Halil İnalcık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Halil İnalcık
Doğum 26 Mayıs 1916(1916-05-26)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu Flag of the Ottoman Empire.svg
Ölüm 25 Temmuz 2016 (100 yaşında)
Ankara, Türkiye Türkiye
Milliyeti Türk
Dalı Tarih
Çalıştığı yerler Ankara Üniversitesi
Chicago Üniversitesi
Bilkent Üniversitesi
Londra Üniversitesi
Aldığı ödüller T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (2002)
TÜRKSOY Onur Madalyası (2012)[1]

Halil İnalcık (26 Mayıs 1916,[not 1][2] İstanbul - 25 Temmuz 2016, Ankara[3]), Türk tarihçi.

Eserleriyle Osmanlı-Türk tarihine hem siyasî ve ekonomik konularda hem de kültür ve medeniyet tarihi alanında orijinal katkılarda bulunmuş bir bilim adamıdır.[4] Tüm Balkan dillerine ve Arapça'ya çevrilmiş olan "The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600" ve "An Economic and Social History of the Otoman Empire" gibi kitapları dünya üniversitelerinde başlıca ders kitabı olarak kullanılmaktadır.[4] Tarih alanındaki üstün çalışmaları ve yetiştirdiği öğrenciler sebebiyle Şeyh-ûl Müverrihin (Tarihçilerin şeyhi) ve Tarihçilerin Kutbu gibi isimlerle de anılmıştır.[5][6] İnalcık, Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi’nde 32 yıl hizmet verdikten sonra 1972 yılında Chicago Üniversitesi'nde Osmanlı Tarihi Kürsüsünü, 1993 yılında Bilkent Üniversitesi'nde Tarih Bölümünü kurmuştur.

Yaşam öyküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

1916'da İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Kırım göçmenlerinden Seyit Osman Nuri Bey, annesi Ayşe Bahriye Hanım'dır.[4]Ailesi, 1924 yılında Ankara'ya yerleşti.[4]

1923-1930 arasında Ankara Gazi Mektebi'nde, bir yıl Sivas Muallim Mektebi’ne devam etti.[7] Orta tahsilini 1931’de Ankara’da Gazi Muallim Mektebi'nde tamamladıktan sonra Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi'nde lise tahsiline devam etti. 1936 yılında Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi Yeni Çağ Tarihi bölümünde yüksek öğrenimine başladı. 1940 yılında mezun olduktan sonra fakültede asistan olarak kaldı.

1942 yılında Tanzimat ve Bulgar Meselesi adlı doktora tezini verdi. 1943’te Viyana’dan ‘Büyük Ricat’e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı başlıklı teziyle doçentliğe atandı.[7] 1945’te AÜDTCF Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden Şevkiye Işıl hanımla evlendi. Bu evlilikten kızı Günhan dünyaya geldi.[8][9]

Uzun yıllar aynı fakültede Osmanlı ve Avrupa tarihi üzerine dersler veren İnalcık, 1947'de Türk Tarih Kurumu (TTK) üyeliğine seçildi. 1949'da İngiltere'ye giderek British Museum’da Türkçe yazmalar üzerinde çalıştı ve Calendar of State Papers serisinde Osmanlı tarihine ait kayıtları topladı. Public Record Office’te Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili kaynak taraması yaptı. 1951 yılında Türkiye'ye döndü.

1951'in yazında Bursa Şer'iyye Sicilleri üzerine çalışmaya başladı. Girişimleri sonucu siciller, Topkapı Sarayı'ndaki atölyede ciltlenip temizlenerek tekrar Bursa’ya gönderildi. İnalcık, Haziran 1952'te Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı-Kırım Hanlığı İşbirliği teziyle profesörlük ünvanı aldı.

Columbia, Princeton, Pennsylvania, Harvard Üniversitelerinde ziyaretçi profesör olarak dersler veren İnalcık, 1972 Ankara Üniversitesinden emekli olarak Chicago Üniversitesinde Osmanlı Tarihi Kürsüsünü kurdu. 1973 yılında kitabı The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600 yayımlandı.

İnalcık, Osmanlı/Türk tarihi araştırmalarının ortaya koyduğu yeni bilgi ve bulguların en üst düzeyde paylaşılıp tartışılması için[10]International Association for Social and Economic History of Turkey” adlı uluslararası bir birlik kurdu, ilk 1977'de Hacettepe Üniversitesi'nde olmak üzere 11 uluslararası kongrenin toplanmasına öncülük etti.

1986 yılında Chicago Üniversitesinden de emekliye ayrıldı ve 1993 yılında Bilkent Üniversitesi’nde Tarih Bölümünü kurdu.[4] 23 yıl boyunca Bilkent Üniversitesi Osmanlı Tarihi Bölümü'nde yüksek lisans ve doktora öğrencilerine seminer dersi verdi.

2003 yılında Bilkent Üniversitesi’nde Halil İnalcık Center for Ottoman Studies adlı bir merkez kurdu. Halil İnalcık, yıllardan beri çeşitli arşivlerden topladığı belge ve defterlerin kopyalarını, yarım kalmış araştırma metinlerini, 1000’den fazla ayrıbasımı ve diğer materyalleri bu merkeze bağışlamıştır.[7]

İnalcık, çok iyi düzeyde Osmanlı Türkçesi, iyi düzeyde; İngilizce, Fransızca, Almanca, orta düzeyde de; Arapça, Farsça ve İtalyanca biliyordu.[11] Dünyanın çeşitli üniversitelerinden çok sayıda fahri doktora tevcih edilen İnalcık, 20. yüzyıl sona ererken  Cambridge'de bulunan Uluslararası Biyografi Merkezi tarafından dünyada sosyal bilimler alanında sayılı 2000 bilim adamı arasında gösterilmiştir.[7]

Hayatı ve tarihçiliğini anlattığı Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık Kitabı adlı söyleşi kitabı Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'ndan 2005 yılında yayımlanmıştır.

Avrasiya Akademiyasının kurucu üyelerinden birisi idi.[12]

Halil İnalcık, 25 Temmuz 2016 tarihinde Ankara'da vefat etmiştir[3] ve İstanbul'a Osmanlı İmparatorluğu döneminde protokol mezarlığı olan Fatih Camii haziresine defnedilmiştir.[13]

Başlıca eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • The Ottoman Empire, The Classical Age, 1300-1600, London, 1974.
  • Studies in Ottoman social and economic history, London, 1985.
  • The Middle East and the Balkans under the Ottoman Empire, Bloomington, 1993.
  • Süleyman the second and his time, Istanbul, 1993.
  • An Economic and Social History of the Ottoman Empire (Donald Quataert ile birlikte), Cambridge, 1994.
  • From empire to republic: essays on Ottoman and Turkish social history, Istanbul, 1995.
  • Sources and studies on the Ottoman Black Sea, Cambridge, 1995.
  • History of Humanity (editor, Peter Burke ile birlikte), 1999.
  • Ottoman Civilization (Gunsel Renda ile birlikte), Ankara, 2003.
  • Essays in Ottoman History, Eren Yayıncılık.
  • Makaleler 1: Doğu Batı, Doğu Batı Yayınları, 2005.
  • Fatih devri üzerinde tetkikler ve vesikalar, Ankara, 1954.
  • Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayıncılık, 2000.
  • Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1 /1300-1600, Eren Yayıncılık, Prof. Dr. Donald Quataert ile, 2001.
  • Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 2 / 1600-1914, Eren Yayıncılık, 2004.
  • Osmanlı İmparatorluğu - Toplum ve Ekonomi, Eren Yayıncılık.
  • Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, 2003.
  • Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayıncılık.
  • ABD Tarihi, Allan Nevins/Henry Steele Commager (çeviri) Doğu Batı Yayınları, 2005.
  • Şair ve Patron, Doğu Batı Yayınları, 2003.
  • Balkanlar (Prof. Dr. Erol Manisalı ile).
  • Atatürk ve Demokratik Türkiye, Kırmızı Yayınınları, 1.Baskı: Temmuz 2007 - 2.Baskı: Aralık 2007.
  • Devlet-i Aliyye, 2009.
  • Kuruluş - Osmanlı Tarihini Yeniden Yazmak
  • Tanzimat, Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu (Mehmet Seyitdanlıoğlu ile birlikte) İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
  • OSMANLILAR, Fütühat ve Avrupa İle İlişkiler
  • Has-Bağçede 'Ayş u Tarab - Nedimler Şairler Mutripler, İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
  • Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı
  • Osmanlılar, 2010.
  • Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı, 2011.
  • Rönesans Avrupası Türkiye'nin Batı Medeniyetiyle Özdeşleşme Süreci, İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
  • Osmanlı ve Modern Türkiye, Timaş Yayınları, 2013.
  • Devlet-i 'Aliyye: Tagayyür ve Fesad, Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar II, İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1986 İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi Ödülü
  • 1991 T.C. Dışişleri Bakanlığı Yüksek Hizmet Madalya ve Diploması
  • 1993 Sedat Simavi Vakfı ödülü: Sosyal Bilim alanında yılın en iyi eseri: Osmanlı İmparatorluğu Toplum ve Ekonomi, İstanbul: Eren Yayınevi
  • 1995 Titulesco Medal of High Service, Romanya Büyükelçiliği, Ankara
  • 1998 İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü ödülü.
  • 2002 T.C. Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
  • 2002 The “2002 Soranos Friendship-Award 2002[4][14]

Fahri doktoraları[değiştir | kaynağı değiştir]

Not[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Farklı kaynaklarda doğum tarihi 7 Eylül 1916 (bknz. ozgeçmiş) veya ya 26 Mayıs 1916 (bknz:Delilbaşı) olarak geçmektedir. 2005 yılında yapılan röportajda "Son araştırmalarla doğum tarihimin 26 Mayıs 1916 değil, 7 Eylül 1917 olduğu tespit edildi" şeklinde ifade etmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Turksoy, Türksoy'dan Prof. Dr. Halil İnalcık'a Onur Madalyası, 16 Şubat 2012
  2. ^ "Halil İnalcık İle Türk Hukuk Tarihi Üzerine". Türkiye Araştırmaları Literatür dergisi sayı 5, Bahar 2005. http://www.talid.org/downloadPDF.aspx?filename=119.pdf. 
  3. ^ a b "‘Tarihçilerin kutbu’ Prof. Halil İnalcık hayatını kaybetti". t24.com.tr haber sitesi, 25 Temmuz 2016. 27 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160727065333/http://t24.com.tr/haber/tarihcilerin-kutbu-prof-halil-inalcik-hayatini-kaybetti,351852. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2016. 
  4. ^ a b c d e f g Delilbaşı, Melek. "Prof. Dr. Halil İnalcık (Prof. Dr. İnalcık’ın 29 Mart 200'da Ankara Üniversitesi'nde sunduğu “Tarih ve Politika” konulu konferansın takdim konuşması". Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 19, Yıl 2006. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/19/26/155.pdf. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2016. 
  5. ^ Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık
  6. ^ 100 yaşındaki bilge Halil İnalcık: Bu sıkıntılı devir geçecek - Hürriyet
  7. ^ a b c d "Ozgeçmişi". inalcik.com sitesi. http://www.inalcik.com/indexTr/halil_inalcik_ozgecmis.asp. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2016. 
  8. ^ Tan, Nail. "Kastamonuluların eniştesi Prof. Dr. Halil İnalcık’a büyük ödül". Kastamaonu gazetesi, 21 Ocak 2016. 23 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160123070320/http://www.kastamonugazetesi.com.tr:80/kastamonulularin-enistesi-prof-dr-halil-inalcika-buyuk-odul-6782.html. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2016. 
  9. ^ Kastamonu Gazetesi
  10. ^ "IAOSEH - International Association for Ottoman Social and Economic History". Bilkent Üniversitesi Tarih Bölümü. 
  11. ^ http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=2942
  12. ^ Eurasian Academy Official Site
  13. ^ "Prof. Dr. Halil İnalcık Fatih Camii haziresine defnedilecek". Timeturk.com sitesi, 28 Temmuz 2016. 6 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160806151247/http://www.timeturk.com/prof-dr-halil-inalcik-fatih-camii-haziresine-defnedilecek/haber-224230. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2016. 
  14. ^ Halil İnalcık'ın aldığı ödüller

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]