Doğal uydu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Güneş Sistemindeki bazı önemli uydular (Dünya, skala olarak kullanılmıştır).

Uydu, bir gezegenin ya da başka bir uydunun etrafında belirli bir yörüngede dönen gök cismi. Yapay uydulardan ayırmak amacıyla doğal uydu veya tabii uydu olarak da adlandırılır. Dünya'nın tek doğal uydusu Ay'dır. "Ay" sözcüğü, cins isim olarak doğal uydu anlamında da kullanılır.[kaynak belirtilmeli]

Uyduların dönme prensibi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aslında bir gök cismi diğerinin etrafında dönmez. İki cisim ortak bir merkez etrafında döner. Bu merkez noktası kütlesi daha fazla olan cisme daha yakındır. Dolayısıyla kütlesi az olan cisim daha fazla yol alır. Bu cisme uydu denir. Ay-Dünya örneğinde Ay ve Dünya'nın etrafında döndüğü merkez noktası Dünyanın merkezine çok yakın olduğundan sanki sadece Ay Dünya'nın etrafında dönüyormuş gibi görünür.

Eğer iki cismin kütlesi birbirine yakınsa bu durumda cisimlerden birine uydu demek yerine bu iki cisme ikili sistem denir.

Güneş sistemindeki doğal uydular[değiştir | kaynağı değiştir]

Güneş sistemi içinde bilinen 240 doğal uydu vardır. Bunların 163'ü gezegenlere,[1] 4'ü küçük gezegenlere ve düzinelercesi de küçük gök cisimlerine (İngilizce: sssb, small solar system bodies) aittir. Diğer yıldız sistemleri de uydulara sahiptir.

Büyük gaz devleri, Dünya'nın yörüngesinde dönen ayın boyutlarıyla ölçülebilecek büyüklükte altı adet ay da dahil olmak üzere geniş bir doğal uydular sistemine sahiptir. İç gezegenler olan Merkür ve Venüs'ün hiçbir ayı yoktur; Dünya'nın bir büyük ayı (Ay) vardır; ve Mars iki küçük aya sahiptir, Phobos ve Deimos. Cüce gezegenler içinde, Ceres'in (asteroid kuşağındaki birçok nesnenin ayı olmasına karşın) hiçbir ayı yoktur, Eris'in bir tane, Dysnomia ve Plüton'un bilinen üç uydusu Nix, Hydra ve iri arkadaşı Charon vardır. Bir ikiz gezegen sisteminin özelliği olan kütle merkezinin iki gezegen arasındaki açık uzayda bulunduğu Plüton-Charon sistemi alışılmadık bir durumdur.

Çapı

(km)

Gezegenlerin Uyduları Cüce Gezegenlerin Uyduları Diğer Cüce Gezegenlerin Uyduları Uydu Olmayanlar

(karşılaştırma için)

Dünya Mars Jüpiter Satürn Uranüs Neptüne Plüton Makemake Haumea Eris
4,000–6,000 Ganymede

Callisto

Titan Merkür
3,000–4,000 Ay Io

Europa

2,000–3,000 Triton Eris

Plüton

1,000–2,000 Rhea

Iapetus

Dione

Tethys

Titania

Oberon

Umbrie

lAriel

Charon Makemake

Haumea

Gonggong

Quaoar

500–1,000 Enceladus Dysnomia Sedna, Ceres,

Salacia, Orcus,

Pallas, Vesta,

ve birçok Neptün ötesi cisim

250–500 Mimas

Hyperion

Miranda Proteus

Nereid

Hiʻiaka Orcus I Vanth

Varda I Ilmarë

Salacia I Actaea

10 Hygiea

704 Interamnia

87 Sylvia

ve daha birçok

100–250 Amalthea

Himalia

Thebe

Phoebe

JanusEpimetheus

Sycorax

Puck

Portia

Larissa

Galatea

Despina

S/2015 (136472) 1 Namaka S/2005 (82075) 1Sila–Nunam I

Ceto I Phorcys

Patroclus I Menoetius~21 daha Neptün ötesi cisim

3 Juno

15760 Albion

5 Astraea

42355 Typhon

ve daha birçok

50–100 Elara

Pasiphae

Prometheus

Pandora

Caliban

Juliet

Belinda

Cressida

Rosalind

Desdemona

Bianca

Thalassa

Halimede

NesoNaiad

Quaoar I Weywot

90 Antiope I

Typhon I Echidna

Logos I Zoe

5 daha Neptün ötesi cisim

90 Antiope

58534 Logos

253 Mathilde

ve daha birçok

25–50 Carme

Metis

Sinope

Lysithea

Ananke

Siarnaq

Helene

Albiorix

Atlas

Pan

Ophelia

Cordelia

Setebos

Prospero

Perdita

Stephano

Sao

Laomedeia

Psamathe

Hippocamp

HydraNix[2] Kalliope I Linus 1036 Ganymed

243 Ida

ve daha birçok

10–25 Phobos

Deimos

Leda

Adrastea

Telesto

Paaliaq

Calypso

Ymir

Kiviuq

Tarvos

Ijiraq

Erriapus

Mab

Cupid

Francisco

Ferdinand

Margaret

Trinculo

KerberosStyx 762 Pulcova I

Sylvia I Romulus

624 Hektor

 I Skamandrios

Eugenia I Petit-Prince

121 Hermione I

283 Emma I

1313 Berna I

107 Camilla I

433 Eros

1313 Berna

ve birçok

< 10 63 uydu 56 uydu Sylvia II Remus

Ida I Dactylve

daha birçok

birçok
Hidrostatik dengeye ulaşacak kadar büyük olan on dokuz cisim, tabloda kalın harflerle gösterilmiştir. Hidrostatik bir dengeye ulaştığından şüphelenilen ancak kanıtlanmamış küçük gezegenler ve uydular tabloda italik olarak gösterilmiştir.

Dönüşlerine göre[değiştir | kaynağı değiştir]

Gün sayısı Dünya Mars Jüpiter Satürn Uranüs Neptün Plüton Haumea Eris Orcus Quaoar Salacia Varda Huya
0 Phobos Metis

Adrastea

Amathea

Thebo

Pan

Daphnis

Atlas

Promotheus

Pandora

Epimetheus

Janus

Aegaon

Mimas

Cordelia

Ophelia

Bianca

Cressida

Desdemona

Juliet

Portia

Rosalind

Cupid

Belinda

Perdita

Puck

Mab

Naiad

Thalassa

Despina

Galatea

Larissa

S/2004 N1

1 Deimos İo Methone

Anthe

Pallene

Enceladus

Tethys

Telesto

Calypso

Miranda Proteus
2 S/2004 S6

Dione

Helene

S/2009 S1

S/2004 S3

S/2004 S4

Polydeuces

Ariel
3 Europa
4 Rhea Umbriel
5
6 Triton Charon
7 Ganymede
8 Titania S/2012 (38628) 1
9
10 Vanth
11
12
13 Oberon Actaea
14
15 Titan Dysnomia
16 Callisto
17 Namaka
18
19
20 Styx
21 Hyperion
22 Weywot
23
24 Nix
25
26 İlmare
27 Ay
28
29
30
31
32 Kerberos
33
34
35
36
37
38 Hydra
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49 Hi'aka
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79 Lapetus
80'ler
90'lar
100'ler
110'lar
120'ler
130'lar Themisto
140'lar
150'ler
160'lar
170'ler
180'ler
190'lar
200'ler
210'lar
220'ler
230'lar
240'lar Leda
250'ler Himalia

Lysithea

Elara

260'lar Francisco
270'ler
280'ler S/2000 J11
290'lar
300'ler
310'lar
320'ler
330'lar
340'lar
350'ler
360'lar Nereid
370'ler
380'ler
390'lar
400'ler
410'lar
420'ler
430'lar
440'lar Kiviuq
450'ler Carpo İjiraq
460'lar
470'ler
480'ler
490'lar
500'ler S/2003 J3
510'lar
520'ler
530'lar S/2003 J12
540'lar Phoebe
550'ler Euporie
560'lar
570'ler Caliban
580'ler
590'lar S/2003 J16
600'ler S/2003 J18
610'lar Ananke
620'ler Orthosie

Euanthe

Thyone

Mneme

Harpalyke

Praxidike

Thelxione

630'lar Helike

Hermippe

İocaste

640'lar
650'ler
660'lar S/2003 J15
670'ler Stephano
680'ler S/2003 J9
690'lar S/2003 J17 Paaliaq
700'ler S/2003 J19

Carme

Pasiphae

710'lar Pasithee

Eurydome

720'ler Arche

Chaldene

Kale

İsonoe

Erinome

S/2003 J4

Sinope

730'lar Aitne

Taygete

Cylenne

Megaclite

Skathi
740'lar Kalyke

Eukelade

Sponde

Hegemone

750'ler S/2003 J5

S/2003 J23

Callirrhoe

Trinculo
760'lar Kallichore

S/2003 J10

Autonoe

Aoede

770'ler Albiorix
780'ler
790'lar S/2007 S2
800'ler Kore
810'lar
820'ler
830'lar Bebhionn
840'lar Erriapus
850'ler
860'lar Skoll
870'ler S/2011 J2
880'ler Siarnaq
890'lar Tarqeq
900'ler Greip
910'lar Hykorrin
920'ler
930'lar
940'lar Herse Jarnsaka

Tarvos

950'ler Mündilfari
960'lar S/2010 J1
970'ler
980'ler S/2003 J2

S/2011 J1

Belgelmr
990'lar
1000'ler Narvi
1010'lar
1020'ler Suttungr
1030'lar Hati
1040'lar S/2004 S12
1050'ler Farbauti
1060'lar
1070'ler Thymr
1080'ler
1090'lar
1100'ler S/2007 S3
1110'lar Aegir
1120'ler
1130'lar Bestla
1140'lar
1150'ler S/2004 S7
1160'lar
1170'ler
1180'ler S/2006 S3
1190'lar
1200'ler
1210'lar Fenrir
1220'ler
1230'lar Surtur
1240'lar Kari
1250'ler
1260'lar Ymir
1270'ler
1280'ler Sycorax
1290'lar
1300'ler Loge
1310'lar
1320'ler Fornjot
1330'lar
1340'lar
1350'ler
1360'lar
1370'ler
1380'ler
1390'lar
1400'ler
1401-1500
1501-1600
1601-1700 Margaret
1701-1800
1801-1900 Halimede
1901-2000 Prospero
2001-2100
2101-2200
2201-2300 Setebos
2301-2400
2401-2500
2501-2600
2601-2700
2701-2800
2801-2900 Ferdinand
2901-3000 Sao
3001-4000 Laomedeia
4001-5000
5001-6000
6001-7000
7001-8000
8001-9000
9001-10000 Psamathe

Neso

Ayrıca Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "List of natural satellites orbiting the planets". 11 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2007. 
  2. ^ "How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate". NASA. 13 Temmuz 2015. 1 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2021.