Styx (uydu)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Styx
Styx (moon).jpg
Plüton'un uydusu Styx'in New Horizons uzay aracı tarafından 13 Temmuz 2015'te 632,000 km mesafeden fotoğrafı
Keşif
Keşfeden Showalter, M. R. et al.
Keşif yeri Hubble Uzay Teleskobu
Keşif tarihi
  • 26 Haziran 2012
  • (doğrulama 7 Temmuz 2012)
Fotografik
Adlandırmalar
MPC adlandırma Pluto V
Telaffuz /ˈstɪks/[1]
Adın kaynağı
Στύξ Styx
Alternatif adlar
S/2012 (134340) 1
S/2012 P 1
Sıfatlar Stygian /ˈstɪiən/[2]
Yörünge özellikleri[3]
42656±78 km
Dış merkezlik 0.005787±0.001144
20.16155±0.00027 d
Eğiklik 0.809°±0.162°
Doğal uydusu Plüton
Fiziksel özellikler
Boyutlar 16 × 9 × 8 km[4]
Kütle 7.5×1015 kg[5]
Yıldız dönme dönme periyodu
3,24 ± 0,07 d (kaotik)[4]
82°[6] (yörünge düzlemine)
Albedo 0,65 ± 0,07 geometrik[4]
27±0.3[7][8]

Styx, Plüton'un keşfiyle birlikte 11 Temmuz 2012'de açıklanan, Plüton'un en küçük doğal uydusu. Temmuz 2015'te New Horizons uzay aracı tarafından Plüton ve Plüton'un diğer uydularıyla birlikte görüntülendi, tek bir fotoğrafı çekilebildi. Styx, Plüton'a en yakın ikinci uydu ve gezegenin keşfedilen beşinci uydusudur. Kerberos'tan bir yıl sonra keşfedildi. En uzun ekseninde yaklaşık 16 km boyundadır. Yörünge periyodu 20,1 gündür.

Keşif ve gözlemler[değiştir | kaynağı değiştir]

Styx'in (daire içine alınmış) Hubble görüntüsü, dış ayların yörüngeleri gösteriliyor

Styx, gökbilimci Mark R. Showalter liderliğindeki bir ekip tarafından, 26 Haziran ve 9 Temmuz 2012 tarihleri arasında Hubble Uzay Teleskobu'nun Geniş Alan Kamerası 3 tarafından çekilen on dört set görüntü kullanılarak keşfedildi.[9] Keşif 11 Temmuz 2012'de açıklandı. Styx, sistemdeki önceden bilinen en sönük nesne olan Kerberos'un yaklaşık yarısı parlaklığındadır, Plüton'un ise yüz binde biri kadar parlaktır.[10] S/2012 (134340) 1[11] ve gayriresmî olarak P5 olarak adlandırılmıştır.[10][12][13]

Styx'in keşfine yol açan haritalama çalışması, 14 Temmuz 2015'te Plüton sistemine uçan insansız New Horizons uzay aracı görevi için hazırlıktı. Başka bir küçük Plüton ayının keşfi, bu uzay bölgesinin tespit edilemeyecek kadar küçük daha fazla cisim barındırabileceği ve uzay aracının, sistem içinden 13,78 km/s (49.600 km/sa) hızla geçerken keşfedilmemiş bir cisim veya halka tarafından hasar görebileceği endişelerini artırdı.[7][14] Satürn'ün uydusu Pallene gibi küçük uydular, zayıf halkalar veya yaylarla ilişkilendirilme eğilimindedir, çünkü yerçekimleri meteor çarpmalarında fırlatılan maddeleri bir arada tutamaz; bu tür dağınık malzeme uzay aracı için önemli bir tehlike oluşturabilir.[15] Bununla birlikte, New Horizons uzay aracı daha küçük uydular veya halkalar tespit etmedi ve Plüton sisteminden güvenli bir şekilde geçti. Temmuz 2015'te New Horizons uzay aracı tarafından Plüton ve Plüton'un diğer uydularıyla birlikte görüntülendi, tek bir fotoğrafı çekilebildi.[4]

Kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Plüton çevresindeki beklenmedik şekilde karmaşık ay sistemi, uzak geçmişte Plüton ile başka bir büyük Kuiper kuşağı nesnesi arasındaki çarpışmanın sonucu olabilir.[16] Plüton'un uyduları, Ay'ı yarattığı düşünülen ilk dev çarpışmaya benzer şekilde, böyle bir olaydan kaynaklanan enkazdan birleşmiş olabilir. Yörüngesel rezonanslar, çarpışmadan malzeme toplamak için "çukur" görevi görmüş olabilir.[10]

Fiziksel özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Styx'in başlangıçta 10-25 kilometre arasında bir çapa sahip olduğu tahmin ediliyordu.[17][18] Bu alt ve üst sınırlar, Styx'in görünür büyüklüğü ve sırasıyla 0,35 ve 0,04 tahmini albedo kullanılarak çıkarılmıştır.[7] New Horizons tarafından yapılan ölçümlerden sonra, Styx'in (şaşırtıcı olmasa da) çok düzensiz şekilli olduğu ve yaklaşık 16 × 9 × 8 kilometre boyutlarında olduğu ölçüldü.[4] Bir çarpışma sonucu fırlatılan materyalden oluştuğu, bu sebeple azot ve metan gibi daha uçucu buzların daha az yer aldığı, esas olarak su buzundan oluştuğu düşünülmektedir.[19]

Yörünge[değiştir | kaynağı değiştir]

Plüton'un uydularının Plüton-ekliptik düzlemi kütle merkezi çevresinde yörüngeleri
Önden görünüş
Yandan görünüş
       Plüton ·        Charon ·        Styx ·        Nix ·        Kerberos ·        Hydra

Styx, Plüton-Charon kütle merkezine 42.656 km mesafede,[3] Charon ve Nix yörüngeleri arasında bir yörüngeye sahiptir. Plüton'un tüm uyduları, Styx'i keşfeden Mark Showalter tarafından "düzgün bir şekilde iç içe geçmiş ... biraz Matruşkalar gibi" olarak tanımlanan, neredeyse dairesel ve eş düzlemli yörüngelerde dönmektedir.[16]

Styx, Hydra ile 11:6 ve Nix ile 11:9 yörünge rezonansındadır (oranlar birim zamanda tamamlanan yörünge sayılarını temsil eder; dönem oranları tersidir).[3][20] Bu "Laplace benzeri" 3-cisim rezonansının bir sonucu olarak, Nix ve Hydra ile 2:5 oranında kavuşumu vardır.

20,16155 günlük yörünge periyodu,[3][4] 6,387 günlük Charon-Plüton yörünge periyodu ile 1:3 ortalama hareket rezonansından yaklaşık %5,0 farklıdır. Diğer uydular Nix, Kerberos ve Hydra ile, alışılmadık bir 1:3:4:5:6 (yörünge periyodu oranı) yakın rezonans dizisinin bir parçasını oluşturur.[10] Yörüngesinin aksine, Styx'in dönüşü kaotiktir; diğer küçük Plüton uyduları gibi Styx gelgit kilitli değildir ve dönüşü kısa zaman ölçeklerinde değişiklik gösterir. New Horizons'ın uçuşu sırasında kendi ekseninde dönüş periyodu yaklaşık 3,239 gündü.[21]

Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Keşfedildikten sonra, Styx 2012'de küçük gezegen 134340 Plüton'nun yörüngesinde bulunan ilk uydu (S) olduğu için S/2012 (134340) 1 küçük gezegen adıyla adlandırıldı. Gayriresmî olarak "P5" olarak bilinir, yani keşfedilen beşinci Plüton uydusudur.

Plüton uydularını isimlendirme geleneği, Roma mitolojisinden tanrı Plüton ile ilişkili isimleri kullanmaktır. P4 ve P5 isimlerine karar vermek için Mark Showalter ve SETI Enstitüsü, keşif ekibi adına 2013 yılında bağlayıcı olmayan bir internet anketi gerçekleştirdi ve bu ankette genel halk en sevdikleri isimler için oy vermeye davet edildi.[22] Katılımcılar Plüton tanrısı ile ilgili Yunan mitolojik isimleri arasından seçim yapabilir veya kendi isimlerini önerebiliyordu.[23][24] İlk açıklamanın ardından Uzay Yolu serisinde Kaptan James T. Kirk'ü oynayan aktör William Shatner, Vulcan ve Romulus isimlerini önerdi. Bu öneriler görünüşte mitolojikti, Vulcan Plüton'un bir yeğeni ve ateş tanrısıyken Romulus ise Roma'nın kurucusuydu, ama aynı zamanda Star Trek evrenindeki kurgusal Vulkan ve Romulus gezegenlerine de atıfta bulunuyordu.[25][26] Zaten bu isimde bir asteroit uydusu olduğu için 'Romulus' önerisi reddedildi,[27] ancak Vulcan, Shatner'ın tweet atmasının ardından en çok oy alan ad oldu; Cerberus (Plüton'un yeraltı dünyasını koruyan köpek) ikinci ve Styx (tanrıça yeraltı dünyasında aynı adı taşıyan nehrin) üçüncü geldi. Kazanan isimler Uluslararası Astronomi Birliği'ne gönderildi.[28] Bununla birlikte, Vulcan bir yeraltı figürü adı olduğu, Merkür yörüngesinin içindeki varsayımsal bir gezegen için kullanıldığı ve adını vulkanoidlere verdiği için IAU açısından uygun olmayan bir isimdi.[29][30][31]

2 Temmuz 2013'te IAU, P5 için Styx ve P4 için Kerberos adlarını resmî olarak onayladığını duyurdu.[32][33]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Styx." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  2. ^ "Stygian." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  3. ^ a b c d Showalter, M. R.; Hamilton, D. P. (3 Haziran 2015). "Resonant interactions and chaotic rotation of Pluto's small moons". Nature. 522 (7554): 45–49. Bibcode:2015Natur.522...45S. doi:10.1038/nature14469. PMID 26040889. 
  4. ^ a b c d e f "Special Session: Planet 9 from Outer Space - Pluto Geology and Geochemistry". YouTube. Lunar and Planetary Institute. 25 Mart 2016. 28 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2019. 
  5. ^ Johnston, Robert. "(134340) Pluto, Charon, Nix, Hydra, Kerberos, and Styx". Asteroids with Satellites Database--Johnston's Archive. 3 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2016. 
  6. ^ "DPS 2015: Pluto's small moons Styx, Nix, Kerberos, and Hydra [UPDATED]". www.planetary.org. 27 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2020. 
  7. ^ a b c Sanders, Ray (11 Temmuz 2012). "Hubble Space Telescope detects fifth moon of Pluto". Phys.org. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2012. 
  8. ^ "Pluto's Moons: Five and Counting". Sky & Telescope. 11 Temmuz 2012. 4 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2012. 
  9. ^ Showalter (2012). "New Satellite of (134340) Pluto: S/2012 (134340) 1". IAU Circular. 9253: 1. 
  10. ^ a b c d Matson, J. (11 Temmuz 2012). "New Moon for Pluto: Hubble Telescope Spots a 5th Plutonian Satellite". Scientific American web site. 21 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2012. 
  11. ^ "Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto". NASA. 11 Temmuz 2012. 15 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2012. 
  12. ^ Chang, Kenneth (13 Temmuz 2012). "Pluto jokes resurface after new moon found". Sydney Morning Herald. 17 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2012. 
  13. ^ "New moon spotted orbiting Pluto, scientists say". Guardian. Associated Press. 11 Temmuz 2012. 29 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2012. 
  14. ^ Wall, Mike (11 Temmuz 2012). "Hubble telescope spots fifth moon orbiting Pluto". Christian Science Monitor. 12 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2012. 
  15. ^ Redd, N. T. (28 Kasım 2011). "Pluto's Moons Could Spell Danger for New Horizons Spacecraft". Space.com. 4 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2012. 
  16. ^ a b Maugh, Thomas H. II (11 Temmuz 2012). "Astronomers find fifth moon at Pluto". Los Angeles Times. 15 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2012. 
  17. ^ "Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto". HubbleSite. 11 Temmuz 2012. 13 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2012. 
  18. ^ "Hubble discovers new Pluto moon". bbc.co.uk. BBC News. 11 Temmuz 2012. 12 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2012. 
  19. ^ "Fifth Moon Discovered Orbiting Pluto". NASA. 16 Temmuz 2012. 17 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2012. 
  20. ^ Witze, Alexandra (3 Haziran 2015). "Pluto's moons move in synchrony". Nature. doi:10.1038/nature.2015.17681. 
  21. ^ "DPS 2015: Pluto's small moons Styx, Nix, Kerberos, and Hydra [UPDATED]". www.planetary.org. 27 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2020. 
  22. ^ "You & William Shatner Can Name Pluto's 2 Newest Moons". 14 Şubat 2013. 18 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2015. 
  23. ^ "You & William Shatner Can Name Pluto's 2 Newest Moons". 14 Şubat 2013. 18 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2015. 
  24. ^ Kramer, Miriam (2 Temmuz 2013). "2 Pluto Moons Get New Names". space.com. 4 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2013. 
  25. ^ Marcia Dunn (25 Şubat 2013). "Capt. Kirk's Vulcan entry wins Pluto moons contest". San Francisco Chronicle. Associated Press. 26 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2013. 
  26. ^ Witze, Alexandra (23 Nisan 2013). "Moon and planet names spark battle". Nature. 496 (7446): 407. Bibcode:2013Natur.496..407W. doi:10.1038/496407a. PMID 23619668. 
  27. ^ "'Vulcan' tops poll for moon name". 3 News NZ. 26 Şubat 2013. 8 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2020. 
  28. ^ Witze (23 Nisan 2013). "Moon and planet names spark battle". Nature. 496 (7446): 407. doi:10.1038/496407a. PMID 23619668. 
  29. ^ Marcia Dunn (25 Şubat 2013). "Capt. Kirk's Vulcan entry wins Pluto moons contest". San Francisco Chronicle. Associated Press. 26 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2013. 
  30. ^ "'Vulcan' and 'Cerberus' Win Pluto Moon Naming Poll". SPACE.com. 25 Şubat 2013. 27 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2013. 
  31. ^ Rice. "Kerberos and Styx named as moons of Pluto". WRAL. 9 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2020. 
  32. ^ "Names for New Pluto Moons Accepted by the IAU After Public Vote". IAU. 2 Temmuz 2013. 23 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2013. 
  33. ^ "Pluto's Smallest Moons Receive Their Official Names". SETI Institute. 2 Temmuz 2013. 5 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2013. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]