Makedonya Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Makedonya Cumhuriyeti
Република Македонија
Republika Makedonija

Makedonya Cumhuriyeti
Bayrak Arma
Slogan: Ya bağımsızlık ya ölüm
"Слобода или смрт" (Makedonca)
{"'Sloboda ili Smrt"'}
Marşı: Денес над Македонија
"Денес над Македонија" (Makedonca)
{"'Denes nad Makedonija"'}
"Bugünlerde Makedonya"
Avrupa’da Makedonya’nın konumu
Başkent
ve
Üsküp
42°0′K 21°26′D / 42°K 21.433°D / 42; 21.433
Resmî diller Makedonca
Tanınan diller Arnavutça, Türkçe, Romca, Ulahça, Sırpça[1]
Etnik gruplar (2002)
Hükûmet Parlamenter demokrasi
 •  Devlet başkanı Corge İvanov
 •  Başbakan Zoran Zaev
Kuruluşu
 •  Yugoslavya'dan Bağımsızlık İlan Edildi 8 Eylül 1991 
 •  Tanınma 8 Nisan 1993 
Yüzölçümü
 •  Toplam 25.713 km2 (148.)
9.779 mil2
 •  Su (%) 1.9
Nüfus
 •  2014[2] tahmini 2,069,162 (146.)
 •  2002 sayımı 2,022,547
 •  Yoğunluk 80.1/km2 (122.)
210,5/mil2
GSYH (SAGP) 2016 tahmini
 •  Toplam $30.377 billion[3]
 •  Kişi başına $14,631[3]
GSYİH (düşük) 2016 tahmini
 •  Toplam $10.424 milyar[3]
 •  Kişi başına $5,021[3]
Gini (2011) 39.2[4]
orta
İGE (2014) artış 0.747[5]
yüksek · 81.
Para birimi Makedonya Dinarı (MKD)
Zaman dilimi OAZD (UTC+1)
 •  Yaz (SU) OAYZD (UTC+2)
Takvim gg/aa/yyyy (AD)
Trafik akışı right
Telefon kodu +389
Koruyucu aziz Saint Clement of Ohrid[6]
ISO 3166 kodu MK
Internet TLD

Makedonya Cumhuriyeti (Makedonca: Bu ses hakkında Република Македонија / Republika Makedoniya ) veya kısaca Makedonya, Balkanlar'da bir ülke. Kuzeyde Sırbistan ve Kosova, batıda Arnavutluk, güneyde Yunanistan, doğuda Bulgaristan ile komşudur. Birleşmiş Milletler tarafından 1993 yılında tanınan ülke, Yunanistan'ın itirazı sonucu Birleşmiş Milletler tarafından “Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti[7] - EYMC” (İngilizce: Former Yugoslav Republic of Macedonia - FYROM, Makedonca: Πоранешна Југословенска Република Македонија - ΠЈРМ / Poraneşna Yugoslovenska Republika Makedoniya - PYRM) adıyla tanınmaktadır.[8][9]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti topraklarında antik çağlarda Paeonia krallığı yer almaktaydı.[10][11] Bu krallık Makedonya krallığının kuzeyindeydi;[12] Paeonia halkıysa Traklara mensuptu.[13] Kuzeybatıda Dardani, güneybatıda Enchelae, Pelagones ve Lyncestae adlı kabileler yerleşikti. Bunlardan ilk ikisi İliryalıydı, diğer ikisiyse kuzeybatı Yunanların Molosyalı kolundandı.[14][15][16][17][18][19]

MÖ 6. yüzyılın sonlarında I. Darius komutasındaki Pers Ahameniş İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdi.[20][21][22] Yunanistan'a ikinci Pers saldırısının başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Persler günümüzün Makedonya Cumhuriyeti toprakları da dahil olmak üzere Avrupa'daki topraklarını terk etti.

MÖ 356 yılında II. Filip Yukarı Makedonya ve güney Paeonia'yı Makedonya krallığına kattı.[23] Oğlu Büyük İskender Paeonia'nın geri kalanını Scupi bölgesine ulaşacak şekilde ele geçirdi; ancak Scupi ve çevresi Dardani hakimiyetinde kaldı.[24]

MÖ 146 yılında Roma İmparatorluğu Makedonya eyaletini kurdu. Diocletianus dönemine gelindiğinde, bu eyalet güneyde antik Makedonya krallığını kapsayan "Macedonia Prima" ("İlk Makedonya") ve kuzeyde Paeonia'nın tamamıyla Dardania'nın bir kısmını, yani günümüzde Makedonya Cumhuriyeti topraklarının çoğunu kapsayan "Macedonia Salutaris" bölgelerine bölünmüştü. Stobi şehri bölgenin başkentiydi.[25] Domitian döneminde (MS 81-96) Scupi bölgesi Roma egemenliğine geçti ve Moesia Superior eyaletine bağlandı.[26] İmparatorluğun doğu bölgesinde Yunanca egemen dil olarak statüsünü korusa da Makedonya'da Latince yayılım gösterdi.[27]

MS 6. yüzyılda Slavlar Makedonya'ya yerleşti.[28] 580'lerdeki Bizans kayıtları Ön Bulgarların yardımıyla Makedonya'daki Bizans yerleşimlerine akın eden Slavlarda bahseder. 680'lerde Kuber liderliğinde Ön Bulgarlar, Slavlar ve Bizanslılardan oluşan bir grup Manastır civarına yerleşti.[29] Bulgar hanı I. Presyan döneminde Makedonya'daki Slavlar Bulgar yönetimine girdi. I. Boris döneminde bölgedeki Slavlar Hıristiyanlığı kabul etti.

1014 yılında Bulgaristan çarı Samuil'in ordusunu yenen II. Basileios komutasındaki Bizanslılar dört yıl içinde Makedonya da dahil olmak üzere Balkanlarda kontrolü sağladı. 12. yüzyıl sonlarına gelindiğindeyse bu kontrol zayıflamıştı. 13. yüzyılın başlarında İkinci Bulgar İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdi. Bizans İmparatorluğu iç çekişmeler nedeniyle yıkılan bu imparatorluktan bölgeyi 14. yüzyıl başlarında geri aldı. 14. yüzyılda kendilerini Bizans zulmü altında ezilen Slavların kurtarıcısı olarak gören Sırp İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdi. Üsküp Stefan Dušan'ın krallığının başkenti oldu.

1389 yılındaki I. Kosova Muharebesi'nde Sırp ordusunu yenen Osmanlı İmparatorluğu, muharebe sonrasında Makedonya'yı ele geçirdi. Osmanlı idaresinde Makedonya adı kullanımdan kayboldu.[28]

600 yıla yakın süre Osmanlı egemenliğinde kalan bölge, 20. yüzyılda Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti'nin en güney kısımlarını oluşturmuştur.

1991 yılında özerk cumhuriyet Makedonya, Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti’nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin tek büyük ırmağı tam ortasından geçen Vardar Nehri'dir. Ülkede yüksekliği 2,000 metreyi geçen 16 dağ bulunmaktadır. En büyük göller Arnavutluk, Yunanistan ve Makedonya Cumhuriyeti'nin kesiştiği noktada bulunan Ohri, Prespa ve Doyran Gölü'dür. Deniz kıyısı olmayan Makedonya Cumhuriyeti karasal iklimi vardır.

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'ndeki en önemli dağlar şunlardır:

Korab Dağı 2,764 m
Şar Dağları 2,747 m
Baba Dağı 2,601 m
Yakupitsa Dağı 2,540 m
Nice Dağı 2,521 m
Deşat Dağı 2,373 m

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya istatistiksel bölgeleri haritası
Makedonya belediye sınırları haritası

Makedonya’nın idari yapılanmasında aşağıdaki sistemlerden oluşur:

  • İstatistiksel Bölgeler
  • Belediyeler

İstatistiksel bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya’nın istatistiksel bölgeleri şunlardır:

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya’da 84 belediye vardır. Ağustos 2004’te Makedonya idaresi tarafından, söz konusu 84 belediye yeniden düzenlenmiştir. Bu belediye merkezlerinden on tanesi Büyük Üsküp’ü oluşturur.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti nüfusu 2002 nüfus sayımına göre 2.022.547 kişidir. Halkın %58i büyük şehirlerde toplanmıştır.

Makedonya Cumhuriyeti'nin büyük şehirleri

Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin büyük şehirleri
Şehir Nüfus Arma İdari Bölge Nüfus
Üsküp 500.000 Coat of arms of Skopje.svg Üsküp Bölgesi 506.926
Kumanova 71.000 Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg Kuzeydoğu Bölgesi 105.484
Manastır 80.000 Coat of arms of Bitola Municipality.svg Pelagonya Bölgesi 95.385
Pirlepe 68.000 Coat of arms of Prilep Municipality.svg Pelagonya Bölgesi 76.768
Kalkandelen 60.000 Coat of arms of Tetovo Municipality.png Polog Bölgesi 86.580
Gostivar 46.000 Gostivarski grb.png Polog Bölgesi 81.042
Ohri 51.000 Former coat of arms of Ohrid Municipality.svg Güneybatı Bölgesi 55.749
Köprülü 48.000 Coat of arms of Veles Municipality.png Vardar Bölgesi 55.108
İştip 42.000 Coat of arms of Štip Municipality.svg Doğu Bölgesi 47.796

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti etnik gruplar haritası (2002 yılı)

Makedonya Cumhuriyeti çok etnik yapıya sahip bir devlettir. 2002 sayımlarına göre en büyük nüfus 1.297.981 kişiyle Makedonlar’a aittir. Sonraki dağılım Arnavutlar 509.083; Türkler 77.959; Çingeneler 53.879; Sırplar 35.939; Boşnaklar 17.018; Ulahlar 9695 şeklinde oluşmuştur.

2002 sayımlarına göre ülkenin etnik yapısı:

Sayı %
Toplam 2.022.547 100
Makedon 1.297.981 64,18
Arnavut 509.083 25,17
Türk 77.959 3,85
Çingene 53.879 2,66
Sırp 35.939 1,78
Boşnak 17.018 0,84
Ulah 9.695 0,48
diğer 20.993 1,04

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ohri'deki Aziz Kliment ve Pantheleimon kilisesi

Makedonya Cumhuriyeti'nde en yaygın din %64,7 ile Makedon Ortodoks Kilisesi'ne bağlı Ortodoksluk, %34,3 ile en yaygın ikinci din İslam'dır. Makedonya Cumhuriyeti oran açısından Türkiye, Kosova, Arnavutluk ve Bosna-Hersek'ten sonra Avrupa'daki en büyük Müslüman nüfusu barındırır.[kaynak belirtilmeli]

Ülkede Müslümanlar'ın büyük çoğunluğunu Arnavutlar oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Türkler, Boşnaklar ve 40.000 - 80.000 kadar nüfusa sahip oldukları tahmin edilen bir Müslüman Makedon topluluğu da vardır. Müslüman Makedonlar, Hristiyanlardan ayırt edilmek için kendilerine Torbeş demektedirler.[30] Ülkede 1200 kilise, 750 cami bulunur.[kaynak belirtilmeli] Üsküp'de Ortodoks ve İslam dinine mensup insanlar için değişik okullar vardır.

Günümüzde Makedonya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin başkenti Üsküp 500,000 civarındaki nüfusuyla aynı zamanda ülkenin en büyük şehridir. Ülkede Üsküp hariç büyük şehirler Manastır, Kumanova, Pirlepe, Kalkandelen, Ohri, Köprülü, İştip, Gostivar ve Ustrumca'dır. Ülkede 50 kadar doğal ve yapay göl ve yüksekliği 2,000 metreden fazla 16 dağ bulunmaktadır.

Ülke Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Frankofon, Dünya Ticaret Örgütü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'na üye olmakla birlikte Aralık 2005'den beri Avrupa Birliği ile müzakerede, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne de adaydır.

Makedonya sorunu[değiştir | kaynağı değiştir]

1944-1991 yılları arasında Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti bayrağı
1992-1995 yılları arasında Makedonya bayrağı

Ülke 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nden Makedonya ismi ile bağımsızlığını ilan etti. Birleşmiş Milletler ülkeyi 1993 yılında Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) (Makedonca: Поранешна Југословенска Република Македонија (ПЈРМ)) ismi ile tanıdığını duyurdu. Diğer uluslararası örgütler olan Avrupa Birliği, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, Uluslararası Para Fonu, Avrupa Yayın Birliği ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi gibi örgütler ülkeyi Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) adıyla tanıdı.

Türkiye, Makedonya Cumhuriyeti'nin bağımsızlık ilanıyla beraber ülkeyi kendi ismi ile tanımıştır. Nitekim bu sebeple Makedonya'yı Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya ismiyle (FYROM) tanıyan NATO teşkilatına ait ve içinde Makedonya geçen tüm belgelerde metinde "FYROM" kısaltması geçerken belgenin sonundaki bir dipnotta Türkiye'nin ve diğer NATO üyeleri A.B.D, Arnavutluk, Bulgaristan, Estonya, Hırvatistan, İsveç, İzlanda, Kanada, Litvanya, Macaristan, Norveç, Polonya, Romanya ve Slovakya ile birlikte Makedonya'yı anayasal ismi ile tanıdığı ayrıca belirtilmiştir.

Diplomatik ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin şu ülkelerde temsilcilikleri vardır: Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Arnavutluk, Avustralya, Avusturya, Belçika, Birleşik Krallık, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Çin, Danimarka, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Kanada, Katar, Macaristan, Mısır, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan, Slovenya, Türkiye, Ukrayna, Yunanistan ve Vatikan.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Söz konusu bölgesel diller, Makedoncanın yanında belediye sınırları dâhilinde % 20’den fazla konuşura sahip olunan bölgelerde resmî kullanımdadırlar. bk: Diller yasası hk. haber
  2. ^ "Macedonia: Statistical Regions, Major Cities & Towns – Population Statistics in Maps and Charts". citypopulation.de. 21 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160821074725/http://www.citypopulation.de/Macedonia.html. 
  3. ^ a b c d "FYR Macedonia". International Monetary Fund. 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228155322/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=57&pr.y=6&sy=2012&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=962&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2016. 
  4. ^ "CIA – The World Factbook – Field Listing :: Distribution of family income – Gini index". Central Intelligence Agency. 21 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170121033324/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html. Erişim tarihi: 5 Nisan 2014. 
  5. ^ "2015 Human Development Report". United Nations Development Programme. 2015. 18 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160918010454/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf. Erişim tarihi: 15 Aralık 2015. 
  6. ^ "Св. Климент Охридски е патрон на македонскиот народ и неговата историја". dnevnik.mk. 14 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160514125240/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3. 
  7. ^ "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ". 23 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151223055852/https://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5247.html. Erişim tarihi: 25-10-2013. AVRUPA BİRLİĞİ İLE TÜRKİYE CUMHURİYETİ ARASINDA TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN MAKEDONYA ESKİ YUGOSLAV CUMHURİYETİNDEKİ AVRUPA BİRLİĞİ KUVVETİNE KATILIMINA İLİŞKİN ANLAŞMA VE BUNA BAĞLI MALÎ DÜZENLEMENİN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN - Kanun No. 5247. 
  8. ^ United Nations Resolution 225 (1993) (İngilizce)
  9. ^ Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999. (İngilizce)
  10. ^ Ovid (2005). Green, Peter. haz. The Poems of Exile: Tristia and the Black Sea Letters. University of California Press. s. 319. ISBN 0520242602. "Ovid was lax in his geography, not least over Paeonia (in fact roughly coextensive with the present Slav republic of Macedonia)." 
  11. ^ Roisman, Joseph; Worthington, Ian (2010). A Companion to Ancient Macedonia. John Wiley and Sons. s. 13. ISBN 1-4051-7936-8. https://books.google.com/books?id=lkYFVJ3U-BIC. Erişim tarihi: 2016-02-10. 
  12. ^ Strabo, Geography, Book 7, Frg. 4:
  13. ^ Bauer, Susan Wise: The History of the Ancient World: From the Earliest Accounts to the Fall of Rome (2007), ISBN 0-393-05974-X, page 518: "...to the north, Thracian tribes known collectively as the Paeonians."
  14. ^ Willkes, John (1996). The Illyrians. Wiley-Blackwell. s. 49. ISBN 978-0-631-19807-9. https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C&pg=PA170. Erişim tarihi: 2016-02-10. 
  15. ^ Sealey, Raphael (1976). A history of the Greek city states, ca. 700-338 B.C.. University of California Press. s. 442. ISBN 978-0-520-03177-7. https://books.google.com/?id=kAvbhZrv4gUC&pg=PA442&dq=illyrian+lychnitis. 
  16. ^ Evans, Thammy (2007). Macedonia. Bradt Travel Guides. s. 13. ISBN 978-1-84162-186-9. https://books.google.com/?id=4CpYot4N2PUC&pg=RA1-PA13. 
  17. ^ Borza, Eugene N. (8 September 1992). In the shadow of Olympus: the emergence of Macedon. Princeton University Press. ss. 74–75. ISBN 978-0-691-00880-6. https://books.google.com/?id=614pd07OtfQC&pg=PA99. 
  18. ^ Lewis, D.M. et al. (ed.) (1994). The Cambridge ancient history: The fourth century B.C.. Cambridge University Press. ss. 723–724. ISBN 978-0-521-23348-4. https://books.google.com/?id=vx251bK988gC&pg=RA6-PA750. Erişim tarihi: 2016-02-10. 
  19. ^ The Cambridge Ancient History Volume 3, Part 3: The Expansion of the Greek World, Eighth to Sixth Centuries BC by John Boardman and N. G. L. Hammond,1982,ISBN 0-521-23447-6,page 284
  20. ^ Howe & Reames 2008, s. 239.
  21. ^ Roisman & Worthington 2011, ss. 135–138, 342–345.
  22. ^ "Persian influence on Greece (2)". 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228075356/http://www.livius.org/ia-in/influence/influence02.html. Erişim tarihi: 17 December 2014. 
  23. ^ Poulton, Hugh (23 February 2000). Who are the Macedonians?. C. Hurst & Co. Publishers. s. 14. ISBN 978-1-85065-534-3. https://books.google.com/?id=ppbuavUZKEwC&pg=PA187. 
  24. ^ Macedonia yesterday and today Author Giorgio Nurigiani, Publisher Teleurope, 1967 p. 77.
  25. ^ A Companion to Ancient Macedonia, By Joseph Roisman and Ian Worthington, page 549
  26. ^ "Encyclopædia Britannica – Scopje". Britannica.com. 26 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080426030437/http://www.britannica.com:80/eb/article-9068124/Skopje. Erişim tarihi: 6 June 2011. 
  27. ^ A. F. Christidis, A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity, Cambridge University Press, 2007, p.351: "Despite Roman domination, there was no retreat on the part of Greek tradition in the eastern part of the empire, and only in Macedonia did Latin spread in some extent".
  28. ^ a b "Makedonya". İslam Ansiklopedisi. 27. Türkiye Diyanet Vakfı. 2003. s. 437-444. 
  29. ^ "Acta Sancti Demetrii", V 195–207, Гръцки извори за българската история, 3, стр. 159–166
  30. ^ Tom Gallagher, The Balkans In The New Millennium: In the Shadow of War and Peace, Routledge 2005, s. 85

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da the Republic of Macedonia