Panama

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Panama
República de Panamá (İspanyolca)
Panama Cumhuriyeti
Slogan
"Pro Mundi Beneficio"
"Dünyanın çıkarı için"
Panama haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Panamá
8°58′K 79°32′B / 8.967°K 79.533°B / 8.967; -79.533
Resmî diller İspanyolca
Etnik gruplar
(2000)
%58,1 Mestizo
%14 Siyahi ve Mulatto
%6,7 Panama Kızılderilileri
%8,6 Beyaz Latin Amerikalı
%5,5 Asya Latin Amerikalı
%7,1 diğer
Demonim Panamalı
Hükûmet Üniter başkanlık cumhuriyeti
• Başkan
Laurentino Cortizo
• Başkan Yardımcısı
Isabel Saint Malo
Tarihçe  
• İspanyol İmparatorluğu'ndan bağımsızlık
28 Kasım1821
• Büyük Kolombiya ile birleşme
Aralık 1821
• Kolombiya Cumhuriyeti'nden bağımsızlık
3 Kasım 1903
• Birleşmiş Milletler'e kabul edildi
13 Kasım 1945
• Mevcut anayasa
11 Ekim 1972
Yüzölçümü
• Toplam
75.517 km2 (29.157 sq mi) (118.)
• Su (%)
2,9
Nüfus
• 2018 tahminî
4.176.869
• 2010 sayımı
3.405.813[1]
• Yoğunluk
56/km2 (145,0/sq mi) (162.)
GSYİH (SAGP) 2020 tahminî
• Toplam
128,501 milyar $[2] (78.)
• Kişi başına
30.034 $[2] (45.)
GSYİH (nominal) 2020 tahminî
• Toplam
60,286 milyar $[2] (77.)
• Kişi başına
14.090 $[2] (52.)
Gini (2017)  49.9[3]
yüksek
İGE (2019) artış 0.815[4]
çok yüksek · 57.
Zaman dilimi UTC-05:00
Telefon kodu +507
İnternet alan adı .pa

Panama (İspanyolcaPanamá) veya resmî adıyla Panama Cumhuriyeti (República de Panamá), Orta Amerika'da, Karayip Denizi ve Kuzey Büyük Okyanus kıyısında, Kolombiya ve Kosta Rika arasında yer alan bir ülkedir.[5] Başkenti, ülke ile aynı adı taşıyan Panama şehridir (Panamá). Panama, 16. yüzyılda İspanyollar tarafından keşfedilmiş olup 1821’e kadar bir İspanyol kolonisi olarak kalmıştır. 1821’de ise Kolombiya ile birleşmiş ancak 1903 yılında Kolombiya’dan ayrılarak ABD’nin desteği ile bağımsızlığını ilan etmiştir.[6]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

CIA World Factbook'a göre, 2012 itibarıyla Panama'nın işsizlik oranı yüzde 2,7 idi. İnsani Gelişme Endeksi'nde, Panama 2019 yılında 57. sırada yer aldı.[4] Daha sonraki yıllarda, Panama ekonomisi, reel gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) büyümesinde 2006 yılında ortalama yüzde 10,4'ün üzerinde bir artış yaşadı. 2008 yılında Panama ekonomisi Latin Amerika'da en hızlı büyüyen ve en iyi yönetilen ekonomiler arasındaydı.

Panama Kanalı'ndaki genişleme projesinin bir süreliğine ekonomik genişlemeyi artırması ve genişletmesi bekleniyor. Panama ayrıca ABD hizmetlerine tarifeleri ortadan kaldıran Panama-Birleşik Devletler Ticaret Tanıtım Anlaşması'nı imzaladı.

Panama yüksek gelirli bir ülke olarak görülse de, hâlâ dramatik eğitim eşitsizlikleri tarafından sürdürülen keskin zıtlıklar ülkesi olmaya devam ediyor. 2015-2017 yılları arasında günlük 5,5 ABD doları olan yoksulluk payı 15,4'ten yüzde 14,1'e düştü.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Panama Siyasi Haritası

Orta Amerika ve Karayipler'de, 9 00 Kuzey enlemi, 80 00 Batı boylamı arasındadır. Ülkeden Büyük Okyanus ile Atlas Okyanusu'nu birleştiren Panama Kanalı geçmektedir.[5]

Su yolları[değiştir | kaynağı değiştir]

Chagres Nehri'nden bir görünüm

Río Chagres (Rio Chagres) birkaç geniş nehirlerinden biri ve muazzam hidroelektrik enerji kaynağıdır. Nehir merkezinde Panama yer almaktadır. Nehrin orta kısmı Gatun Barajı ve formlar Gatun Lake, Panama Kanalı'nın kısmını oluşturan yapay göl Baraj edilir. Göl Chagres Nehri üzerindeki Gatun Barajı'nın inşası ile 1907 ve 1913 arasında oluşturulmuş. Oluşturulduğu zaman, Gatun gölü dünyanın en büyük insan yapımı göl oldu, ve baraj büyük toprak baraj oldu. Bu Karayip içine kuzeybatısında akıtır. Kampia ve Madden Göller eski Kanal Bölgesi alanı için hidroelektrik sağlar. Pasifik odaklı nehirler Karayip tarafında olanlar daha uzun ve yavaş koşu vardır. Onların havzaları da daha kapsamlıdır. Uzun biri Golfo de San Miguel akar ve daha büyük gemiler tarafından gezilebilir ülkenin tek nehri Río Tuira'dır.

Limanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Colón Harbor, 2000.

Panama Kanalı, yani Cristobal Limanı ve Balboa Limanı'nın her ucunda bulunan klemens bağlantı noktaları, ele konteynerler birimler (TEU) sayıları bakımından Latin Amerika'da sırasıyla ikinci ve üçüncü sırada yer almaktadır.[7] Balboa Limanı 182 hektarlık bir alanı kaplar ve konteynerler için dört palamar ve iki çok amaçlı rıhtım bulunmaktadır. Toplamda, iskele 15 metre derinliğe yanında olan 2.400 metre uzunluğudadır. Balboa Limanı 18 süper Post-Panamax ve Panamax iskele vinç ve 44 gezer vinç bulunmaktadır. Balboa Limanı da depo alanı 2.100 metrekare içerir.[8]

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

2010 yılında ülkenin nüfusunu %65 Mestizo, %9,2 siyah melezler, %6,7 beyaz ve %12,3 yerli Amerikalılar oluşturur.[9]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Distribución territorial y migración interna en Panamá: Censo 2010 (PDF) (İspanyolca). INEC. 2014. s. 2. Erişim tarihi: 22 Aralık 2015. 
  2. ^ a b c d "World Economic Outlook Database, October 2019". IMF.org. International Monetary Fund. 16 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2019. 
  3. ^ "Gini Index". World Bank. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2019. 
  4. ^ a b "Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı İnsani Gelişme 2020 Raporu" (PDF) (İngilizce). Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 15 Aralık 2020. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  5. ^ a b Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410. 
  6. ^ Ozveren, Mustafa (1 Eylül 2020). "Panama Kanalı ve Deniz Jeopolitiği". Küresel Siyaset. 7 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2020. 
  7. ^ http://www.cepal.org/cgi-bin/getprod.asp?xml=/Transporte/noticias/noticias/8/38828/P38828.xml&base=/tpl/top-bottom.xsl
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2015. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2015. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]