Vitamin

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Vitamin sözcüğü Polonyalı biyokimyacı Casimir Funk tarafından 1912'de kullanılmıştır. Vita Latince, hayat demektir, -amin son eki ise amin sözcüğünü kastetmektedir. Zira o dönemde tüm vitaminlerin amin oldukları sanılmaktaydı. Bugün bunun yanlış olduğu bilinmektedir.

Vitaminler besinlerimizde bulunmadığı zaman, metabolizmada bozukluklara yol açabilirler. Vitaminler vücudun sağlıklı gelişimi, sindirim fonksiyonları, enfeksiyonlara karşı bağışıklık kazanması açısından oldukça gereklidir. Ayrıca vücudumuzun karbonhidrat, yağ ve proteini kullanmasını da sağlarlar.

Vitaminler vücutta "yakılmaz", yani vitaminlerden doğrudan enerji (kalori) alınmaz. Vücut, her vitaminden gerekli olan miktarın kan dolaşımında sürekli mevcut olmasını sağlar. Suda çözünen vitaminlerin fazlası vücut sıvıları ile atılırken, yağda çözünen vitaminlerin fazlası ise yağ dokusunda depolanır. Depolandıkları için yağda çözünen vitaminlerin aşırı dozu zararlı olabilir. Özellikle vitamin A ve D'nin tüketiminde dikkatli olmak gerekir. Vitaminler bütün hücrelerde az miktarda depolanır. Bazı vitaminler ise büyük ölçüde karaciğerde depolanır. Örneğin karaciğerde depolanan A vitamini hiç vitamin almayan bir kişiye 5-10 ay kadar yetebilir ve karaciğerin D vitamini deposu dışarıdan hiç D vitamini almayan bir kişi için genellikle 2-4 ay kadar yeterlidir.

Suda çözünen vitaminlerin vücutta depolanma oranı nispeten düşüktür. Bu, özellikle B vitaminlerinin birçoğu için geçerlidir. B kompleks vitaminleri eksik alan bir kişide bu eksikliğin belirtileri bazen birkaç günde ortaya çıkar. B12 vitamini bunun dışındadır, çünkü B12'nin karaciğerdeki deposu kişiye bir yıl veya daha uzun süre yetebilir. Suda çözünen bir başka vitamin olan C vitamininin yokluğu birkaç haftada belirtilerin ortaya çıkmasına yol açabilir. C vitamini eksikliğinden kaynaklanan skorbüt hastalığı ise 20-30 hafta içinde ölümle sonuçlanabilir.

Vitamin türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Herkes tarafından bilinen 13 vitamin vardır. Bunlar temelde, yağda çözünenler ve suda çözünenler olarak iki gruba ayrılır ama gerçekte 20 vitamin vardır. En küçük vitamin A, C, D ve K vitaminleriyken, en büyük vitamin türü E vitaminidir. Orta boy moleküllü B vitaminleri ise pek kullanılmaz.

Dört vitamin türü, yağda çözünebilir ve bu sayede vücudun yağ dokusunda depolanırlar. Bunlar: A vitamini, D vitamini, E vitamini ve K vitamini.

A Vitamini[değiştir | kaynağı değiştir]

Göz sağlığı için çok önemlidir. E vitaminiyle birlikte alınırsa daha etkili olur. Yumurta, avokado, karaciğer, süt, havuç, sebze, ceviz, balık yağı gibi besinlerde vardır. Oluşumu sırasında böbreklerin rolü vardır. Zaten A vitamini böbreklerde bulunan tek vitamindir. Yeşil sebzelerde bulunur. Kalorisi yüksektir.

A vitamininin (diğer yağda eriyen vitaminler olan D, E, K vitaminleri gibi) fazlası zararlıdır. Özellikle gebe kalmayı planlayanlarla gebelerin A vitamini içeren ilaçlardan ve yiyeceklerden (karaciğer) uzak durması önerilmektedir. Gebelikte düşük ve anormallik yapma riski vardır. Çoklu vitamin içeren ve gebelerce çok tüketilen ilaçlarda da ne yazık ki A vitamini bulunmaktadır. Yağda eriyen, vücutta depolanan bu tarz ilaçların gebelere verilen dozun toksik (zehirleyici) dozda olmaması özgürce alınabileceği anlamına gelmemektedir. İlaç olarak alınan A vitaminin doğal yollarla alınan A vitaminine göre daha riskli olduğu kabul edilmektedir. Nitekim İngiltere Royal Kolej yayınladığı "Gebe Takip Kılavuzu"nda A vitamini içeren ilaçların ve yiyeceklerden karaciğerin gebelere verilmemesini önermektedir.

A vitamini fazlalığı aşağıdakilere neden olabilir:

  • Doğum anormallikleri,
  • Karaciğer problemleri,
  • Kemik mineral yoğunluğunda azalma ve osteoporoz,
  • Uygunsuz kemik büyümesi,
  • Deride uygunsuz renk değişimi,
  • Saç dökülmesi,
  • Yoğun cilt kuruluğu ve pullanmalar

A vitamini eksikliğinde görülen hastalıklar:

  • Gece körlüğü,
  • Bağışıklık sistemi zayıflığı,
  • Büyüme-gelişme yavaşlaması

D Vitamini[değiştir | kaynağı değiştir]

Provitamin şeklinde alınan D vitamini deri altında uv. ışınları ile aktifleşir. D vitamini Ca ve P'un emilmesini ve kemiklerde depo edilmesini sağlar. D vitamini eksikliğinde çocuklarda raşitizm,yetişkinlerde osteomalazi hastalıklarının oluşmasını sağlar. Fazlası kireçlenmeye neden olur. En önemli kaynak güneş ışınıdır. Ayrıca karaciğer, balık, yumurta, tereyağı, peynir ve mantarda bulunur.Her çocuğun yaşamının ilk yılında alması gereken , büyüme ve gelişim için gerekli en önemli vitaminlerden biridir

E Vitamini[değiştir | kaynağı değiştir]

Çocukların büyümesi için E vitamini gereklidir. Yaralarının iyileşmesi için E vitamini gerekir. Karaciğer, yağ dokusu, ince bağırsak ve mide E vitamini sentezler. Kimyasal yapı itibarı ile bir tokoferol olup antisterilite vitamin olarak da bilinir.

Tokol ve tokotrienoltürevlerinin farklı bileşikleri E vitamini aktivitesi gösterir. En aktifi alfa-tokoferoldür. Provitamin olarak kullanılır. D vitamininden daha güçlüdür.

E vitamini sinir sisteminin, kasların, hipofiz ve sürrenaller gibi endokrin bezlerin ve üreme organlarının fonksiyonları için öneme sahiptir. E vitamini, biyolojik bir antidoksidan olup, atardamar hastalıklarının ve kanserin önlenmesi için gerekli olan bir antioksidandır. Bitkisel ve sıvı yağlarda, kırmızı et, karaciğer, tahıl, tahıl ürünleri vb. lerde bulunan E vitamini eksikliğinde kaslar gelişemez ve E vitamini yapıcı-onarıcı özelliğe sahip her şeyi yaptığı için, bazı kozmetik ürünleri de E vitamini içermektedir.

Kozmetik ürünlerinde sadece [[B5]] ve E vitaminleri bulunur. Tokoferol (E1) vitamininin tokoferolleri:

Alfa tokoferol - E1A (Diğer adı: Provitamin E) Beta tokoferol - E1B (Diğer adı: Pro-E1B) Gama tokoferol - E1G (Diğer adı: EProteinToko1) Delta tokoferol - E1D (Diğer adı: DeltE1) Mega tokoferol - E1M (Diğer adı: Megadel)

K Vitamini[değiştir | kaynağı değiştir]

K vitamini, yeşil sebze, çay ve ciğerde bulunan ve kan pıhtılaşmasında önemli bir yeri olan vitamindir. Karaciğerde protrombin yapılmasında kullanılır. Yokluğunda kan ile ilgili belirtiler ortaya çıkar. Normal olarak bağırsaklarda bulunan bakteriler tarafından sentezlenir. Yetersizliğinde pıhtılaşmada sorunlar ve aşırı kanama ortaya çıkar. Vücudumuzdaki bakteriler tarafından da üretilir. Vücudumuzu hastalıklardan korur. Yaraların iyileşmesi için K vitamini gereklidir.

Suda çözünenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer dokuz vitamin türü ise suda çözünür ve pek çoğu vücutta depolanmaz.

Bunlar: C vitamini, tiyamin (B1), riboflavin (B2), niyasin (B3), pantotenik asit (B5), piridoksin (B6), siyanokobalamin (B12), biyotin, folik asit (folacin).

C Vitamini (askorbik asit)[değiştir | kaynağı değiştir]

C vitamini veya askorbik asit, turunçgiller, koyu yeşil sebzeler ve patateslerde bulunan ve kollajen sentezinde yer alan, antioksidan bir vitamindir. Ayrıca demir emilimini de olumlu etkiler. Yetersizliğinde eklem ağrıları, yaraların geç iyileşmesi, skorbüt gibi sorunlara neden olabileceği gibi enfeksiyonlara karşı kişiyi daha zayıf kılar. Küçük yaşlarda diş eti kanaması ve grip C vitamini eksikliğinde, fazlalığında da ishal görülür.

B1 Vitamini (tiyamin)[değiştir | kaynağı değiştir]

Hemen hemen tüm canlı dokularda bulunur ve pirofosforik ester şeklinde görülür. Pentozfosfat çeviriminde alfa-keto asit dekarboksilazların ve transketolazın koenzimidir. Eksikliği başta sinir ve kalp hücreleri olmak üzere beslenmeleri için özellikle glikoza gereksinim duyan hücrelerde metabolizma bozukluğuyla sonuçlanır ve beriberiye neden olur.

B2 Vitamini (riboflavin)[değiştir | kaynağı değiştir]

Tahıllar, et ve ciğerde bulunan bir vitamindir. FAD'ın içeriklerindendir. Yetersizliğinde ariboflavinoz görülebilir.

B3 Vitamini (niyasin)[değiştir | kaynağı değiştir]

Et, balık ve kuru yemişlerde bulunan ve NAD ile NADP koenzimlerinin içeriklerinden olan, solunum için önemli bir vitamindir. Yetersizliğinde pellagra görülebilir.

B5 Vitamini (pantotenik asit)[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok gıdada, özellikle de ciğer ve baklagillerde bulunan önemli bir vitamindir. E vitamininin içeriği olan pantotenik asit, karbonhidrat ve yağ metabolizmasında yer alır. Yetersizliğinde yorgunluk ve uyuşukluk hissedilebilir.

B12 Vitamini (siyanokobalamin)[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyanokobalamin veya B12 ciğer, balık ve süt ürünlerinde bulunan ve DNA metabolizmasında koenzim olarak yer alan bir vitamindir. Alyuvarların olgunlaşmasında da gereklidir. Yetersizliğinde anemi ve kilo kaybı görülebilir ve kanser olma ihtimali yoktur.

Vitaminlerin listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Each vitamin is typically used in multiple reactions, and, therefore, most have multiple functions.[1]

Vitamin generic
descriptor name
Vitamer chemical name(s) (list not complete) Solubility Recommended dietary allowances
(male, age 19–70)[2]
Deficiency disease Upper Intake Level
(UL/day)[2]
Overdose disease Food sources
Vitamin A Retinol, retinal, and
four carotenoids
including beta carotene
Fat 900 µg Night blindness, Hyperkeratosis, and Keratomalacia[3] 3,000 µg Hypervitaminosis A Liver, orange, ripe yellow fruits, leafy vegetables, carrots, pumpkin, squash, spinach, fish, soya milk, milk
Vitamin B1 Thiamine Water 1.2 mg Beriberi, Wernicke-Korsakoff syndrome N/D[4] Drowsiness or muscle relaxation with large doses.[5] Pork, oatmeal, brown rice, vegetables, potatoes, liver, eggs
Vitamin B2 Riboflavin Water 1.3 mg Ariboflavinosis, Glossitis, Angular stomatitis N/D Dairy products, bananas, popcorn, green beans, asparagus
Vitamin B3 Niacin, niacinamide Water 16.0 mg Pellagra 35.0 mg Liver damage (doses > 2g/day)[6] and other problems Meat, fish, eggs, many vegetables, mushrooms, tree nuts
Vitamin B5 Pantothenic acid Water 5.0 mg[7] Paresthesia N/D Diarrhea; possibly nausea and heartburn.[8] Meat, broccoli, avocados
Vitamin B6 Pyridoxine, pyridoxamine, pyridoxal Water 1.3–1.7 mg Anemia[9] peripheral neuropathy. 100 mg Impairment of proprioception, nerve damage (doses > 100 mg/day) Meat, vegetables, tree nuts, bananas
Vitamin B7 Biotin Water 30.0 µg Dermatitis, enteritis N/D Raw egg yolk, liver, peanuts, leafy green vegetables
Vitamin B9 Folic acid, folinic acid Water 400 µg Megaloblastic anemia and Deficiency during pregnancy is associated with birth defects, such as neural tube defects 1,000 µg May mask symptoms of vitamin B12 deficiency; other effects. Leafy vegetables, pasta, bread, cereal, liver
Vitamin B12 Cyanocobalamin, hydroxycobalamin, methylcobalamin Water 2.4 µg Megaloblastic anemia[10] N/D Acne-like rash [causality is not conclusively established]. Meat and other animal products
Vitamin C Ascorbic acid Water 90.0 mg Scurvy 2,000 mg Vitamin C megadosage Many fruits and vegetables, liver
Vitamin D Cholecalciferol (D3), Ergocalciferol (D2) Fat 10 µg[11] Rickets and Osteomalacia 50 µg Hypervitaminosis D Fish, eggs, liver, mushrooms
Vitamin E Tocopherols, tocotrienols Fat 15.0 mg Deficiency is very rare; sterility in males and abortions in females, mild hemolytic anemia in newborn infants.[12] 1,000 mg Increased congestive heart failure seen in one large randomized study.[13] Many fruits and vegetables, nuts and seeds
Vitamin K phylloquinone, menaquinones Fat 120 µg Bleeding diathesis N/D Increases coagulation in patients taking warfarin.[14] Leafy green vegetables such as spinach, egg yolks, liver


  1. ^ Kutsky, R.J. (1973). Handbook of Vitamins and Hormones. New York: Van Nostrand Reinhold, ISBN 0-442-24549-1
  2. ^ a b Dietary Reference Intakes: Vitamins. The National Academies, 2001.
  3. ^ Vitamin and Mineral Supplement Fact Sheets Vitamin A. Dietary-supplements.info.nih.gov (5 June 2013). Retrieved on 2013-08-03.
  4. ^ N/D= "Amount not determinable due to lack of data of adverse effects. Source of intake should be from food only to prevent high levels of intake" (see Dietary Reference Intakes: Vitamins. The National Academies, 2001).
  5. ^ "Thiamin, vitamin B1: MedlinePlus Supplements". U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-thiamin.html. 
  6. ^ Hardman, J.G. et al., ed. (2001). Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics (10th bas.). s. 992. ISBN 0071354697. 
  7. ^ Plain type indicates Adequate Intakes (A/I). "The AI is believed to cover the needs of all individuals, but a lack of data prevent being able to specify with confidence the percentage of individuals covered by this intake" (see Dietary Reference Intakes: Vitamins. The National Academies, 2001).
  8. ^ "Pantothenic acid, dexpanthenol: MedlinePlus Supplements". MedlinePlus. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-vitaminb5.html. Erişim tarihi: 5 October 2009. 
  9. ^ Vitamin and Mineral Supplement Fact Sheets Vitamin B6. Dietary-supplements.info.nih.gov (15 September 2011). Retrieved on 2013-08-03.
  10. ^ Vitamin and Mineral Supplement Fact Sheets Vitamin B12. Dietary-supplements.info.nih.gov (24 June 2011). Retrieved on 2013-08-03.
  11. ^ Value represents suggested intake without adequate sunlight exposure (see Dietary Reference Intakes: Vitamins. The National Academies, 2001).
  12. ^ The Merck Manual: Nutritional Disorders: Vitamin Introduction Please select specific vitamins from the list at the top of the page.
  13. ^ Gaby, Alan R. (2005). "Does vitamin E cause congestive heart failure?". Townsend Letter for Doctors and Patients. http://findarticles.com/p/articles/mi_m0ISW/is_262/ai_n13675725. 
  14. ^ Rohde LE, de Assis MC, Rabelo ER (2007). "Dietary vitamin K intake and anticoagulation in elderly patients". Curr Opin Clin Nutr Metab Care 10 (1): 1–5. DOI:10.1097/MCO.0b013e328011c46c. PMID 17143047.