Memet Fuat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Memet Fuat
Doğum Memet Fuat Bengü
16 Şubat 1926(1926-02-16)
Erenköy, İstanbul
Ölüm 19 Aralık 2002 (76 yaşında)
İstanbul
Meslek
Dil Türkçe
Vatandaşlık Türk
Eğitim İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Dönem Cumhuriyet Dönemi
Tür
Önemli ödülleri Ataç Eleştiri Armağanı
1959
TDK Deneme-Eleştiri Ödülü
1961 Düşünceye Saygı
Sedat Semavi Ödülü
1992 Çağdaşımız Makyavel
Kültür ve Sanat Büyük Ödülü – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
1995
Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü Altın Madalyası
1996
Yılın Kitabı – Yaşasın Edebiyat
1995 Gölgede Kalan Yıllar
Yılın Telif Kitabı – Dünya Kitap
2000 Nazım Hikmet
Evlilikler İzgen Öksüzcü
Çocuklar Kenan Bengü
Akrabalar Nâzım Hikmet (Üvey baba)
Piraye Ran (Anne)
Vedat Örfi Bengü (Baba)
Resmî site
memetfuat.com

Memet Fuat (Mehmet Fuat Bengü) (d. 16 Şubat 1926, Erenköy, İstanbul - ö. 19 Aralık 2002, İstanbul) Eleştirmen, yazar, yayıncı, eğitimci.

Edebiyat eleştirisi yazıları ile tanınan bir edebiyat adamı ve voleybola katkıları ile tanınan bir spor adamıdır. 1960’da De Yayınevi’ni kurdu. Yeni Dergi adlı edebiyat dergisini çıkardı. Altınyurt Voleybol Takımında antrenörlük yaptı ve amatör takımın deplasmanlı lige yükselmesini sağladı. Nâzım Hikmet’in hayatı ve eserleri hakkında eserler verdi. Nazım Hikmet'in üvey oğludur; ünlü şairin şiirlerinde “oğlum memet” diye seslenerek dünyaya tanıttığı kişidir[1].

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

16 Şubat 1926’da İstanbul’da, dedesi Mehmet Ali Paşa’nın Erenköy’deki köşkünde dünyaya geldi[2]. Babası sanat eleştirmeni Vedat Örfi (Bengü), annesi Piraye Hanım’dır. O doğmadan önce yurtdışına giden babasını ilk kez beş yaşında iken gördü[2]. Annesinin ünlü ozan Nazım Hikmet ile birlikteliği sırasında onlarla birlikte yaşadı. 1932’de anne ve babasının boşanmasının ardından annesi, Nazım Hikmet ile 1935 yılında evlendi. 1938’de üvey babası Nazım’ın tutuklanıp 15 yıl hapis cezasına mahkûm edilmesinden sonra yaşamını dedesi Mehmet Ali Paşa’nın köşkünde sürdürdü.

Erenköy 38. İlkokulu'nda, Kadıköy 1. Orta'da, Robert Koleji'nde ve Haydarpaşa Lisesi'nde okudu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne 1946’da kaydoldu.

Nâzım Hikmet'in etkisi ile yöneldiği edebiyat alanında Memet Fuat adıyla tanınmaya başladı. 1946’da ilk kitabını Tuna Baltacıoğlu ile birlikte yayımladı. Aşk ve Sümüklüböcek adlı kitabın ilk yarısında Baltacıoğlu’nun, ikinci yarısında Memet Fuat’ın öyküleri yer alıyordu.

1950'de Tuna Baltacıoğlu ve Oktay Verevler ile birlikte Memleketimizde ve Dünyada Kitaplar adlı bir dergi çıkardı. 1951 yılında ikinci kitabı Yaşadığımız yayımlandı. Aynı yıl, üniversiteyi tamamlamasından önce dedesi Mehmet Ali Paşa’yı kaybetti ve aile, maddi sıkıntı içine düştü[2]. Yeditepe Dergisi’nde yayınladığı denemeler ile adını duyurmaya başladı. Üniversiteyi bitirince İstanbul’daki okullarda yardımcı öğretmen olarak çalıştı. Nazım Hikmet ile ilişkisi nedeniyle Millî Eğitim Bakanlığı’nda çalışmayı sürdüremeyince özel İngilizce dersleri verdi, kitap çevirileri yaptı. John Steinbeck, Erskine Caldwell, Jack London’dan öyküler, Walt Whitman’dan şiirler, Varlık Yayınları’na Edgar Allan Poe’dan, Katherine Mansfield’den öyküler çevirdi.

Gençliğinde yaşadığı akciğer rahatsızlığı sebebiyle askerliğe başladığı yedek subay okulundan çürük raporuyla çıkarıldı. Çocukluğundan beri tanıştığı ve Piraye'nin de akrabası olan İzgen Öksüzcü ile Edebiyat Fakültesi'ndeki arkadaşlıkları evlilikle noktalandı. Bu evlilikten 25 Temmuz 1961'de oğulları Kenan doğdu.

1959'da dergilerde çıkan eleştiri yazıları sayesinde Ataç Eleştiri Armağanını kazandı. O sırada eniştesi Metin Yasavul ile De Yayınevini kurdu. Yayınevinin ilk kitabı olarak 1960’da Düşünceye Saygı’yı yayımladı ve bu eser, 1961 Türk Dil Kurumu Deneme-Eleştiri Ödülü’nü kazandı. Yayınevi, 1960 - 1980 yılları arasında, 20 yılda birçok kitap yayımladı. Yeni Dergiyi çıkardı.

1980 - 1983 yılları arasında Yazko Edebiyat Dergisi’ni yönetti. 1981'de Adam Yayınları'nın yerli yayınlar editörü oldu. Nazım Hikmet’in, Orhan Veli’nin yapıtlarının yeniden basılmasına öncülük etti. 1985’te yayımlanmaya başlayan “Adam Sanat” dergisinin genel yayın yönetmenliği görevini 1999’a kadar sürdürdü. 1992’de "Çağdaşımız Makyavel" adlı kitabıyla Sedat Simavi Ödülü’nü Gülten Akın’la paylaştı.

1990'larda önce 1990 yılında bir ameliyatta kız kardeşi İzgen'i, arkasından da 1995 yılında annesi Piraye'yi yitirdi. 1995'te kendisi solunum yetmezliğinden yoğun bakıma alındı. Yoğun bakım sonrasında öldüğü güne kadar evinde çalışmaya devam etti. Bu sırada yazdığı ve derlediği birçok eseri yayımlandı. 1995’te kendisine Kültür Bakanlığı “Kültür ve Sanat Büyük Ödülü” verildi. 1996’da bunu “Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü Altın Madalyası” izledi. 1997’de “Yaşasın Edebiyat” dergisinin yaptığı soruşturmada “Gölgede Kalan Yıllar” adlı yapıtı “Yılın Kitabı” seçildi. 1999'da ikinci kez girdiği yoğun bakımdan çıkar çıkmaz tutmaya başladığı güncesi, ölümünden sonra “"Ölünceye Kadar"” adıyla iki cilt olarak yayımlandı. 19 Aralık 2002'de akciğer yetmezliğinden yaşamını kaybetti. Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi[1] .

Memet Fuat Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Memet Fuat Ödülleri Adına, 2004 yılından beri Eleştiri/ İnceleme, Deneme ve Yayıncılık Ödülleri; 2008’den beri ise “Genç Şiir Ödülü” verilmektedir.

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

Anlatı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Aşk ve Sümüklüböcek (1946, öyküler, Tuna Baltacıoğlu ile)
  • Yaşadığımız (1951, yeni yazımı, Adam, 1998, roman)
  • Bir Ayrılışın Öyküsü (Adam, 1998, öyküler)
  • Sana Deliler Gibi (Adam, 2002, kısa roman)
  • Adlin (Adam, 2003)

Anı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gölgede Kalan Yıllar (Adam, 1997)
  • Tribünden Palavra Anılar (Adam, 1999)
  • Yazarlığın Eteklerinde (Literatür, 2002)

Deneme[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Düşünceye Saygı (De, 1960, genişletilmiş basım, Yapı Kredi, 1994)
  • Çağını Görebilmek (Adam, 1982)
  • Unutulmuş Yazılar (Broy, 1986; Yapı Kredi, 1997)
  • Çağdaşımız Makyavel (Adam, 1992)
  • Eleştiri Sorumluluğu (Yapı Kredi, 1994)
  • İki Yönlü Yozlaşma (Yapı Kredi, 1995)
  • Konuşan Toplum (İyi Şeyler, 1996)
  • Dağlarda Yüreğim (Adam, 1996)
  • Özgünlük Avı (Yapı Kredi, 1996)
  • Sömürüsüz Bir Dünya (Adam, 1998)
  • Çoğunluğun Gücü (Adam, 1998)
  • Duyumsanmayan Karanlık (Yapı Kredi, 1998)
  • Biçemden Biçeme (Yapı Kredi, 1999)
  • Yaşlı Bir Şaire Mektuplar (Adam, 1999)
  • Aykırılıklar (Adam, 2000)

Yaşam öyküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nâzım Hikmet (Adam, 2000)

Çeşitli[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tartışmalar (Adam, 2001)
  • Aydınlar Sözlüğü (Adam, 2001)
  • Konuşmalar (T.İ.B. Kültür Yayınları, 2002)
  • İncelemeler (Adam, 2002)
  • Nasrettin Hoca Fıkraları (T.İ.B. Kültür Yayınları, 2002)
  • Kitap Eleştirileri (Adam, 2002)

Yaşamı, sanatı, yapıtları dizisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yunus Emre (De, 1976; YKY, 1999)
  • Şinasi (De, 1977; YKY, 1999)
  • Pir Sultan (De, 1977; YKY, 1999)
  • Karacaoğlan (De, 1977; YKY, 1999)
  • Ahmet Haşim (De, 1977; (YKY, 1999)
  • Tevfik Fikret (De, 1979; YKY, 1999)
  • Namık Kemal (Yapı Kredi, 1999)
  • Köroğlu (Yapı Kredi, 2001)
  • Dadaloğlu (Yapı Kredi, 2002)

Antoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Memet Fuat'ın Seçtikleri-Türk Edebiyatı (yıllıklar, De, 1963'ten 1972'ye 10 cilt)
  • İlkokul Çocukları İçin Şiirler (De, 1968; Adam, 1999)
  • Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi I - II (Adam, 1985; genişletilmiş basımı Adam, 1999)
  • Dünya Yazınından Çeviri Şiirler (Adam, 1992)
  • Dünya Yazınından Seçilmiş Kısa Oyunlar I - II (Adam, 1993)
  • Dünya Yazınından Seçilmiş Kısa Öyküler (Adam, 1993)
  • Türk Yazınından Seçilmiş Çocuklar İçin Şiirler (Adam, 1993)
  • Türk Yazınından Seçilmiş Denemeler (Adam, 1993)
  • Türk Yazınından Seçilmiş Eleştiri Yazıları (Adam, 1993)

Seçme Şiirler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nâzım Hikmet (Adam, 1997)
  • Orhan Veli (Adam, 1997)
  • Oktay Rifat (Adam, 1997)
  • Cahit Külebi (Adam, 1997)
  • Edip Cansever (Adam, 1997)
  • Sabri Altınel (Adam, 1997)
  • Cahit Irgat (Adam, 1998)
  • Melih Cevdet Anday (Adam, 2000)
  • Can Yücel (Adam, 2000)

Tiyatro[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tiyatro Tarihi (Varlık, 1961; MSM Yayınları, 2000)
  • Her Yer Tiyatrodur (Yapı Kredi, 1997)

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Voleybol (Adam, 1983, Mehmet Bengü adıyla)

Albüm[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nâzım Hikmet - Portreler (Yapı Kredi, 2001)

İnceleme[değiştir | kaynağı değiştir]

  • A'dan Z'ye Nâzım Hikmet - Portreler (Yapı Kredi, 2002)

Günce[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ölünceye Kadar I, II (Adam, 2003)

Mektup derlemeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nâzım ile Piraye (De, 1975; Adam, 1998)
  • Cezaevinden Memet Fuat'a Mektuplar (De, 1968; Adam, 1998)
  • Piraye'ye Mektuplar (Adam, 1998)

Çeviriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şiir[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Seçme Şiirler (Walt Whitman, "Çimen Yaprakları" adıyla 1954; Yön Yayıncılık, 1992)
  • Çimen Yaprakları (Walt Whitman, Adam Yayınları, 2003)

Roman[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Alın Yazısı (Erskine Caldwell, Varlık, 1954; Adam, 1994)

Öykü[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kuyudaki Zenci (Erskine Caldwell, Yeditepe, 1953; Adam, 1994)
  • Ateş Yakmak (Jack London, Yeditepe, 1953; Adam, 1992)
  • Ölü Albayın Kızları (Katherine Mansfield, Varlık, 1953; Adam, 1991)
  • Kasımpatları (John Steinbeck, Yeditepe, 1953; Adam, 1992)
  • Gece Ağacı (Truman Capote, Varlık, 1954; Adam, 1989)
  • Denizin Değiştirdiği (Ernest Hemingway, Yeditepe, 1954; Adam, 1992)
  • Morgue Sokağı Cinayeti (Edgar Allan Poe, Varlık, 1954; Adam, 2000)
  • Yoksul İnsanlar (William Saroyan, Varlık, 1961; Adam, 1990)

Kısa Oyun[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Don Cristobita ile Dona Rosita'nın Acıklı Güldürüsü (Federico Garcia Lorca, De, 1960)
  • Kulaktan Kulağa (Lady Augusta Gregory, De, 1961)
  • Çağrılmadan Gelen (Maurice Maeterlinck, De, 1961)
  • İstiridye ile İnci (William Saroyan, De, 1961)
  • Trenton ile Camden'e Mutlu Yolculuk (Thornton Wilder, De, 1961)
  • Zavallı Aubrey (George Kelly, De, 1964)

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1959 Ataç Eleştiri Armağanı
  • 1961 yılında Düşünceye Saygı adlı kitabı ile Türk Dil Kurumu Deneme-Eleştiri Ödülü
  • 1992 yılında Çağdaşımız Makyavel adlı kitapla Sedat Semavi Ödülü
  • 1995 Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
  • 1996 yılında Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü Altın Madalyası
  • 1997 yılında Gölgede Kalan Yıllar Romanı Yaşasın Edebiyat Dergisi'nin yaptığı soruşturmada yılın kitabı seçildi.
  • 2000 Nazım Hikmet adlı eser Dünya Kitap Eki'nin oluşturduğu yargıcılar kurulunca Yılın Telif Kitabı olarak değerlendirildi.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]