Kuşan İmparatorluğu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kuşanlar
Kuşan İmparatorluğu
30-375
Kuşan İmparatorluğu sınırları ve yayılması.
Kuşan İmparatorluğu sınırları ve yayılması.
Başkent Bagram, Peşaver, Taksila, Mathura
Yaygın diller Koini, Bactrian Dili
Hükûmet Monarşi
• 30 - 80
Kucula
• 350 - 375
Kipunada
Tarihçe  
• Kuruluşu
30
• Dağılışı
375
Yüzölçümü
• Toplam
[convert: invalid number]
Öncüller
Ardıllar
[[Bactria Grek Krallığı]]
[[Ak Hun İmparatorluğu]]
[[Sasani İmparatorluğu]]
Günümüzdeki durumu

Afganistan Afganistan
Çin Çin
Kırgızistan Kırgızistan
Hindistan Hindistan
Nepal Nepal
Pakistan Pakistan
Tacikistan Tacikistan
Türkmenistan Türkmenistan

Özbekistan Özbekistan

Kuşanlar, Hindistan’ın kuzeyinde hüküm sürmüş bir hanedan. M.Ö. 2. yüzyılın ikinci yarısında, Batı kaynaklarında Sogdiana ve Bactria, Çin kaynaklarında ise Tai Hsia diye adlandırılan, bugün Afganistan'ın kuzey kesminde Ceyhun Irmağı ile Hindukuş Dağları arasında kalan bölgenin Orta Asya kavimleri istilası sonucunda, M.Ö. 3. yüzyılda kurulmuş olan Bactria Grek Krallığı çökmüş ve yerine M.S. 1. yüzyılda yerli kayıtlara göre Kuşan, Çin kaynaklarına göre ise Ta-Yüeh-chih adında kurulan devlettir.[1] Kuşanlar, Yüeçi Konfederasyonun beş bölümünden biriydi,[2][3] ve yüksek ihtimalle İrani[4][5] veya Tohar,[6][7][8][9][10][11] Ön Hint-Avrupalı[10][12][13][14] Kansu'dan göç eden ve eski Baktriya'ya yerleşen göçebe insanlardır.[3] Kuşanlar ilk dönemler muhtemelen idari işlerde Yunancayı kullanıyorlardı, ancak kısa sürede Bactrian dilini kullanmaya başladılar.[15] Kurucu hanedanın Türk kökenli olduğuna dair çeşitli iddialar da vardır.[16][17][18] Öyle ki bir Keşmir tarihçisi olan Kalhana’nın Rajatarangini’sinde zikredilen “Turushkanvaya” ismidir. Grandhara bölgesinde Türk asıllı krallar olduğundan bahseder.[19]

Kuruluş[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüeçiler'in bir kolu olan Kuşanlar, M.Ö. 3. yüzyıldan itibaren Çin'in batısındaki Kansu bölgesindeki yurtlarından, Hunlar'la yaptıkları çatışmalarda yenik düştükleri için batıya göç etmişlerdir. Yol boyunca Vusun ve Sakalar ile mücadele ederek Afganistan'ın kuzeyine ulaşmışlar ve burada Kuşan İmparatorluğu'nu kurmuşlardır. [20]

Yayılma[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir Kuşan Prensi (Khalchayan Sarayı), Özbekistan

M.Ö 2. yüzyılda Hellenistik Greko-Bactria Krallığının yıkılmasıyla Baktriya bölgesini ele geçiren Yüeçiler'den yerleşik hayata geçen beş kabile burada yerel halkla birlikte varlıklarını sürdürmeye başlamışlardır. Bir süre sonra günümüz Afganistan'ının kuzeyinde yaşayan ve yabguların idaresindeki bu beş kabile, kabilelerden biri olan Guishuang (Kuşanlar) yabgusunun etrafında birleşerek M.S. 1. yüzyılda Kuşanlar adıyla devlet kurdular[21].1. yüzyılın ikinci yarısında Kujula Kadphises önderliğinde güneye ilerleyerek Taxila ve Kabil gibi önemli yerleri ele geçirdikten sonra Hindistana doğru ilerleyişlerini sürdürdüler. Kuşhanlar, Partlar'ı yenmiş, Ganj Nehri boyunca kuzey Hindistan'ı bütünüyle kontrol altına almışlardır. Diğer taraftan Türkistan'ın büyük bir bölümü Kuşan hakimiyetine girmiştir.[1]

Çöküş[değiştir | kaynağı değiştir]

2. yüzyıldan itibaren zayıflamaya başlayan Kuşanlar, önce Sasanilere yenilmişler ve Pencap'ın kuzeyini terk etmek zorunda kalmışlardır. Bu dönemde giderek güçlenen Akhunlar, 385 - 420 yıllarında Ceyhun Irmağı'nı geçerek, Kuşanları Peşaver ve çevresinden çekilmeye zorlamışlardır. Kuşanların direnmesine rağmen Akhunlar, önce Belh'i, daha sonra Afganistan ve Kuzey Hindistan'daki Kuşan beyliklerini ele geçirmişlerdir.[1]

Ticaret ve Dış İlişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kanişka altın sikkesi, Yunan komutan ve Buda simgeli. Ahin Posh

Kuşanlar döneminde Hindistan ile Roma İmparatorluğu arasındaki ticaret gelişmiş, İran bütünüyle bu ticaretin dışında bırakılmıştır. Kuşanlar hem kara hem de deniz ulaşımına hakim olmuştur. Kuşan siyasi birliği ile geçen bu dönem, Hindistan ve Türkistan'ın müreffeh bir dönem geçirmesini sağlamıştır.

Kuşanlar var oldukları dönemde, dünyanın en büyük dört devletinden birisidir. Kırk yıl kadar dünya güç dengesini elinde tutmuştur. Kuşanların en güçlü hükümdarlarından olan Kanişka, Hint, İran, Çin ve Roma hükümdarlarının unvanlarını bir arada kendisini tanımlamak üzere kullanmak hakkını kendinde gösterecek başarıya ulaşmıştır. [22]

Din, kültür ve sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Cam kap üzerinde gladyatör tasviri. Begram, 2. yüzyıl

Kuşanlar, Budizm ve Hinduizm başta olmak üzere, Hindistan'daki bütün dinlere ve kültürlere eşit oranda saygı göstermiştir. Bu anlayış sonucu özgün bir Kuşan - Hint sanatı doğmuştur. Kuşan - Hint ekolü arasında Saka-Türk süvarilerinin heykelleri önemli yer tutar. [23]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Türkeş-Günay, Umay (2007). Türklerin Tarihi Geçmişten Geleceğe. Ankara: Akçağ Yayınları. 
  2. ^ Runion, Meredith L. (2007). The history of Afghanistan. Westport: Greenwood Press. s. 46. ISBN 978-0-313-33798-7. The Yuezhi people conquered Bactria in the second century BCE. and divided the country into five chiefdoms, one of which would become the Kushan Empire. Recognizing the importance of unification, these five tribes combined under the one dominate Kushan tribe, and the primary rulers descended from the Yuezhi. 
  3. ^ a b Liu, Xinrui (2001). Adas, Michael (Ed.). Agricultural and pastoral societies in ancient and classical history. Philadelphia: Temple University Press. s. 156. ISBN 978-1-56639-832-9. 
  4. ^ Enoki, Koshelenko & Haidary 1994, ss. 171–191
  5. ^ Girshman, Roman. "Ancient Iran: The movement of Iranian peoples". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2015. At the end of the 3rd century, there began in Chinese Turkistan a long migration of the Yuezhi, an Iranian people who invaded Bactria about 130 bc, putting an end to the Greco-Bactrian kingdom there. (In the 1st century bc they created the Kushān dynasty, whose rule extended from Afghanistan to the Ganges River and from Russian Turkistan to the estuary of the Indus.) 
  6. ^ Pulleyblank 1966, ss. 9–39
  7. ^ Mallory 1989, ss. 59–60
  8. ^ Mallory 1997, ss. 591–593
  9. ^ Mallory & Mair (2000), ss. 270–297.
  10. ^ a b Loewe & Shaughnessy 1999, ss. 87–88
  11. ^ Benjamin, Craig (Ekim 2003). "The Yuezhi Migration and Sogdia". Transoxiana Webfestschrift. Transoxiana. 1 (Ēran ud Anērān). Erişim tarihi: 29 Mayıs 2015. 
  12. ^ "Zhang Qian". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2015. 
  13. ^ West 2009, ss. 713–717
  14. ^ "They are, by almost unanimous opinion, Indo-Europeans, probably the most oriental of those who occupied the steppes." Roux, p.90
  15. ^ The Bactrian Rabatak inscription (discovered in 1993 and deciphered in 2000) records that the Kushan king Kanishka the Great (c. 127 AD), discarded Greek (Ionian) as the language of administration and adopted Bactrian ("Arya language"), from Falk (2001): "The yuga of Sphujiddhvaja and the era of the Kuṣâṇas." Harry Falk. Silk Road Art and Archaeology VII, p. 133.
  16. ^ Ritual, State, and History in South Asia: Essays in Honour of J.C. Heesterman ,J. C. Heesterman,Albert W. Van den Hoek,Dirk s.767
  17. ^ Jammu & Kashmir: A State in Turbulence ,Narendra Sahagala s.15
  18. ^ The Cambridge History of Iran: Seleucid Parthian, E. Yarshater s.958
  19. ^ Al-Hind the Making of the Indo-Islamic World: The Slave Kings ,André Wink s.75
  20. ^ Tezcan, Mehmet. Kuşanşarın Menşei. 
  21. ^ Kayalı, Y., Hindistan Kuşan İmparatorluğunun Yükselme Dönemi ve Kral Kanişka (MS 78-99).Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi , Sayı: 55, , S:189-204, 2015. URL:http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/26/2047/21249.pdf. Erişim: 2016-12-02
  22. ^ Narain, Awadh K. Kuşan Devleti (Hintçe). 
  23. ^ Cöhce, Salim. Hindistan'da ilk Türk Hakimiyeti, Kuşanlar ve Ak Hunlar. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]