Turhan Selçuk

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Turhan Selçuk
Turhan selcuk.jpg
Karikatürist Turhan Selçuk
Doğum 30 Temmuz 1922
Milas
Ölüm 11 Mart 2010 (87 yaşında)
İstanbul
Ölüm sebebi Aort anevrizması yırtılması (ameliyat sonrası)
Milliyet Türk Türkiye
Meslek Karikatürist
Dönem 1950'ler-1980'ler
Tanınma nedeni Abdülcanbaz çizgi karakteri
Evlilik Füruzan
Ruhan Selçuk
Ödüller Bordighera Altın Palmiye (1956)
Gümüş Hurma (1962)
İppocampo Ödülü (1970)
Sanatçılar Birliği "Halkın Sanatçısı" Ödülü (1973)
Vercelli Ödülü (1975)
Gazeteciler Cemiyeti "Yılın Karikatürcüsü" Ödülü (1983)
Sedat Semavi Vakfı Görsel Sanatlar Ödülü (1984)
Cumhurbaşkanlığı Büyük Sanat Ödülü (1997)

Turhan Selçuk (30 Temmuz 1922,[1] Milas - 11 Mart 2010, İstanbul), Türk karikatürist.

Sade çizgi ve yazısız karikatürleriyle tanınmıştır. 1953'ten itibaren baş karikatüristi olduğu Milliyet gazetesinde 1959 yılında yayınlamaya başladığı Abdülcanbaz serisinin Türk karikatür tarihinde önemli yeri vardır.[2] Türkiye'de Semih Balcıoğlu ve Ferit Öngören ile beraber Karikatürcüler Derneği'nin kurucularındandır.[3]

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1922'de Milas'ta doğdu. Babası Mehmet Kasım Selçuk, annesi Hikmet Selçuk'tur.[4] Asker olan babasının görevi sebebiyle çocukluğunda Türkiye'nin birçok değişik yerinde bulundu. 1941 yılında Adana Erkek Lisesi'nden mezun oldu.[4] 1942 yılında İstanbul'a giderek Diş Tababet Mektebi'nde başladı ancak bu okuldaki eğitimini yarıda bıraktı. 1948'de İstanbul Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi'ne kaydoldu ancak bu okuldaki eğitimini de tamamlamadı.[4]

İlk karikatürleri 1941'de Adana'da yayınlanan Türk Sözü gazetesi ile İstanbul'da yayınlanan Kırmızı ve Beyaz, Şut spor dergilerinde yayınlandı. İlk olarak 1943'te Akbaba'da düzenli olarak karikatür yayımlayan sanatçı, 1945 yılında bir süre Tasvir gazetesinde karikatürcü ve ressam olarak çalıştı; 1948-1949 yıllarında Refik Halit Karay'ın çıkardığı Aydede'de çalıştı. 1949 yılında Yeni İstanbul gazetesinde baş çizer oldu ve karikatürleri birinci sayfada yayımlandı. Bu yıllarda Saul Steinberg'in yazısız karikatür anlayışına yönelmeye başladı.[4] Aynı gazetede karikatürün tarihsel sürecini irdeleyen ve grafik mizah anlayışını savunan yazılar kaleme aldı.

İlk sergisini 1951 yılında açtı. Kardeşi İlhan Selçuk'la birlikte 41 Buçuk (1952) adlı dergiyi 15 sayı çıkardı; ardından Karikatür (1953) adlı dergiyi çıkardı.[5]

Yeni Gazete, Akşam gazetelerinin ardından 1953 yılında Milliyet gazetesinde çalışmaya başladı. Aynı yıl ilk karikatür albümünü "Karikatür" adıyla yayımladı. 1954 yılı sonunda Milliyet gazetesinin baş karikatüristi oldu. Bu dönemde çizgi tarzını geometrik formlara dönüştürdü. 1954-1961 arasında Akis için de karikatürler çizdi. Kardeşi İlhan Seluk ile Dolmuş (1956) mizah dergisini dönemin yeni yazısız karikatür anlayışıyla çıkardı.

Cumhuriyet gazetelerinde, Yön, Devrim, Toplum dergilerinde çizdi.

1957'de Milliyet gazetesinde çizmeye başladığı Abdülcanbaz dizisi ile tanınan sanatçının bu karakteri tiyatro ve sinemada da canlandırıldı. Ayrıca Abdülcanbaz 1991 yılında PTT tarafından bir posta pulu üzerinde resmedildi. Türkiye ve Avrupa'da birçok müzede karikatürleri sergilenen sanatçının "İnsan Hakları" konulu karikatür sergisi Avrupa Konseyi'nin önerisiyle ilk kez Strasbourg’da açıldı ve dünyanın birçok ülkesinde sergilendi (1992-1997). "Barış ve Kitap" konulu karikatürü 1992'de Avrupa Konseyi'nin başlattığı kitap okuma kampanyasının afiş ve logolarında kullanıldı.

Çizer Turhan Selçuk, en son Cumhuriyet gazetesinde çizmekteydi. Acıbadem Maslak Hastanesi'nde karın içindeki aort damarının yırtılması nedeniyle ameliyat oldu. Bu ameliyat sonrasında yoğun bakıma kaldırılan Selçuk, 11 Mart 2010 tarihinde İstanbul'da yaşamını yitirdi. Milas Belediyesi tarafından Turhan Selçuk anısına, "Uluslararası Turhan Selçuk Karikatür Yarışması" adı altında her yıl düzenli olarak ödüller verilmektedir.[6]

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

PTT 1991 yılında “Türk Karikatür Sanatı” başlıklı seri kapsamında Turhan Selçuk'un yarattığı "Abdülcanbaz" çizgi karakterini konu alan bir posta pulu çıkarmıştı.[7]
  • Bordighera Altın Palmiye (1956)
  • Gümüş Hurma (1962)
  • İppocampo Ödülü (1970)
  • Sanatçılar Birliği "Halkın Sanatçısı" Ödülü (1973)[5]
  • Vercelli Ödülü (1975)
  • Gazeteciler Cemiyeti "Yılın Karikatürcüsü" Ödülü (1983)[5]
  • Sedat Simavi Vakfı Görsel Sanatlar Ödülü (1984)
  • Cumhurbaşkanlığı Büyük Sanat Ödülü (1997) [8]

Albümleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Turhan Selçuk Karikatür Albümü (1954)
  • 140 Karikatür (1959)
  • Turhan 62 (1962)
  • Hiyeroglif (1964)
  • Hal ve Gidiş Sıfır (1969)
  • Söz Çizginin (1979)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2014. 
  2. ^ "97'inci yaşında Turhan Selçuk'un anısına saygıyla..." Cunmhuriyet gazetesi, 30 Temmuz 2020. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  3. ^ "Hürriyet gazetesi". 14 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2010. 
  4. ^ a b c d Aslan, Gonca Begüm. "Türkiye'de çizgi roman sanatının gelişim süreci içerisinde Turhan Selçuk'un yeri ve Abdülcanbaz". Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Grafik Tasarımı Anasanat Dalı yüksek lisans tezi, 2019. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  5. ^ a b c Cumhuriyet Ansiklopedisi 1941-1960 s.299
  6. ^ 6. Uluslararası Turhan Selçuk ödülleri belli oldu 26 Mayıs 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Cumhuriyet, Erişim tarihi: 21 Mayıs 2016
  7. ^ "ptt.gov.tr/pul/show/". 21 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2010. 
  8. ^ "Yaşam öyküsü". 14 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2010. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]