyle "Türkmenler bir eyalet dışında başka bir eyalete geçip yaylak yada kışlak tutamayacaktır." Ferman emri üzerine bugün bizim atalarımızı oluşturan insanlar Erzurum (Pasinler Horasan) ve Aydın (Söke Koçarlı) havalisinden kalkıp bugünkü bulunduğu Balâ İlçesi sınırlarına gelmişlerdir. Balâ'yı 1690-(91) Yıllarında ağustos ayında dönemin aşiret reisi (İmirzalıoğlu) Şeyh Ali Mirza kurmuştur. Bozulus'un Erzurum (pasinler horasan) - Aydın (söke koçarlı) havalisinden ferman emriyle Orta anadolu'ya gelip Balâ havalisine yerleştikten sonra tabanlı aşiretine mensup bazı kişiler eşkıyalık faaliyetleri içinde bulunmuş ise de bu tür faaliyetlerden aşiretin kendiside bizar olmuş, münferid hadiseler aşiretin ileri gelenleri tarafından önlenmiştir. Balâ ilçesi tarih boyunca "Kasaba-i Balâ, Bozulus Sancağı, Kaza-i Yörükan, Tabanlı Kazası" olarak adlandırılmıştır.

Balâ havalisini yurt tutan Bozulus Türkmenleri Tabanlı Aşireti'nin nüfusu 1800'lü Yılların başında bir çok şehirden fazla idi. Bu nüfus 20.000'e çıkınca Osmanlı Devleti Balâ havalisindeki Türkmenleri tekrar Batı Anadolu'ya göndermek istedi. Bunun üzerine Balâ'daki Türkmenler Aydın eyaletinin Söke havalisine göç etti. Balâ'dan göç eden Türkmen kabilesi; Aşıkoğlu, Karadalak, Çatalören, Tol köyleri oldu. Göç eden bu köyler gittikleri Aydın eyaletinin Söke havalisinde kısa bir süre kaldıktan sonra 1820 yılında tekrar Balâ havalisine gelmişlerdir. Batı anadoluya giden bu Türkmen kabilesinden bazı gruplar geri dönmeyip Aydın eyaletinin Söke ve Koçarlı havalisine, bir kısmı ise Afyonkarahisar eyaletinin Emirdağ ve Bolvadin havalisine yerleşmişlerdir. [kaynak belirtilmeli]

Bozulus Türkmenlerinin Balâ Havalisinde Yerleştikleri Köyler ; Balâ ilçe merkezi, Aşıkoğlu, Karadalak, Sırapınar, Yeniyapanşeyhli, Tol, Şehriban, Büyükbayat, Küçükbayat, Karahamzalı, Üçem, Büyükboyalık, Küçükboyalık, Çatalören, Çatalçeşme, Yaylalıözü, Yöreli, Suyugüzel, Gülbağı, Hanburun, Sarıhöyük, Tatarhöyük(yarısı) Köylerini kurarak yerleşik düzene geçmişlerdir.

İlçeye Balâ ismi Bozulus sözcüğünden esinlenerek verilmiştir.[kaynak belirtilmeli]

1800'lü Yılların başında ilçenin sınırlarının ücra yerlerine İç Anadolu'ya sürgün getirilen kürtler yerleştirilip 15 köy kuruldu.

Son olarak 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşında Osmanlı Ordularının yenilmesi Kafkasların Rusların eline geçmesi nedeniyle Anadolu'ya göç etmek zorunda kalan bir grup "Çerkes" Balâ'ya gelip yerleşmiş, kısa bir süre sonra çoğu ilçeyi terk etmiştir.

Stalin zulmünden kaçan ve 1917 Bolşevik ihtilali'nden sonra Kazan Tatarları, Kazan şehrinden gelip Balâ, Haymana ve Polatlı civarlarına yerleşmişlerdir.

İlçenin 2015 belediye tüzüğünde 55 mahallesi bulunmaktadır.

Atatürk ve Balâ[değiştir | kaynağı değiştir]

Mustafa Kemal Atatürk 26 Aralık 1919 Cuma günü hareketle Keskin'lilerin koruma ve gözetiminde İğdebeli-Köprüköy yolu ile Balâ'ya gelinmiş, üçem ve aşıkoğlu köylerinde dinlenmiş köylülerin fikirlerini almış vaktin geç olması ve bölgenin Ormanlık olmasından dolayı Keskin'li süvarilerle geceyi Beynam Mahalleninde geçirip ve 27 Aralık 1919 da Dikmen sırtlarından Ankara ya girilmiştir. Cumhuriyet kurulduktan sonra Atatürk milletvekilliğini Balâ'dan koymuştur.[4][5]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Yörede Türkmen/Abdal Kültürü vardır. Balâ ve Keskin türkülerini gün yüzüne çıkarıp geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan mahalli usta sanatçı Hacı Taşan olmuştur. Balâ ve Keskin'deki folklorik oluşum ve Türkmen/Abdal türkülerinin anonimleşme sürecindeki farklı ve ağırlıklı yerini vurgulayan bu söz, bir bakıma birbiriyle komşu Balâ ve Keskin bu iki yörenin karekteristik özelliklerine de işaret eder. Yöre türkülerinin ağırbaşlı ve durulmuş lirizmi hemen farkedilir. Balâ orta Anadolu'nun en zengin halay bölgelerinden biri olduğu kadar,halayların eşlik sazı olan davul zurnanın da en iyi icra edildiği yörelerden biridir. Balâ ve Keskin yöresi halayları ayak ve bel hareketlerine dayanır. Ağır fakat gösterişlidir.20- 30 kadın kendi aralarında halay çekerler. Sin sin oynanır.

Eskilerde Balâ ve Keskin kökenli saz ve söz üstadları oyun ve halaylara eşlik sağlarlarmış. Yine bu topluluk düğün ve kutlamalar dışında, kahveleri de ziyaret ederek Türkmen/Abdal müzik kültürünü, bozlaklar başta gelir, köy ahalisine aktarırlarmış.

Balâ ve Keskin civarı Atayurt'tan at sırtında anayurda gelirken getirdiğimiz ve gözümüz gibi koruduğumuz kültür/müzik değerlerinin en yoğun yaşandığı ve yaşatıldığı yörelerden biri Balâ. Yöreye damgasını vuran iki önemli kültürel havzadan biri Keskin ve Balâ diğeri ise saz ve söz kültünün hayatın ayrılmaz parçası olduğu önemli bir Türkmen/Abdal yerleşim yeri olan Koçyayla ve Yeniköy köyleri. Keskin ve Balâ en kadim ve geleneksel sazlarımız olan davul, zurna ve bağlamanın, daha ziyade gerçek Türk dansı olan halaylar eşliğinde icra edildiği; bu özelliği ile Osmanlı’dan günümüze değin saygınlığını koruyan bir ilçe.Bu kadim sanatı başarıyla sürdürenler ise, Balâ ve Keskin'e bağlı çevre köylere yerleşmiş ağırlıklı olarak Türkmen/Abdal aşiretine mensup ustalar. Ünlü Müzik yazarı,folklor araştırmacısı Halil Bedii Yönetken yöreyi bir halay ve bozlak merkezi olarak niteler ve bu kültürün yegane taşıyıcısı Keskin'li ve Balâ'lı Abdalların tarihi misyonlarından ve onlardan derledikleri davul zurna ezgilerinden övgüyle söz eder.

Yörede kullanılan temel çalgılar aynı zamanda en eski Türk sazları olan davul, zurna ve bağlama'dır. Kemanın da daha sonra yöresel enstrümanlar arasına girerek ustalar elinde adeta millîleştiğini ve çok usta keman icracıları yetiştiğini biliyoruz.Halk müziği repertuarımız içerisinde klasik türkülere örnek teşkil eden "Allı Turnam, Helkemi suya daldırdım, Bugün ayın ışığı, Hoplatma" adlı halay türküleri yöreyle özdeşleşmiştir. "Ankara'da yedim taze meyvayı" adlı bozlak ise, yörenin en karakteristik bozlaklarından biridir.

Yörenin başlıca yemekleri: Balâ tavası, Mantı, Madımalak, Su böreği, Kavurga, Kara kabak, Besmet, Hedik, Yufka ekmeği, Katmerli çörek, Oğmaç(omaç), Bazlama, Erişte, Sızgıt, Topalak, İncir uyutması, Kömbe, Bazlama, Sulu Et yemekleridir.

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe ve köy halkı geneli Türkmen kökenli oldukları için Türkçe'nin Balâ'da kullanılan şivesi Türkmen Türkçesine benzerlik gösterir.[kaynak belirtilmeli]

İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazları sıcak, kışları soğuk ve kar yağışlı geçer. Yüksekliği nedeniyle kış aylarında Ankara ilinin en soğuk ilçelerindendir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Küçük atölyelerin bulunduğu Balâ'nın ekonomisi büyük ölçüde tarım,sanayi ve ticarete dayalıdır. Ayrıca ilçede buğday arpa ayçiçeği, mercimek, nohut, fasulye, şeker pancarı, kavun ve karpuz yetiştirilmektedir. Kızılırmak üzerinde kurulan Kesikköprü Barajı ilçe sınırları içerisindedir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin nüfusu Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi 2015 verilerine göre 24.142'dir. 2.530 km² yüz ölçümündeki ilçeye bağlı 47 köy bulunmaktadır.

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[6] 41.415 3.646 37.769
1970[7] 42.206 3.899 38.307
1975[8] 44.735 4.107 40.628
1980[9] 45.158 4.193 40.965
1985[10] 46.940 5.477 41.463
1990[11] 37.612 6.236 31.376
2000[12] 39.714 6.616 33.098
2007[13] 23.505 6.912 16.593
2008[14] 29.239 12.345 16.894
2009[15] 23.822 10.385 13.437
2010[16] 19.426 8.506 10.920
2011[17] 18.861 8.115 10.746
2012[18] 17.397 7.542 9.855
2013[19] 23.138 23.138 veri yok
2014[20] 22.142 22.142 veri yok

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Belediye başkanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Ad Parti Yıl Ad Parti
1984 Fethi Bayatlı ANAP 1989 Selahattin Çakır MÇP
1994 Neşet Altıntop SHP 1999 Selahattin Çakır MHP
2004 İbrahim Gürbüz MHP 2009 İbrahim Gürbüz MHP
2014 İbrahim Gürbüz AK PARTİ[21]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Çam ağaçlarıyla kaplı Beynam ormanları ve Kesikköprü Barajı hem ilçenin hem de Ankara'nın önemli mesire yerlerinden biridir.

Eğitim öğretim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe Merkezinde biri genel, üçü meslek olmak üzere dört lise vardır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.bala.gov.tr/
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCUb56d. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ Yavuz Donat, Sabah Gazetesi, 05/08/2005
  4. ^ http://www.turktoresi.com/viewforum.php?f=64
  5. ^ https://www.facebook.com/Balailcesibozulusturkmenleritabanliasireti
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspSJqIL. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmjtxgL. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoO3ifh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuI3su7. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwAeII8. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxrwMwA. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtzoGkrY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1c5d9z. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3QVFyx. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCdwopR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEhFz2e. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGJ4Lkg. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxNK01Q. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  19. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUYkgDG. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  20. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCUb56d. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  21. ^ "wikipedia". 7 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150607090200/http://tr.wikipedia.org/wiki/Ankara%27da_2014_T%C3%BCrkiye_yerel_se%C3%A7imleri. Erişim tarihi: 06 Eylül 2014.