Doğu ve Batı kiliselerinin ayrılması

Doğu - Batı Kiliselerinin Ayrılması (Schisma, okunuşu: Skizma; Yunanca ve Latincede ayrılma), Hristiyanlık tarihinde Roma Katolik Kilisesi ile Doğu Ortodoks Kilisesi arasında meydana gelen resmî ayrılıktır. Bu olay, Bizans İmparatoru IX. Konstantinos Monomakhos döneminde, Patrik I. Mikhael Keroularios ile Papa IX. Leo arasında yaşanan karşılıklı aforozlar sonucu gerçekleşmiştir.^[1]

Arka plan

4. yüzyıldan itibaren Hristiyanlık, hem Roma İmparatorluğu'nun doğusunda hem batısında gelişmişti. 330 yılında başkentin Konstantinopolis'e taşınmasıyla birlikte, Doğu ve Batı arasında kültürel, dilsel ve teolojik farklar giderek derinleşti. Latince Batı'nın, Yunanca ise Doğu'nun ibadet dili haline geldi.^[2]

Ayrılığın nedenleri

Doğu ve Batı kiliseleri arasında yüzyıllar boyunca süren anlaşmazlıkların başlıca sebepleri şunlardır:

Yetki sorunu: Roma piskoposunun (papa) evrensel otorite iddiası Doğu tarafından reddedilmiştir.
Teolojik fark: Filioque meselesi — Kutsal Ruh'un Baba'dan mı, yoksa Baba ve Oğul'dan mı çıktığı tartışması.
Ayinsel fark: Batı'da mayasız ekmek (azyme) kullanımı; Doğu'da mayalı ekmek geleneği.
Kültürel fark: Doğu kilisesinin Yunanca, Batı'nın ise Latince teolojik geleneği izlemesi.
Siyasi etken: Bizans İmparatorluğu ile Batı Avrupa arasındaki güç mücadelesi.

Olayın seyri (1054)

Papa IX. Leo, iki kilise arasındaki birliği yeniden kurmak amacıyla elçi heyetini Konstantinopolis'e gönderdi. Heyete Kardinal Humbert başkanlık ediyordu. Ancak Patrik Mikhael Keroularios, Batı uygulamalarını sapkınlık olarak nitelendirerek elçilerle uzlaşmayı reddetti. 16 Temmuz 1054'te Kardinal Humbert, Ayasofya'nın mihrabına Papa IX. Leo adına bir aforoz fermanı bıraktı. Patrik Keroularios da aynı gün papa ve elçilerini aforoz etti.^[3] Bu karşılıklı aforozlar, Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki resmî ayrılığın simgesi haline geldi.

Sonuçları

Ayrılığın ardından:

Roma Katolik Kilisesi Batı Avrupa'da, Doğu Ortodoks Kilisesi ise Bizans ve Doğu'da egemen hale geldi.

Ortodoks Kilisesi Batı'da Tuna Nehri ve Sırbistan'dan, Doğu'da da Fırat Nehri, Kapadokya ve Ermenistan'a ve Güneydoğu'da Suriye'ye kadar; Roma Katolik Kilisesi (Papalık) ise Adriyatik sahili ve Tuna Nehri'nin batısı ve genel olarak Batı Akdeniz ve Batı Avrupa'ya uzanan bir coğrafî etkinliğe sahip hale geldi.

Papa, evrensel Hristiyanlığın ruhani lideri olduğunu ilan etti.
Konstantinopolis Patrikliği kendi otoritesini yalnızca Doğu kiliseleri üzerinde tanıdı.
Ortodoks teolojisi ve litürjisi bağımsız biçimde gelişti.

13. yüzyılda Bizans-Ortodoks Kilisesi, Rus-Ortodoks Kilisesi'ni oluşturdu. 16. yüzyılda ise Kuzey-Batı Avrupa'daki Germen ve Anglosakson (İngiliz/İskandinav) bölgeleri Katolik Kilisesi'nden ayrılıp Protestan/Kuzey Avrupa Kilisesi'ni oluşturdu.

Sonraki gelişmeler

Skizma kısa vadede kapanmadı. 1204 yılında Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Latinlerin Konstantinopolis'i yağmalaması ve Latin İmparatorluğu'nun kurulması iki kilise arasındaki uçurumu daha da derinleştirdi. Bu sefer sonucunda kurulan Latin Patrikhanesi ile birlikte Doğu Roma İmparatorluğu'nun halkı üzerinde dini etki kurmak amaçlandı. Karşılıklı aforozlar ancak 1965 yılında Papa VI. Paul ve Patrik Athenagoras I tarafından resmen kaldırıldı, ancak kiliseler arasındaki birlik bugüne kadar yeniden kurulmadı.^[4]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

^ George Ostrogorsky, History of the Byzantine State, Rutgers University Press, 1969, s. 319–322.
^ John Meyendorff, Byzantium and the Rise of Russia, Cambridge University Press, 1981.
^ Steven Runciman, The Eastern Schism, Oxford University Press, 1955.
^ John Meyendorff, Byzantine Theology: Historical Trends and Doctrinal Themes, Fordham University Press, 1983.

Dış bağlantılar

http://www.1911encyclopedia.org/Schism 27 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Hristiyanlık ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[1] George Ostrogorsky, History of the Byzantine State, Rutgers University Press, 1969, s. 319–322.

[2] John Meyendorff, Byzantium and the Rise of Russia, Cambridge University Press, 1981.

[3] Steven Runciman, The Eastern Schism, Oxford University Press, 1955.

[4] John Meyendorff, Byzantine Theology: Historical Trends and Doctrinal Themes, Fordham University Press, 1983.

[1]

[2]

[3]

[4]