Andronovo kültürü

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Andronovo kültürü
Andronovo kültürü yayılım alanını gösteren harita.
Afanasyevo Kültürü yeşil renkte, Andronovo Kültürü turuncu renkte görülmektedir.
Coğrafi aralık Avrasya stepleri
Çağ Tunç Çağı
Tarih y. MÖ 2000 – MÖ 900
Öncül İp Baskılı Seramik kültürü, Sintaşta kültürü, Okunev kültürü
Ardıl Karasuk kültürü

Koordinatlar: 55°53′K 55°42′D / 55.883°K 55.7°D / 55.883; 55.7

Andronova Kültürü (Rusça: Андроновская культура), M.Ö. 2000-900 yılları arasında Altay ve Tanrı dağları, Batı Sibirya ve Hazar'ın kuzeydoğusuna kadar uzanan bölgede yaşamış Tunç Çağı toplumları için kullanılan terim.[1][2]

Akademisyenlerin çoğu Andronovo kültürünü erken Hint-İran dilleri ile ilişkilendirmekle beraber, kuzey sınır bölgelerinde Ural dilleri konuşulmuş olabileceğini de belirtmektedirler.[3]

Keşif[değiştir | kaynağı değiştir]

Andronovo ismi Krasnoyarsk Krai bölgesinde bulunanan Rus arkeolog Arkadi Tugarinov'un 1914 yılında kültür hakkındaki ilk kalıntıları yakınında bulduğu Андроново isimli bir köyden gelmektedir. Bu keşifte seramik süslemeler ve çömelme pozisyonunda duran iskeletler barındıran mezarlar bulunmuştur. Andronovo kültürünün yeni bir kültür olabileceği ilk defa 1920 yılında Sergei Teploukhov tarafından anlaşılmıştır.[4]

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Andronovo kültürü arasında en sık görülen R1a (pembe) haplogrubunun dağılımı. Doğu Avrupalı, Kuzey Hindistanlı ve Orta Asyalı milletler en yüksek oranları içermektedir

Andronovo Kültürü hem çoğunluğu Orta Asya'da bulunan küçük köylerden, hem de göçebe halklardan oluşmuştur. Bu köylerde savunma amacıyla inşa edilmiş hendek, yığma tepe ve keresteden çitlere rastlanmıştır. Köyler genellikle 2 ila 20 ev içermiş ancak yaklaşık 100 ev içeren yerleşimler de bulunmuştur. Evler çam, sedir ve huş ağacından yapılmış ve genellikle tepe ve nehirlerin kenarına inşa edilmiştir. 80 ila 300 metrekare evlerede rastlanmış ve bu evlerin erken Hint-İran kavimlerinde sık görülen geniş aileler için olduğu düşünülmüştür.[2]

Andronovo Kültürünün bireyleri sığır, at, koyun, keçi ve develere sahip olmuştur.[5] Diğer göçebe halklarda da görüldüğü gibi domuz evcilleştirilmemiştir.[2] At, sürmek ve eşya taşımak için kullanılmıştır.[2] Tarım da Andronovo ekonomisinde büyük rol oynamıştır.[6] Bölgesel olarak metal üretiminde de gelişmiş bir toplum olduğu bilinmektedir.[5] Bakır cevheri M.Ö. 14. yüzyıl civarında Altay Dağlarından çıkartılmaya başlanmıştır.[7] Pek çok tunç obje de kazılarda bulunmuştur.[7]

Genetik ve fiziksel antropoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Andronovalıların fiziki açıdan Kafkas ırkları ile benzer olduğu düşünülmektedir. Yapılan çalışmalar Tunç Çağı ve Demir Çağında Kazakistan ve Orta Asya'daki halkların Batı Avrasya kökenli (U, H, HV, T, I ve W mt-DNA haplogruplarına sahip) olduğunu ortaya koymuş ve M.Ö. 700 yılına kadar bu bölgeden yaşamış bireylerden alınmış her örneğin Kafkasî kökenli olduğuna değinmişlerdir.[8] Y-DNA incelemeleri açısından 3 bireyi incelemiş bir araştırma, 1 C haplogrubu, 2 tane ise R1a1a haplogrubuna sahip olduğunu bulmuştur. R1a haplogrubu, erken Hint-Avrupalı göçleri ile ilişkilendirilmiştir. Kültür bölgelerinden alınmış 2 birey Mongoloid özellikler gösterirken, 7'sinin Kafkas ırklarına atfedilen, çoğunlukla açık ten, saç ve gözlere sahip olduğu bulunmuştur.[9]

Olası dil ve etnik mensubiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Araştırmacıların büyük bir kısmı Andronovo kültürünü bir Hint-Aryan kavimi olarak görmektedirler.[2][10][11] Kültürün bulunduğu bölgelerde günümüzde İrani kökenli pek çok yer isimi bulunması ve yaşadıkları bölgelerin son dönemlerinde Sakalar ve İskitler gibi İrani halklar tarafından hükmedilmesi bu sava kanıt olarak gösterilmektedir.[2] Andronovo kültürü hakkında arkeolojik kanıtlar ve Hint-Aryanların metinleri de (Vedalar ve Avesta) bu kültürün Hint-İran kimliğini desteklemektedir. Hindistan ve Orta Asya'daki Pakistan, Afganistan gibi devletlerin Hint Avrupa dilleri konuşmaya başlaması da günümüzde büyük oranda Andronovo kültürünün genişlemesine bağlı olaraktan açıklanabilmektedir.[2]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Anthony, David W. (2007). The Horse The Wheel And Language. How Bronze-Age Riders From the Eurasian Steppes Shaped The Modern World. Princeton University Press. 
  2. ^ a b c d e f g Mallory 1997, ss. 20–21
  3. ^ Beckwith 2009, s. 49: "Archaeologists are now generally agreed that the Andronovo culture of the Central Steppe region in the second millennium BC is to be equated with the Indo-Iranians."
  4. ^ Great Soviet Encyclopaedia, Article "Andronovo".
  5. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; camhist isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ "Stone Age: European cultures". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica. Erişim tarihi: 2 Mart 2015. 
  7. ^ a b "Central Asian Arts: Neolithic and Metal Age cultures". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica. Erişim tarihi: 2 Mart 2015. 
  8. ^ Fox, Lalueza; Sampietro, M. L.; Gilbert, M. T. P.; Facchini, F.; Pettener, D.; Bertranpetit, J. (7 Mayıs 2004). "Unravelling migrations in the steppe: mitochondrial DNA sequences from ancient central Asians". Proceedings of the Royal Society. 271 (1542), s. 941–7. doi:10.1098/rspb.2004.2698. PMC 1691686 $2. PMID 15255049. 
  9. ^ Keyser, Christine; Bouakaze, Caroline; Crubézy, Eric; Nikolaev, Valery G.; Montagnon, Daniel; Reis, Tatiana; Ludes, Bertrand (16 Mayıs 2009). "Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people". Human Genetics. 126 (3), s. 395–410. doi:10.1007/s00439-009-0683-0. PMID 19449030. 
  10. ^ Şablon:Harvcolnb
  11. ^ Keyser, Christine; Bouakaze, Caroline; Crubézy, Eric; Nikolaev, Valery G.; Montagnon, Daniel; Reis, Tatiana; Ludes, Bertrand (16 Mayıs 2009). "Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people". Human Genetics. 126 (3), s. 395–410. doi:10.1007/s00439-009-0683-0. PMID 19449030.