Tonga

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Tonga Krallığı
Pule'anga 'o Tonga (Tongaca)
Kingdom of Tonga (İng.)
Tonga
Bayrak Arma
Slogan: Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa (Tongaca)
God and Tonga are my Inheritance (İng.)
Türkçe:Tanrı ve Tonga benim mirasım
Marşı: Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga
Başkent
ve
Nuku'alofa
21°08′G 175°12′D / 21.133°G 175.2°D / -21.133; 175.2
Resmî diller Tongaca
Hükûmet Monarşi
 •  Kral VI. Tupou
 •  Başbakan Akilisi Pohiva
 •  İlan etti 4 Haziran 1970 
 •  Su (%) 4
Nüfus
 •  2005 tahmini 102,000 (194)
GSYH (SAGP) 2005 tahmini
 •  Toplam 817 milyon $ (167)
 •  Kişi başına 7,984 $ (76)
İGE (2004)0.815
çok yüksek · 55
Para birimi Pa'anga (TOP)
Zaman dilimi UTC (UTC+13)
Telefon kodu 676
Internet TLD .to
Tonga'nın konumu Tonga haritası

Tonga ya da resmî adı ile Tonga Krallığı, (Tongaca: Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga, İngilizce: Kingdom of Tonga) Büyük Okyanus'ta Polinezya ada öbeği içerisinde yer alan ve coğrafi olarak Okyanusya kıtasına dahil edilen bir ada ülkesidir. Tonga Krallığı adı konulan 172 ada ve mercan adasından (toplamda 177 ada) oluşmakta olup, bu adalardan sadece 36 tanesinde nüfus yaşamaktadır.[1] Tonga aynı zamanda İngiliz Milletler Topluluğunun bir üyesidir. Ülkenin başkenti Nukuʻalofa'dur.

Ülke ismi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin ismi daha önceleri batı ülkelerinde Dost Adalar olarak adlandırılmaktaydı. James Cook 1773 yılında bu adaya gerçekleştirdiği ilk ziyaretinden sonra burada gördüğü dostane yaklaşım nedeniyle bu adaya bu ismi vermiştir. Tonga ismi yerel dil olan Tongaca'da güney kelimesini ifade etmektedir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin kara sınırı bulunmamakta olup, sahip olduğu adaların toplam sahil uzunluğu 419 km'dir. Tonga, Okyanusya kıtasının orta ölçekli ülkelerinden biri konumundadır. Tonga toplamda 747 km² bir yüzölçümüne sahiptir. Tonga takımadaları Fiji'nin doğusunda, Samoa'nın güneyinde ve Yeni Zelanda'nın ise kuzeyinde yer almaktadır.

2014 yılı sonuna kadar 176 adaya sahip olan ülke, 2014 sonu ile 2015 yılı başında bölgede yaşanan volkanik hareketler sonucu Hunga Tonga ile Hunga Ha´apai adaları arasında yeni bir karasal alan oluşması ile 177. adaya sahip olmuştur. Ada Ocak 2015 itibarıyla 2 km'lik bir uzunluğa, 1 km'lik genişliğe ve 100 m'lik yüksekliğe sahip olmuştur.[2]

Ülkenin en yüksek noktasını 1.000 m'lik bir yüksekliğe sahip olan ve Kao adasında bulunan yükseklik oluşturmaktadır. Buradaki yükseklik 1.009 m[3] ile 1.046 m[4] arasında gösterilmektedir.

Tonga sahip olduğu birçok volkanik adası ile birlikte Pasifik ateş çemberi içerisinde yer almaktadır. Tonga'nın doğusunda 10.882 m'lik bir derinliğe sahip olan Tonga Çukuru yer almaktadır. Burada Pasifik levhası her yıl batı yönünde 15 cm ile 24 cm arasında Avustralya levhası'nın altına girerek yitim zonu oluşturmaktadır. Bu bölgede ortalama su derinliği 500 m civarındadır. Bu derece az bir derinliğe sahip olan bölgede çok sayıda mercan adası oluşabilmektedir.

Ada ülkesinin %43,'i tarımsal faaliyetler için kullanılırken, %12,5 ormanlık alan konumundadır.[5]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Tropikal iklimin etkisi altında olan ülkede, Aralık - Nisan ayları arasında en sıcak günler yaşanmaktadır. Bu süreçte sıcaklıklar 32 °C. Ada ülkesinde ise Mayıs ile Kasım ayları arasında daha serin bir havaya sahip olup, bu süreçte sıcaklıklar 27 °C civarında ölçülmektedir. Ülke genelinde ölçülen en yüksek sıcaklık değeri 35 °C ile 11 Şubat 1979 tarihinde Vava'u adasında, en soğuk gün değeri ise 8,7 °C ile 8 Eylül 1994 tarihinde Fua'amotu kasabasında ölçülmüştür. Ülke genelinde 15 °C ve altında sıcaklık değerleri genelde kurak mevsimde görülmekte olup, burada daha çok ada ülkesinin güneyinde kalan kısımlar etkilenmektedir.[6]

Ülkenin güney kesiminde yer alan adalara, Ekvator çizgisine de yakınlığı ile ilgili olarak yıllık ortalama yağış 1.700 mm ile 2.970 mm aralığındadır.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Tonga toplamda 11 ile (Tongaca: ngaahi vahe) bölünmüş durumdadır. Bu iller yine kendi içerisinde 23 ilçeye (Tongaca: ngaahi vahefonua) ayrılmış konumdadır. Ülkedeki en küçük idari yapılanmayı ise köyler (Tongaca: ngaahi kolo) oluşturmaktadır.

İl Yüz ölçümü
(km²)
Nüfus
1986
Nüfus
1996
Nüfus
2006
Nüfus
2011[7]
Merkez şehir
ʻEua 87,44 4.393 4.934 artış 5.206 artış 5.016 azalış ʻOhonua
Haʻapai 109,98 8.919 8.138 azalış 7.570 azalış 6.616 azalış Pangai
Ongo Niua 71,69 2.368 2.018 azalış 1.665 azalış 1.282 azalış Hihifo
Tongatapu 260,48[8] 63.794 66.979 artış 72.045 artış 76.082 artış Nukuʻalofa
Vavaʻu 119,00 15.175 15.595 artış 15.075 azalış 14.922 azalış Neiafu
Tonga 648,59 94.649 97.784 artış 101.991 artış 103.252 artış Nukuʻalofa

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da Tonga Wikivoyage-Logo-v3-tr.svg Vikigezgin'de Tonga gezi rehberi