Diktatörlük

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Diktatörlük (Latince: dictatura), otokratik bir Hükûmet biçiminde, yönetimin diktatör olan tek bir birey tarafından yönetilmesi türüdür.[1] Genellikle üç olası anlamda kullanılır.

  1. Roma Cumhuriyetinde siyasi bir makam olan Roma diktatörü. Örneğin MÖ 2. yüzyılda yaşayan Romalı General Lucius Cornelius Sulla buna bir örnek olarak gösterilebilir.
  2. Hükûmet yönetimindeki tek bir kişi veya küçük bir grup tarafından denetlenebilen insanlar. Bu durum zor kullanılarak veya miras yoluyla edinilmiş olabilir. Bu tür diktatörler halklarını özgürlüğe kavuşturmaya çalışmış veya kavuşturmuş olabilir.
  3. Günümüzdeki kullanımında ise; Diktatörlük, hukuki olarak Anayasalarda veya devlet içerisindeki diğer politik ya da sosyal faktörler tarafından sınırsız bir liderlik imkanları kazanan, otokraside mutlak üstünlüğü bulunan yöneticilerdir.[1]

20. yüzyıl ve erken 21. yüzyılda Aile diktatörlüğü göreceli bir şekilde kalmıştır. Bazılarına göre ise; Totalitarizm türündeki bir yönetim biçiminde Hükûmet'e veya yöneticilere diktatörlük kaynağının nereden geldiği, o diktatörlüğün tanımlanmasına kaynak oluşturmaktadır.

Tüm anlamlarında diktatörler, toplumdaki insanların rızaları olmadan;

  • birden fazla yaşam tarzı ve görüşü sağlamayarak çoğulcu bir yapıda bulunuyor olabilir,
  • insanların hayatını her yönüyle kontrol ediyor olabilir,
  • tamamen tek bir insandan gelen güç doğrultusunda kontrast bir yönetim sağlıyor olabilir,
  • hedeflerine ulaşmak için her türlü meşru ya da gayri meşru yöntemleri kullanıyor ya da savunuyor olabilirler.[1]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Diktatör kelimesi Latince emir veren, dikte eden anlamına gelir[2].

Bazı diktatörlük çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İdeolojik[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet içinde tüm yetkileri kendi elinde tutup en üst düzeyde bulunan yöneticidir. Bu kişi aynı zamanda partisininde mutlak lideri olup dışişleri bakanlığı ve orduda başkomutanlık yapabilir. Tek parti rejimi vardır. Bu tür dikatörlüklerde demokrasiden asla söz edilemez. Katı bir liderlik ilkesi vardır. Bu diktatörlük çeşidi daha çok benzer sistemler olan nazizm ve faşizmde görülmüş olup bu diktatörlük çeşidinde en çok ünlenmiş olan kişi Adolf Hitler'dir.[3]

Müşfik[değiştir | kaynağı değiştir]

Yine bu tür içerisinde ele alınabilecek olan[kaynak belirtilmeli] Müşfik yani sevecen diktatörlük; otoriter bir liderin sadece kendi kişisel çıkarına veya nüfusun sadece küçük bir bölümünün yararına değil de toplumun bütününün faydasına bir politika izlediği hükümet şeklidir. Müşfik ve hayırsever bir diktatör referandumlar yoluyla bazı demokratik kararların alınmasına izin verebilir. Çoğu diktatör rejim kendini daima hayırsever olarak gösterir ve demokratik rejimleri sürekli olarak dağınık, verimsiz ve bozuk olarak gösterme eğilimi içerisindedirler. Napolyon Bonapart[4], Josip Broz Tito[5][6], Ho Chi Minh gibi bazı liderler müşfik diktatörler olarak vasıflandırılırlar.

Tek Parti diktatörlüğü[değiştir | kaynağı değiştir]

Tek parti diktatörlüğü de kişi diktatörlüğü içerisinde ele alınmaktadır. [kaynak belirtilmeli]Devletin idaresinin ve her türlü yetkinin tek bir parti elinde bulunmasıdır.[7] Tek parti rejimi vardır.[8] Bu diktatörlük çeşidinde de demokrasiden söz edilemez.[9] Partinin başında otoriter bir lider olabileceğinden kişi diktatörlüğüne benzeyebilir. Daha çok Sovyetler Birliği'nin Stalin döneminde uygulanan komünizmde görülmüştür.

Askerî[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet idaresinin orduda bulunmasıdır. Bu tür yönetimlere cunta adı verilir. Siyasi partiler bulunmaz, bulunsa bile ordu kontrolünde varlığını sürdürür. Askeri yönetimlerin başına geçmiş kişiler genellikle yönetime darbe yoluyla gelmiştir. Bu diktatörlük çeşidini uygulayan en ünlü kişilere Francisco Franco ve Muammer Kaddafi[4] örnek verilebilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Diktatörlük - İngilizce Vikipedi
  2. ^ Roma diktatörü - Türkçe Vikipedi
  3. ^ *belgeler.com. "Rusya'yı Sarsan İki Diktatörlük". http://www.belgeler.com/blg/mf/rusya-yi-sarsan-iki-diktatorluk.  (Türkçe) (21 Mart 2012).
  4. ^ a b *Doğan, Yalçın (2 Eylül 2011). "Diktatörler korkak olur". http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/printnews.aspx?DocID=18629200.  (Türkçe) (21 Mart 2012).
  5. ^ *euronews.com. "Eski diktatör Tito ölümünün 31. yılında anıldı". http://tr.euronews.com/2011/05/25/eski-diktator-tito-olumunun-31-yilinda-anildi/.  (Türkçe) (21 Mart 2012).
  6. ^ *haberbosnak.com. "Tito’nun Torunuyla Röportaj". http://www.haberbosnak.com/genel/22/12/2011/titonun-torunuyla-roportaj/#.T2kZKsWRF8E.  (Türkçe) (21 Mart 2012).
  7. ^ *haksozhaber.net. "Tek Parti Diktatörlüğü ve İslami Muhalefet". http://haksozhaber.net/tek-parti-diktatorlugu-ve-islami-muhalefet--24929h.htm. ""Konjektüre uygun olması gereken bir yönetim biçimi için tek parti diktatörlüğünden çok partili seçimlere geçerken meclis seçim bürosunun yine Mustafa Kemal ve Müdafaa-ı Hukuk yöneticilerinden oluşması; başkomutanlığa bağlı İstiklal Mahkemelerinin keyfiliği; Ali Çetinkaya (Kel Ali)’ nın Ankara mahkemesinde 2470 kişiyi, Cellat Kara Ali’nin Tanin gazetesine verdiği röportajda 6128 kişi astığını söylemesi.""  (Türkçe) (21 Mart 2012).
  8. ^ *moralhaber.net. "Cumhuriyet tek parti diktatörlüğü değildir". http://www.moralhaber.net/haber-yorum/cumhuriyet-tek-parti-diktatorlugu-degildir/.  (Türkçe) (21 Mart 2012).
  9. ^ *sosyalistarsiv.com. "Tek Parti Diktatörlüğü". http://www.sosyalistarsiv.com/S-A/061%20Tek%20Parti%20Diktatorlugu.pdf.  (Türkçe) (21 Mart 2012).