İzmir'de toplu taşımacılık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

İzmir'de toplu taşımacılık, 1880'lerde başladı. O dönem yalnızca atlı tramvaylar ve vapurlar kullanılmaktaydı. Atlı tramvayların yerini 1928'de elektrikli tramvaylar aldı. Otobüsler ise 1932'de işlemeye başladı. 1954'te tramvaylar kaldırılırken aynı yıl hizmete alınan troleybüsler 1992'ye kadar çalıştı. 21. yüzyıla gelindiğinde de metro ve banliyö trenleri kullanıma girdi. 2017'de ise tramvaylar yeniden hizmete alındı.

Raylı sistemler[değiştir | kaynağı değiştir]

Metro[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: İzmir metrosu
Metronun Stadyum istasyonu.

İzmir metrosunun temeli Aralık 1994'te atıldı.[1] Ağustos 1996'da ilk tren setleri teslim edildi.[1] Nisan 2000'de tamamlanan ilk aşama, 22 Mayıs 2000'de hizmete girdi.[1][2] Metronun ilk aşamasında on istasyon bulunmaktaydı.[1] 2012 ve 2014'teki genişletmelerle bu sayı on yediye çıkarken hat uzunluğu 20 kilometre oldu.[3] Gelecekte yapılacak genişletmelerle mevcut tek hattın Bornova'nın merkezine ve batıda Güzelbahçe'ye uzatılması, Buca, Gaziemir, Kemalpaşa ve Menemen'e ise dört yeni hat inşa edilmesi planlanmaktadır.[4]

Seferler yoğun saatlerde beş dakikada bir düzenlenirken en uzun sefer aralığı on dakikadır.[5] Taşınan yolcu sayısı 2016 yılında 105 milyon seviyesindeydi.[6]

Banliyö[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: İZBAN
Alsancak Garı'nda bir İZBAN treni.

İzmir Büyükşehir Belediyesi ve TCDD'nin ortaklığında kurulan İZBAN, 30 Ağustos 2010'da faaliyete geçti.[7] Son genişletme 8 Eylül 2017'de tamamlandı.[8] Aliağa-Selçuk arasındaki 136 kilometrelik hat üzerinde kırk bir istasyon bulunmaktadır.[9] Bunlardan dördü yer altında, gerisi yer üstündedir.[9] Hattın 2030'a kadar kuzeyde Bergama'ya, güneyde ise Tire, Ödemiş ve Bayındır'a uzatılması planlanmaktadır.[4]

Tramvay[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Tram İzmir

İzmir'de ilk tramvay 1 Nisan 1880'de faaliyete geçti.[10][11][12] Alsancak'ta, Karşıyaka'da ve Göztepe-Konak arasında atlı tramvay hatları bulunmaktaydı.[12][13] 18 Ekim 1928'de Göztepe-Konak hattı elektrikli hâle getirildi.[12] 31 Ekim 1928'de ise şehirdeki atlı tramvay seferleri son buldu.[12] İzmir'deki tramvaylar 7 Haziran 1954'te tamamen kaldırıldı.[12]

Nisan 2015'te yapımına başlanan Karşıyaka tramvayı, 11 Nisan 2017'de hizmete girdi.[14] İnşaatı Temmuz 2015'te başlayan Konak tramvayı ise Mart 2018'de açıldı.[15] Karşıyaka tramvayının Çiğli'ye uzatılması, Girne'ye ise 4,4 km uzunluğunda ve on duraklı yeni bir hat yapılması planlanmaktadır.[4]

Lastik tekerlekli araçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Otobüs[değiştir | kaynağı değiştir]

ESHOT'un işlettiği bir otobüs.

İzmir'de ilk otobüsler 1932 yılında hizmete girdi.[12] İzmir Büyükşehir Belediyesine bağlı olan ESHOT Genel Müdürlüğü, 1943'te kuruldu.[16] Ocak 2016 itibarıyla filosunda 1.410 tane otobüs bulunmaktadır.[17] Ağustos 2016 itibarıyla hizmet verdiği hat sayısı 320'dir.[18] Nisan 2017'de filosuna 20 adet elektrikli otobüs katarak Türkiye'nin ilk elektrikli otobüs filosunu kurdu.[19][20][21] Ulaşım hizmeti veren bir diğer kuruluş da yine belediye bünyesinde bulunan İZULAŞ'tır.[22] Filosunda 483 otobüs bulunmaktadır.[22]

Troleybüs[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir'in ve Türkiye'nin ilk troleybüs hattı, 28 Temmuz 1954'te Konak-Güzelyalı arasında işlemeye başladı.[23] Şehirde toplam dokuz farklı troleybüs hattı bulunmaktaydı.[24] Günümüzde Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nin olduğu yerde troleybüs garajı vardı.[25] İstanbul'da 1961'de hizmete giren troleybüs hatları 1984'te kaldırılınca araçlar İzmir'e satıldı.[26] Temmuz 1992 tarihinde İzmir'deki troleybüslerin de trafikten çekilmesiyle Türkiye'de troleybüs kullanımı sona erdi.[16][27]

Deniz yolu[değiştir | kaynağı değiştir]

Vapur[değiştir | kaynağı değiştir]

İZDENİZ'in işlettiği bir yolcu gemisi.

İzmir Körfezi'nde ilk vapur seferleri, İzmir Hamidiye Vapur Şirketi tarafından Şubat 1884'te başlatıldı.[28][29] O yıllarda kullanılan iskeleler ahşaptı.[28] 1915 yılına ait verilere göre Konak-Karşıyaka hattından yıllık 1.100.000 kişi yararlanırken Konak-Güzelyalı arasında 900.000 yolcu taşındı.[28] 1908 yılında şirket hisselerini alan Belçikalılar, şirketin adını da değiştirdi.[28] 1925 yılında İzmir Liman ve Körfez işleri adlı kamu ağırlıklı bir şirket, taşımacılık işini devraldı.[28] Daha sonra Türkiye Denizcilik İşletmeleri körfezdeki ulaşımdan sorumlu hâle geldi.[28][30] O dönemde altı hatta günlük altmış sefer düzenlenmekteydi.[30] 2000 yılında ulaşım işini İzmir Büyükşehir Belediyesi devraldı.[30] Günümüzde belediyenin kurduğu İZDENİZ adlı şirket körfezdeki ulaşımı sağlamaktadır.[30] 2000'lerin başında sekiz yolcu gemisi ile hizmet verilirken 2016 yılı itibarıyla dokuzu kiralık toplam yirmi altı gemiyle on bir hatta iki yüz yirmiden fazla sefer düzenlenmektedir.[30] Körfezde dokuz iskele bulunmaktadır.[31] Son olarak Ağustos 2015'te Foça, Temmuz 2016'da Mordoğan, Haziran 2017'de de Urla seferleri başladı.[32][33][34][35] Geçmişte Güzelbahçe ve Karaburun'a konan seferler, yolcu azlığı nedeniyle iptal edildi.[36][37] Mayıs 2018'de Güzelbahçe'ye yeniden vapur seferleri başlatıldı.[38] 2015 yılında 14.392.982 yolcu taşındı.[36]

Arabalı vapur[değiştir | kaynağı değiştir]

Arabalı vapur seferleri Bostanlı-Üçkuyular arasında 30 dakikada bir gerçekleştirilmektedir.[39][40] İZDENİZ, üç arabalı vapur ile hizmet vermektedir.[30] Vapurlar 78,9 metre uzunluğunda olup 71 araç ve 450 yolcu kapasitelidir.[41] Günde yaklaşık 1.500 araç taşınmaktadır.[30] 2015 yılında 513.450 araç taşındı.[36]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d "Birinci Aşama İnşaatı" (PDF). ibb.gov.tr. 18 Ekim 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2015. 
  2. ^ "İzmir Metro A.Ş. Tanıtım Kitabı" (PDF). izmirmetro.com.tr. 14 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2015. 
  3. ^ "İzmir Metrosu'nda nihayet mutlu son". Milliyet. 27 Temmuz 2014. Erişim tarihi: 18 Ekim 2015. 
  4. ^ a b c "İşte İzmir'in yol haritası". izmir.bel.tr. 9 Ocak 2018. 21 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2018. 
  5. ^ "Sefer Planı". izmirmetro.com.tr. 28 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2015. 
  6. ^ "2016'da rekor geldi". izmirmetro.com.tr. 1 Ocak 2017. 8 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  7. ^ "Hakkımızda". izban.com.tr. 12 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2015. 
  8. ^ "Selçuk'un kurtuluş gününde çifte kutlama". Hürriyet. 8 Eylül 2017. Erişim tarihi: 8 Eylül 2017. 
  9. ^ a b "İstasyonlar". izban.com.tr. 8 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2015. 
  10. ^ "İzmir'in Tarihi". izmir.bel.tr. 8 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  11. ^ "İzmir Gümrükleri Tarihçesi". ege.gtb.gov.tr. 6 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  12. ^ a b c d e f "İzmir'in ilk tramvay hatları". rayhaber.com. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  13. ^ "İzmir Tramvay Hatları Ön Etütleri" (PDF). izmir.bel.tr. Aralık 2009. 18 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  14. ^ "Karşıyaka'da 'tramvaylı' günler başladı". izmir.bel.tr. 11 Nisan 2017. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017. 
  15. ^ "Güle güle kullan İzmir!". izmir.bel.tr. 24 Mart 2018. 24 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2018. 
  16. ^ a b "Tarihçe". eshot.gov.tr. 13 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2015. 
  17. ^ "Otobüs Filomuz". eshot.gov.tr. 1 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016. 
  18. ^ "Hareket Saatleri". eshot.gov.tr. 14 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016. 
  19. ^ "ESHOT'tan elektrikli otobüs ihalesi". Hürriyet. 14 Ağustos 2015. Erişim tarihi: 17 Ekim 2015. 
  20. ^ "İzmir'den bir ilk daha". izmir.bel.tr. 2 Nisan 2017. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017. 
  21. ^ "Günün en güzel haberi". izmir.bel.tr. 17 Şubat 2017. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017. 
  22. ^ a b "Hakkımızda". izulas.com.tr. 15 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2015. 
  23. ^ "Troleybüslere veda". web.deu.edu.tr. 30 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  24. ^ "İzmir Troleybüs Hatları". web.deu.edu.tr. 20 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  25. ^ "2 numaralı Efsane troleybüs yeniden sahada". rayhaber.com. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  26. ^ "Tosun yeniden yollarda". Hürriyet. 25 Nisan 2014. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  27. ^ "Toplu ulaşımda troleybüs sürprizi". Milliyet. 24 Mart 2013. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  28. ^ a b c d e f "İzmir Körfez vapurlarının 120 yılı". Milliyet. 9 Şubat 2004. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  29. ^ "1700'lü yıllarda Alsancak'ta güncel yaşam". Yeni Asır. 15 Nisan 2014. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  30. ^ a b c d e f g "Hakkımızda". izdeniz.com.tr. 8 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  31. ^ "Gemiler ve İskeleler". izdeniz.com.tr. 8 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016. 
  32. ^ "İzmir'den Foça'ya vapur seferleri başladı". Hürriyet. 1 Ağustos 2015. Erişim tarihi: 17 Ekim 2015. 
  33. ^ "Mordoğan'a vapurla keyifli yolculuk başladı". izmir.bel.tr. 7 Temmuz 2016. 6 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016. 
  34. ^ "Bayram müjdesi İZDENİZ'den geldi". izmir.bel.tr. 4 Temmuz 2016. 18 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017. 
  35. ^ "Körfez'de 'bayram' havası". izmir.bel.tr. 22 Haziran 2017. 19 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2017. 
  36. ^ a b c "Yıllar ve Yolcu Sayıları". izdeniz.com.tr. 6 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016. 
  37. ^ "Güzelbahçe'de vapur sevinci". izmir.bel.tr. 2 Mayıs 2003. 28 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017. 
  38. ^ "Güzelbahçe vapuruna kavuşuyor". izmir.bel.tr. 17 Mayıs 2018. 10 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2018. 
  39. ^ "İzmir'de arabalı vapur zamlandı". Milliyet. 27 Ağustos 2014. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  40. ^ "Yeni arabalı vapurları çok sevdik". izmir.bel.tr. 25 Eylül 2016. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017. 
  41. ^ "Hasan Tahsin İzmir'le buluştu". izmir.bel.tr. 17 Ekim 2015. 20 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2017.