Sebze

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Kültürel açıdan sebze kavramı ile botanik meyvelerin ilişkisini gösteren Euler diyagramı

Sebze, bitkilerin insanlar veya diğer hayvanlar tarafından yenen kısımlarına verilen isimdir. Sebze terimi, kültürler ve mutfaklar arasında farklı anlamlara gelebilir.

Her ne kadar meyve ve sebze terimleri birbirlerine zıt anlamda kullanılmaktaysa da aslında botanik açıdan meyve kabul edilen birçok bitki kısımları mutfaklarda sebze olarak kullanılır. Örneğin patlıcan, domates, kabak gibi sebzeler aslında botanik bakımdan aynen erik, kayısı, şeftali gibi meyve sayılmaktadırlar.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Sebze kelimesi Farsça "yeşillik, bitki" anlamına gelen sabzī (سبزى) sözcüğünden alıntıdır. Bu Farsça sözcük ise Farsça ve Orta Farsça "yeşil, taze, yaş" manasındaki sabz (سبز) sözcüğüne +ī ekinin eklenmesi ile türetilmiştir.[1] Türkçede sebze anlamında kullanılan bir diğer sözcük olan zerzevat da bu köke dayanmakta olup, Farsça sözcüğe Arapça +āt çoğul takısı ilavesiyle inşa edilen sebzevāt sözcüğünün deforme edilmiş halidir.[2]

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Görsel Tür Kullanılan kısım Köken Kültivarlar Küresel üretimi

(×106 ton, 2018)[3]

Filoma-Kohl vor der Ernte.jpg Brassica oleracea yaprak, yan tomurcuk, gövde, çiçek başı Avrupa lahana, Brüksel lahanası, karnabahar, brokoli, karalahana, alabaş, kırmızı lahana, Milano lahanası 69.4
Turnip 2622027.jpg Brassica rapa kök, yaprak Asya şalgam, Çin lahanası, bok choy
Raphanus sativus.jpg Raphanus sativus kök, yaprak, tohum Güneydoğu Asya turp, beyaz turp, daikon
7carrots.jpg Daucus carota kök, yaprak, gövde İran havuç 40.0[n 1]
CDC parsnip.jpg Pastinaca sativa kök Avrasya yabani havuç
Uncommon beetroot colours.jpg Beta vulgaris kök, yaprak Avrupa ve Orta Doğu pancar, şeker pancarı, pazı
Kropsla herfst.jpg Lactuca sativa yaprak, gövde, tohum Mısır marul, Çin marulu 27.2
Bohne z01.JPG Phaseolus vulgarisPhaseolus coccineusPhaseolus lunatus badıç, tohum Orta ve Güney Amerika fasulye, taze fasulye, çalı fasulyesi, Etiyopya fasulyesi, Lima fasulyesi 55.1[n 2]
Tuinboon zaden in peul.jpg Vicia faba badıç, tohum Akdeniz ve Orta Doğu bakla 4.9
NCI peas in pod.jpg Pisum sativum badıç, tohum Akdeniz ve Orta Doğu bezelye, taze bezelye 34.7[n 2]
Various types of potatoes for sale.jpg Solanum tuberosum yumru Güney Amerika patates 368.1
Aubergine.jpg Solanum melongena meyve Güney ve Doğu Asya patlıcan 54.0
Tomato je.jpg Solanum lycopersicum meyve Güney Amerika domates 182.2
Ogórki...jpg Cucumis sativus meyve Güney Asya salatalık 75.2
Pumpkins Hancock Shaker village 2418.jpg Cucurbita spp. meyve, çiçek Orta Amerika kabak, bal kabağı, dolmalık kabak, asma kabak 27.6
Onions.jpg Allium cepa soğan, yaprak Asya soğan, yeşil soğan, arpacık soğanı 102.2[n 2]
Garlic.jpg Allium sativum soğan Asya sarımsak 28.5
Leek.jpg Allium ampeloprasum yaprak Avrupa ve Orta Doğu pırasa, Çin sarımsağı 2.2
Red capsicum and cross section.jpg Capsicum annuum meyve Kuzey ve Güney Amerika biber, dolmalık biber 40.9[n 2]
Espinac 5nov.JPG Spinacia oleracea yaprak Orta ve Güneybatı Asya ıspanak 26.3
Dioscorea polystachya (batatas).jpg Dioscorea spp. yumru Afrika tropikleri yam 72.6
Ipomoea batatas 006.JPG Ipomoea batatas yumru, yaprak, filiz Orta ve Güney Amerika tatlı patates 91.9
Manihot esculenta dsc07325.jpg Manihot esculenta yumru Güney Amerika kasava (manyok) 277.8
  1. ^ Havuç ve şalgam beraber hesaplanmıştır.
  2. ^ a b c d Kuru ve taze kısımları beraber hesaplanmıştır.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "sebze". Nişanyan Sözlük. 8 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  2. ^ "zerzevat". Nişanyan Sözlük. 9 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2020. 
  3. ^ "FAOSTAT". 12 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2020.  Aggregate data: may include official, semi-official or estimated data