Jüpiter'in halkaları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Jüpiter'in halka sisteminin dört ana bileşeni gösteren bir şeması. Basitlik açısından, Metis ve Adrastea yörüngelerini paylaşıyor olarak tasvir edilmiştir.

Jüpiter'in halkaları ya da Jüpiter halka sistemi, Güneş Sistemi'ndeki en büyük gezegen olan Jüpiter'in çevresinde bulunan halka sistemidir. Satürn ve Uranüs sistemlerinden sonra Güneş Sisteminde keşfedilen üçüncü halka sistemiydi. İlk olarak 1979'da Voyager 1 uzay aracı [1] tarafından gözlemlendi ve 1990'larda Jüpiter yörüngesine giren Galileo uzay aracı tarafından araştırıldı.[2] Hubble Uzay Teleskobu ve Dünya'dan da uzun süre gözlemlenmiştir.[3] Halkaların Dünya'dan gözlemlenmesi, mevcut en büyük teleskopları gerektirir.[4]

Jüpiter halka sistemi soluktur ve esas olarak tozdan oluşur.[1][5] Dört ana bileşeni vardır: "hale halka" olarak bilinen parçacıkların kalın bir iç simit (torus); nispeten parlak, son derece ince bir "ana halka" ve malzemelerini oluşturdukları uydular Amalthea ve Thebe'den alan iki geniş, kalın ve soluk dış "gossamer halkası".[6]

Ana ve hale halkalar uydular Metis ve Adrastea ile gözlemlenmemiş diğer ana cisimlerden yüksek hızda çarpışmalar sonucu püskürtülen tozdan meydana gelmiştir.[2] New Horizons uzay aracı tarafından Şubat ve Mart 2007'de elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler, ana halkada zengin bir ince yapı ortaya çıkardı.[7]

Görünür ve yakın kızılötesi ışıkta, halkalar nötr veya mavi renkli olan hale halkası dışında kırmızımsı bir renge sahiptir.[3] Halkalardaki tozun boyutu değişkendir, ancak hale hariç tüm halkalarda dairesel olmayan en büyük yarıçaplı parçacıklarda enine kesit alanı yaklaşık 15 um'dir.[8] Hale halka muhtemelen mikrometre altı boyutlarda tozun hakimiyetindedir. Halka sisteminin (çözülmemiş ana cisimler dahil) toplam kütlesi iyi bilinmemektedir, ancak muhtemelen 1011 ile 10 16 kilogram aralığındadır.[9] Halka sisteminin yaşı bilinmemektedir, ancak Jüpiter'in oluşumundan beri var olabilir.[9]

Himalia'nın yörüngesinde bir halka olabilir. Bu halkanın oluşumu için olası bir açıklama, küçük bir uydunun Himalia'ya çarptığı ve çarpışma etkisiyle materyallerin Himalia'dan fırladığıdır.[10]

Keşif ve yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Jüpiter'in halka sistemi, Satürn ve Uranüs'ten sonra Güneş Sisteminde keşfedilen üçüncü sistemdi. İlk olarak 1979'da Voyager 1 uzay sondası tarafından gözlemlendi.[1] Dört ana bileşenden oluşur: "hale halka" olarak bilinen parçacıkların kalın bir iç simidi; nispeten parlak, son derece ince bir "ana halka"; ve iki geniş, kalın ve soluk dış "gossamer halkası".[6] Bilinen Jüpiter halkalarının temel özellikleri tabloda listelenmiştir.[2][5][8]

Adı Yarıçap (km) Genişlik (km) Kalınlık (km) Optik derinlik (τ) Toz oranı Kütle, kg Notlar
Hale halka 92,000122,500 30,500 12,500 ~1 × 10−6 100%  —
Ana halka 122,500129,000 6,500 30–300 5.9 × 10−6 ~25% 107– 109 (toz)
1011– 1016 (büyük parçacıklar)
Adrastea tarafından sınırlandırılmış.
Amalthea gossamer halkası 129,000182,000 53,000 2,000 ~1 × 10−7 100% 107– 109 Amalthea ile bağlantılı.
Thebe gossamer halkası 129,000226,000 97,000 8,400 ~3 × 10−8 100% 107– 109 Thebe ile bağlantılı. Thebe'nin yörüngesinin ötesine uzanan bir kısım vardır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Smith ve diğerleri. (1979). "The Jupiter System through the Eyes of Voyager 1". Science. 204 (4396). ss. 951–957, 960–972. 
  2. ^ a b c Ockert-Bell ve diğerleri. (1999). "The Structure of Jupiter's Ring System as Revealed by the Galileo Imaging Experiment". Icarus. 138 (2). ss. 188–213. 
  3. ^ a b Meier ve diğerleri. (1999). "Near Infrared Photometry of the Jovian Ring and Adrastea". Icarus. 141 (2). ss. 253–262. 
  4. ^ de Pater ve diğerleri. (1999). "Keck Infrared Observations of Jupiter's Ring System near Earth's 1997 Ring Plane Crossing" (PDF). Icarus. 138 (2). ss. 214–223. 
  5. ^ a b Showalter (1987). "Jupiter's Ring System: New Results on Structure and Particle Properties". Icarus. 69 (3). ss. 458–498. 
  6. ^ a b Esposito (2002). "Planetary rings". Reports on Progress in Physics. 65 (12). ss. 1741–1783. 
  7. ^ Morring (7 Mayıs 2007). "Ring Leader". Aviation Week & Space Technology. ss. 80–83. 
  8. ^ a b Throop ve diğerleri. (2004). "The Jovian Rings: New Results Derived from Cassini, Galileo, Voyager, and Earth-based Observations" (PDF). Icarus. 172 (1). ss. 59–77. 
  9. ^ a b Burns, J. A.; Simonelli, D. P.; Showalter, M. R.; Hamilton; Porco; Throop; Esposito (2004). "Jupiter's ring-moon system" (PDF). Bagenal, F.; Dowling, T.E.; McKinnon, W.B. (Edl.). Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. s. 241. Bibcode:2004jpsm.book..241B. 
  10. ^ "Lunar marriage may have given Jupiter a ring", New Scientist, March 20, 2010, p. 16.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]