Psikotrop madde

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Psikotrop madde ya da psikoaktif madde, asıl olarak merkezi sinir sisteminde etkisini gösteren ve beynin işlevlerini değiştirerek algıda, ruh hâlinde, bilinçlilikte ve davranışta geçici değişikliklere neden olan kimyasal maddelerdir. Bu ilaçlar eğlence amaçlı olarak bilerek bilinç düzeyini değiştirmek, entojen olarak ritüel ve spiritüel amaçlı, zihni incelemek amaçlı ya da tedavi amaçlı ilaç olarak kullanılabilir.

Psikotrop maddeler bilinç düzeyinde ve ruh hâlinde, kullanıcının zevkli bulacağı (örn. öfori) ya da farkındalığı artıracağı değişiklikler yaratabileceğinden birçok psikotrop madde risklerine ve olumsuz sonuçlarına rağmen aşırı derecede kullanılmaktadır. Bazı maddelerin sürekli kullanılması nedeniyle fiziksel bağımlılık oluşabilir. Bu bağımlılıktan kurtulmak için psikoterapi, destek grupları ve hatta diğer psikotrop maddelerin kullanımını içeren bir dizi rehabilitasyon gerekir.

Bu aşırı kullanma ve bağımlılık potansiyeli nedeniyle ilaç kullanımının etiği süregelen bir felsefi tartışma konusudur. Dünya üzerinde birçok hükümet ilaç üretimi ve satışları üzerine sınırlamalar getirerek aşırı kullanma ve bağımlılığı azaltmaya çalışmaktadır.

Psikotrop maddelerin kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Psikotrop maddeler insanlar tarafından yasal ve yasadışı farklı nedenler için kullanılmaktadır.

Anestezi[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel anestezikler hastalarda ağrı ve diğer duyuları engellemek için kullanılan psikotrop ilaçlardır. Anesteziklerin çoğu bilinç kaybına neden olur bu da hastaların fiziksel ağrı duymadan ya da duygusal travma geçirmeden cerrahi müdahaleler gibi tıbbi prosedürlere dayanmalarını sağlar. [1]

Ağrı kesiciler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağrı sorunlarına karşı psikotrop ilaçlar kullanılmaktadır. Ağrı duyusu vücutta yeralan nörokimyasallardan endorfinler tarafından düzenlenir ve ağrı ile başa çıkabilmek için sinir sistemi iletimi üzerinde etki eden psikotrop maddeler kullanılır. Bu ilaçlar arasında morfin ve kodein gibi narkotikler [2]ve aspirin ile ibuprofein gibi non steroidal antienflamatuar ilaçlar bulunur.

Psikiyatrik ilaçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Psikiyatrik ilaçlar altı ana sınıfa ayrılır:

Eğlence için kullanılan ilaçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Algıda ve ruh hâlinde değişiklik yaratması sebebiyle eğlenci amaçlı olarak kullanılan psikotrop ilaçlar şunlardır:

Örnekler arasında kafein, alkol, kokain, LSD ve kenevir bulunur.[4]

Ritüel ve spritüel kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı psikotrop maddeler, özellikle de halüsinojenler tarih öncesi dönemlerden beri dinsel amaçlar için kullanılmıştır. Amerika yerlileri meskalin içeren peyote kaktüsünü 5.700 yıldır dinsel törenler için kullanmaktadır. [5] Müsimol içeren " Amanita muscaria " mantarı tarih öncesi Avrupa’da ritüel amaçlı kullanılmıştır. [6]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Medline Plus. Anesthesia. Erişim tarihi 16 Temmuz 2007. (İngilizce)
  2. ^ Quiding H, Lundqvist G, Boréus LO, Bondesson U, Ohrvik J (1993). "Analgesic effect and plasma concentrations of codeine and morphine after two dose levels of codeine following oral surgery". Eur. J. Clin. Pharmacol. 44 (4): 319-23. doi:10.1007/BF00316466. PMID 8513842.  (İngilizce)
  3. ^ Schatzberg, A.F. (2000). "New indications for antidepressants.". Journal of Clinical Psychiatry 61 (11): 9-17. PMID 10926050.  (İngilizce)
  4. ^ Neuroscience of Psychoactive Substance Use and Dependence by the WHO. 5 Temmuz 2007. (İngilizce)
  5. ^ El-Seedi HR, De Smet PA, Beck O, Possnert G, Bruhn JG (2005). "Prehistoric peyote use: alkaloid analysis and radiocarbon dating of archaeological specimens of Lophophora from Texas". Journal of ethnopharmacology 101 (1-3): 238-42. doi:10.1016/j.jep.2005.04.022. PMID 15990261.  (İngilizce)
  6. ^ Vetulani J (2001). "Drug addiction. Part I. Psychoactive substances in the past and presence". Polish journal of pharmacology 53 (3): 201-14. PMID 11785921.  (İngilizce)