Avrupa ekonomisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Avrupa ekonomisi
Nüfus: 744 milyon (2018)
GSYİH: $22.9 trilyon (Nominal; 2018)
$26.7 trilyon (SAGP; 2017)
GSYİH artışı: %2.4 (2017)
GSYİH/kişi başı: $27,330 (2017; 3ncü)
%10 üst gelirli %27.5
Milyonerler 3.17 million (%0,3) (2011)
İşsizlik %10.0 (Kasım 2009)
En iyi %10 gelir %27.6
Bilgiler aksi belirtilmedikçe, 2003 yılı süresini kapsamaktadır.
Çoğu rakam 2002 UNDP'den alınmıştır.

Bazı rakamlar bazı ülkelerin noksan bilgilerini hesaba katmaz.

Diğer bir bilgi verilmemiş, değerlerin tümü ABD doları ile ifade edilmiştir.

Avrupa ekonomisi, 50 farklı ülkede 740 milyondan fazla kişi kapsayan bir ekonomik alanı tanımlamaktadır. Avrupa Birliği'nin oluşumu ve 1999 yılında, ortak bir para biriminin kullanıma girmesi – euro, katılımcı Avrupa ülkelerini ortak bir para birimi aracılığıyla ekonomik olarak yaklaştırır - daha güçlü bir Avrupa nakit para akışına yol açmıştır. Avrupa'daki zenginlik farkı, eski Soğuk Savaş dönemi bölünmesinde kabaca görülebilirdi; bazı ülkeler bu bölünmeyi ihlâl eder (Yunanistan, Polonya, Romanya, Slovenya ve Çek Cumhuriyeti). Çoğu Avrupa ülkesi kişi başına düşen GSYİH'da dünya ortalamasından daha yüksek ve çok gelişmiş olsa da (Lihtenştayn, Lüksemburg, Monako, Andorra, Norveç, İsveç, Hollanda, İsviçre, Birleşik Krallık), bazı Avrupa ekonomileri, İnsani Gelişme Endeksinde dünya ortalamasının üzerindeki konumlarına rağmen, daha yoksul durumdadır.

Bu makale boyunca "Avrupa" ve sözcüğün türevleri, toprakları kısmen Avrupa'da bulunan - Türkiye (bir tanıma bağlı olarak bütün ülke veya sadece Trakya), Azerbaycan (Kafkaslar) ve Rusya Federasyonu (Ural Dağları'nın batısında kalan bölümü) gibi - ve coğrafi olarak Asya'da olan, Avrupa'yı sınırlayan ve kıtaya kültürel olarak bağlı olan ülkeleri (Ermenistan, Gürcistan ve Güney Kıbrıs gibi) içerecek şekilde alınmıştır.

2010 yılında Avrupa, 19.920 trilyon dolar[1] (dünyanın %30.2'si) nominal GSYİH'ya sahipti. GSYİH'ya (nominal) göre 1 trilyon ABD doları üzerinde büyüklüğe sahip Avrupa'nın en büyük ulusal ekonomileri:

  • Almanya (yaklaşık 4.7 trilyon dolar),
  • İngiltere (yaklaşık 3 trilyon dolar),
  • Fransa (yaklaşık 3 trilyon dolar),
  • İtalya (yaklaşık 2.2 trilyon dolar),
  • Rusya (yaklaşık 2 trilyon dolar),
  • İspanya (yaklaşık 1.8 trilyon dolar),
  • Hollanda (yaklaşık 1 trilyon dolar),

Diğer büyük Avrupa ekonomileri ise Türkiye, İsveç, Polonya, Belçika, İsviçre, Norveç ve Avusturya'dır. Avrupa Birliği (yaklaşık 20 trilyon ABD doları GSYİH), Avrupa GSYİH'sının yaklaşık %75-80'ini oluşturmaktadır.

Bir bütün olarak AB, dünyanın en zengin ve en büyük ekonomisidir ve ABD'yi mali kriz anında 2 trilyondan daha yüksek bir değerle geride bırakmıştır.[2] 2009 yılında Avrupa dünyanın en zengin bölgesi olarak kaldı. Yönetimi altındaki 33 trilyon dolarlık varlık, dünya servetinin üçte birinden fazlasını temsil ediyordu. Kuzey Amerika'nın aksine ($29,3 trilyon ABD doları) servetin kriz öncesi yıl sonu zirvesini aştığı birkaç bölgeden biriydi.[3][4]

Gelirlerine göre ölçümlenen en büyük 500 şirketten (2010 yılında Fortune Global 500), 184'ünün merkezi Avrupa'da bulunmaktadır. Bu kuruluşların 161'i AB sınırları içinde, 15'i İsviçre'de, 6'sı Rusya'da, 1'i Türkiye'de, 1'i de Norveç'te yer almaktadır.[5]

İspanyol sosyolog Manuel Castells tarafından 2010 yılında belirtildiği gibi, Batı Avrupa'da ortalama yaşam standardı çok yüksektir: "Batı Avrupa'daki nüfusun büyük kısmı hala dünyadaki ve dünya tarihindeki en yüksek yaşam standartlarına sahiptir."[6]

Ekonomik gelişme[değiştir | kaynağı değiştir]

1945 öncesi: Endüstriyel büyüme[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı öncesi büyük finans ve endüstri devletleri Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve İtalya idi. Endüstri devrimi Büyük Britanya'da başladı ve hızla Avrupa'ya yayıldı. İngiltere'de başlayan Sanayi Devrimi, Avrupa'ya hızla yayılmıştı ve çok geçmeden tüm kıta yüksek bir endüstri seviyesine ulaşmıştı. I. Dünya Savaşı kısaca bazı Avrupa devletlerinin sanayilerinin durmasına neden olmuş ancak II. Dünya Savaşı sırasında Avrupa kısa sürede toparlanmış ve Amerika Birleşik Devletleri'nin gittikçe artan ekonomik gücüyle rekabet edebilir hale gelmişti.

Bununla birlikte, II. Dünya Savaşı, Avrupa'nın sanayi merkezlerinin çoğunun tahrip olmasına neden olmuş ve kıtanın altyapısının çoğunu boşa çıkarmıştı.

1945–1991: Soğuk Savaş dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı'nı takiben Avrupa'nın hükümetleri perişan haldeydi. Pek çok sosyalist olmayan Avrupa hükümeti, ekonomilerini birbirine bağlayarak, Avrupa Birliği haline gelecek olgunun temelini attı. Bu, ortak altyapı ve sınır ötesi ticarette büyük bir artış anlamına geliyordu. Bu Avrupa ülkeleri ekonomilerini hızla geliştirirken, 1980'lerde, COMECON ekonomisi, esas olarak Soğuk Savaş'ın büyük maliyetleri nedeniyle mücadele ediyordu. Orta ve Doğu Avrupa devletlerinin GSYİH ve yaşam standartları, Avrupa'nın diğer bölgelerinden daha düşüktü.

Avrupa Topluluğu, II. Dünya Savaşı sonrasında 6 asıl üyeden bu dönemde 12 üyeye yükseldi.

Avrupa'da ortalama yaşam standartları, bu bulgularla nitelendirildiği gibi, savaş sonrası dönemde önemli ölçüde artmıştır:[7]

1980'de kişi başına özel tüketim (PPS, Pay per sale, Satış başına ödeme)

  • Lüksemburg: 5495
  • Fransa: 5395
  • Almanya Federal Cumhuriyeti: 5319
  • Belçika: 5143
  • Danimarka: 4802
  • Hollanda: 4792
  • Birleşik Krallık: 4343
  • İtalya: 4288
  • İrlanda: 3029

1980 yılında kişi başına düşen kişisel harcanabilir gelir (PPS)

  • Belçika: 6202
  • Fransa: 6044
  • Almanya, Federal Cumhuriyeti: 5661
  • Hollanda: 5490
  • İtalya: 5378
  • Danimarka: 4878
  • Birleşik Krallık (İngiltere): 4698

Avrupa Birliği'nin yükselişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Bloku 1991 civarında çözüldüğünde, bu devletler serbest piyasa sistemine uyum sağlamak için mücadele içine girdi. Orta Avrupa ülkelerinden olan Macaristan, Slovenya, Romanya ve Polonya kabul edilebilir çabuklukta adapte olurken; Sovyet Devletleri'nden Rusya ve Ukrayna kolayca ufalanabilen alt yapılarını reforme etmek için uğraşıyorlardı.

Birçok gelişmiş Avrupa ülkesi, demokrasinin yeniden gündeme getirildiği diğer Avrupa devletleriyle ekonomik bağlar geliştirmekte hızlıydı. 1989'daki devrimlerden sonra, Orta Avrupa ve Baltık devletleri değişimle uğraşmış, eski Yugoslav Cumhuriyetleri savaşa girmiş ve Rusya, Ukrayna ve Beyaz Rusya hala eski sistemleriyle mücadele etmekteydi.

Avrupa'nın en büyük ekonomisi olan Almanya, 1991'de Sovyetler Birliği'nden etkilenen eski komünist Alman Demokratik Cumhuriyeti veya Doğu Almanya ile birleşmek için mücadele etti. DAC, Soğuk Savaş sırasında endüstriyel altyapısının çoğunu kaldırmıştı ve bu yüzden uzun yıllar Birleşik Almanya, eski Doğu Almanya'daki altyapıyı eski Batı Almanya seviyesine çıkarmak için mücadele etti.

Barış on yıl boyunca Yugoslavya'ya gelmemiş ve 2003 yılına kadar Bosna-Hersek, Makedonya ve Kosova'da hala birçok NATO ve Avrupa Birliği barış gücü bulunmaktaydı.

[not 1] Savaş, ekonomik büyümeyi ciddi şekilde engellemiş ve sadece Slovenya 1990'larda gerçek bir ilerleme kaydetmişti.

Avrupa ekonomisi, 2001'de Amerika Birleşik Devletleri'ndeki 11 Eylül saldırılarından etkilenmiş ve Almanya, İsviçre, Fransa ve Birleşik Krallık en kötü etkilenen ülkeler olmuştu. Ancak, 2002-2003'te ekonomi ABD'deki saldırıların etkisinden kurtulmaya başladı.

Bölgesel değişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplam zenginliğe göre Avrupa ülkeleri (milyar ABD doları), Credit Suisse, 2018

Uzun bir ticaret geçmişi, serbest piyasa sistemi ve önceki yüzyılda yüksek bir gelişim seviyesine sahip Avrupa ülkeleri arasında servet genellikle kıtanın kuzey ve batı kesimlerinde yoğunlaşmıştır. Daha yüksek büyüme oranları nedeniyle, özellikle Orta ve Doğu Avrupa'da, boşluk yakınsak olsa bile, Avrupa'nın Doğu ve Güney'inde toplanan ülkelerden daha zengin ve daha istikrârlı olma eğilimindedirler. En fakir devletler, komünizm, faşist diktatörlük ve iç savaş yaşayan, yani Slovenya hariç olmak üzere eski Sovyetler Birliği ve Yugoslavya'nın dağılmasıyla ortaya çıkan devletlerdir. Eski Batı Bloğunun kendisi, İskandinavya (İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya) ile İspanya, Portekiz, İtalya ve Yunanistan arasında görülen büyük karşıtlıklar bakımından bazı yaşam standartları ve kalkınma farklılıkları sunmaktadır.

Aşağıda kişi başına gayri safi ulusal gelire göre Avrupa ülkelerini gösterir bir harita sunulmuştur.[8] Mavi, yüksek gelirli (Dünya Bankası tarafından tanımlanan $12,616 veya daha fazla gelire sahip), yeşil üst orta gelirli ($4,086 – $12,615) ve sarı alt orta gelirli ($1,036 – $4,085) ülkeleri göstermektedir.


Para birimi ve Merkez Bankaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa içindeki çoğu ülkelerin para birimi, Avrupa Birliği'nin para birimi olan Euro'dur. Avrupa Birliği üyesi olup kendi ülke parasını kullanan ülkelerden Birleşik Krallık, Danimarka'dır .Üye olmadığı halde Euro kullanan ülkeler ise Monako, San Marino ve Vatikan'dır. Aşağıdaki liste 17 Kasım 2004 tarihine göre Merkez Bankaları ve Avrupa para birimleri arasındaki pariteyi USD $ karşı değerlerini ifade etmektedir.

Memleket Para Birimi Avro Değeri USD $ değeri Merkez Bankası
 Arnavutluk Lek 0,008 0,01 Arnavutluk Merkez Bankası
 Andorra Peseta, Fransız Frangı 1,3 Andorra Merkez Bankası
 Bosna-Hersek Konvertibilna Marka 0,5 0,7 Bosna-Hersek Merkez Bankası
 Bulgaristan Leva 0,5 0,7 Bulgaristan Ulusal Bankası
 Hırvatistan Kuna 0,15 0,2 Hırvatistan Ulusal Bankası
 Kıbrıs Cumhuriyeti Lira 1,7 2,3 Kıbrıs Merkez Bankası
 Çekya Çek Korunası 0,03 0,04 Çek Ulusal Bankası
 Danimarka Danimarka Kronu 0,1 0,2 Danimarka Ulusal Bankası
 Estonya Estonya Kronu 0,06 0,08 Estonya Bankası
 Finlandiya Fin Markkası 1,3 Finlandiya Bankası/Avrupa Merkez Bankası
 Fransa Fransız Frangı 1,3 Fransız Bankası/Avrupa Merkez Bankası
 Gürcistan Lari 0,4 0,5 Gürcistan Merkez Bankası
 Almanya Mark 1,3 Almanya Federal Bankası
 Yunanistan Drahmi 1,3 Yunanistan Bankası
 Macaristan Forint 0,004 0,005 Macaristan Ulusal Bankası
 İzlanda İzlanda Kronu 0,01 0,02 İzlanda Merkez Bankası
 İrlanda Sterlin/Lira 1,3 Banc Ceannais na hEireann
 İtalya Lira 1,3 Avrupa Merkez Bankası
 Letonya Lats 1,5 1,9 Litvanya Merkez Bankası
 Lihtenştayn İsviçre Frangı 0,7 0,9 İsviçre Ulusal Bankası
 Litvanya Litas 0,29 0,35 Litvanya Bankası
 Lüksemburg Lüxemburg Frangı - 1,3 Para basma yetkisi Lüksemburg Dükalığı'na bağlıdır.
Kuzey Makedonya Makedonya Denar 0,2 0,2 Makedonya Cumhuriyeti Ulusal Bankası
 Malta Malta Lirası 2,3 3,1 Malta Merkez Bankası
Moldova Moldova Moldova Leyi 0,6 0,8 Moldova Ulusal Bankası
 Monako Moldova Leyi - 1,3 Avrupa Merkez Bankası
Sırbistan-Karadağ Sıbistan Karadağ Sırp Dinarı - 1,3 Sırbistan Karadağ Merkez Bankası/Avrupa Merkez Bankası
 Hollanda Güilden/Florin - 1,3 Hollanda Bankası
 Norveç Norveç Kronu 0,1 0,2 Norveç Bankası
 Polonya Zloti 0,26 0,35 Polonya Ulusal Bankası
 Portekiz Escudo - 1,3 Portekiz Merkez Bankası
 Romanya Romanya Leyi 0,29 0,35 Romanya Ulusal Bankası
 Rusya Ruble 0,3 0,3 Rusya Merkez Bankası
 San Marino Lira - 1,3 San Morino Cumhuriyeti Merkez Bankası
 Sırbistan1 Sırbistan Dinarı 0,1 0,2 Sırbistan Ulusal Bankası
 Slovakya Slovak Koruna 0,3 0,3 Slovakya Ulusal Bankası
 Slovenya Slovenya Doları - 1,3 Slovenya bankası
 İspanya Peseta - 1,3 İspanya Bankası
 İsveç İsveç Kronu 0,1 0,2 Sveriges Riksbank
 İsviçre İsviçre Frangı 0,7 0,9 İsveç Ulusal Bankası
 Türkiye Lira 0,5 0,7 Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası
 Ukrayna Hrivna 0,2 0,2 Ukrayna Ulusal Bankası
 Birleşik Krallık Sterlin/Lira 1,5 2,0 İngiltere Bankası
 Vatikan Lira 1,3 Vatikan Bankası
 Ermenistan Dram 0,002 0,002 Ermenistan Merkez Bankası
 Avusturya Şilin 1,3 Avrupa Merkez Bankası
 Azerbaycan Manat 0,0002 0,0002 Azerbaycan Milli Bankası
 Beyaz Rusya Ruble 1,3 Belarus Ulusal Bankası

Pek çok Sırp Dinar kullanırken,Otonom bölge olan Kosova 'da Euro resmi paradır. Öncelikle kullanılır; ancak oranın yerli Sırp halkı da Dinar'ı benimsemiştir.

Küresel ticari ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa dış dünyada en fazla Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya, Japonya, Türkiye ve Rusya ile ekonomik ilişkiler içerisindedir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kosova, Kosova Cumhuriyeti ile Sırbistan Cumhuriyeti arasında bir toprak anlaşmazlığı konusudur. Kosova Cumhuriyeti tek taraflı olarak 17 Şubat 2008'de bağımsızlık ilan etmesine karşın, Sırbistan onu kendi egemen topraklarının bir parçası olarak iddia etmeye devam ediyor. İki hükümet 2013 Brüksel Anlaşması kapsamında (İlişkilerin Normalleşmesine Yönelik İlk İlkeler Anlaşması) 2013 yılında ilişkileri normalleştirmeye başladı. Kosova, 193 Birleşmiş Milletler üye devletinden 112'si tarafından bağımsız bir devlet olarak tanınırken, 12 ülke Kosova'yı ancak sonradan tanımalarından geri çekilmek için tanıdı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "5. Report for Selected Countries and Subjects" [5. Seçili Ülkeler ve Konular İçin Rapor] (İngilizce). 2010. 27 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2010. 
  2. ^ "GDP and its breakdown at current prices in US Dollars" [GSYİH ve cari fiyatlarla ABD doları cinsinden dağılımı] (İngilizce). Birleşmiş Milletler İstatistik Bölümü. Aralık 2016. 
  3. ^ "Global Wealth Stages a Strong Comeback" [Küresel Servet Güçlü Bir Geri Dönüş Yapıyor]. pr-inside.com (İngilizce). Market Wire. 10 Haziran 2010. 20 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2011. 
  4. ^ "5. Report for Selected Countries and Subjects" [5. Seçili Ülkeler ve Konular İçin Rapor]. imf.org (İngilizce). Uluslararası Para Fonu. 3 Aralık 2010. 16 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Global 500 2010: Countries" [2010 Global 500: Ülkeler]. money.cnn.com (İngilizce). Cable News Network, Fortune. 26 Temmuz 2010. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2010. 
  6. ^ Castells, Manuel (26 Ocak 2010). End of Millennium [Milenyumun Sonu]. google.co.uk (İngilizce). ISBN 9781444323443. 
  7. ^ Yoksulluğa verilen yanıtlar: Avrupa'dan alınan dersler, Robert Walker, Roger Lawson, ve Peter Townsend
  8. ^ "GNI (nominal) per capita 2012, World Development Indicators database, Atlas method" [Kişi başına GSMH (nominal) 2012, Dünya Kalkınma Göstergeleri veri tabanı, Atlas yöntemi] (İngilizce). Dünya Bankası. 12 Ağustos 2013. 9 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.