Limburg, Hollanda

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Limburg, Hollanda
NL-LimburgVlag.svg    Limburg-nl-wapen.svg
Limburg, Hollanda ilinin bayrağı Limburg, Hollanda ilinin arması
Limburg-Position.png
Vilayet NL-LimburgVlag.svg Limburg ili
Belediye başkanı Léon Frissen (CDA) (Vali)
Yüzölçümü 2,153 km²
Nüfus 1,122,960
Limburg, Hollanda ilinin topolojik haritası

Limburg ili ("Felemenkce" ve "Limburgca":Limburg) Hollanda'nın 12 ilinden en güney-doğu ucunda bulunan ildir. Başkenti Maastricht kentidir.

Coğrafi konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Limburg ili Hollanda'nın en güneyinde bulunan ve eski "Limburg Kontluğu" dolayısiyla ortaya çıkan bir ildir. Kuzeyinde Gelderland ili, kuzey ve kuzeydoğusunda Kuzey Brabant ili bulunur. Doğusunda Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaleti vardır. Gümeyinmde ve batısının bir kısmında Belçika'nın Felemenkce-konuşulan Flaman Bölgesi'nde Limburg ili ve Fransızca-konuşulan Valon Bölgesi'nde Liege ili bulunur.

Haritaya bakınca Limburg ilinin Hollanda ülkesinin ana toprakları dışında Almanya ve Belçika'ya sarkan bir uç bölgesi olduğu gayet açıkça görülmektedir. Fakat son yüzyılda ortaya çıkan ekonomık ve sosyal gelişmeler ve özellikle Avrupa Birliği'nin kurulması bu ilin (Belçika, Hollanda ve Lüksenburg'dan oluşan) Benelüks bölgesi ile Almanya'daki büyük şehirleşmiş {{Ruhr]] bölgesi arasında uluslararası, hatta küresel, bir köprü görevi yaptığı anlaşılmaktadır. Buna son yıllarda açık (ama pek istenmeyen) bir gösterge bu ilde ve özellikle ilin güney ucunda belgelenen (çok kere alışkanlık getiren maddeler ticareti ile bağlantılı) uluslarası suçların çok artmasıdır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzyıllar boyunca Limburg ilinin stratejik konumu Avrupa'daki önemli güçler tarafından ele geçirilmek istenen bir mevkii yapmıştır. Limburg mevkiini ele geçirip idare edenler arasında Antik Romalılar, İspanyalı Habsburglar, Avusturya'lı Habsburglar, Prusyalılar ve Fransızlar gelmektededir.

Elde bulunan arkeolojik delillere göre ilde yerleşen insanlar arasinda Güney Limburg'da çok sayıda Neandertal adamı bulunduğu bunların kamp kalıntılarından anlaşılmaktadır. Bu yörede Cilalı Taş Devri'nde çakmak taşı çıkartmak üzere maden ocakları açılmıştır. Bu çakmak taşı ocaklarının kazılmış dehlizlerine bir örnek günümüzde turistlere açılmış olan insan yapısı mağaralar Rijckholt'da görülebilir. Antik Roma döneminde Limburg'da yaşayanlar büyük bir kısmı Romalı hayat tarzını tercih etmişlerdir ve günümüzdeki önemli Limburg şehir ve kasabalar ("Mosa Trajectum" adı ile Maastricht ve "Coriovallum" adı ile Heerlen) Romalılar ve Romalı olmayı tercih eden yerliler tarafından kurulmuştur. Antik Romalı şehri olan Maastrich'e Hristiyanlığı kabul ettiren Romalı Piskopos "Servitius" 384'de bu şehirde ölmüştür.

Batı Romalı idaresi batı Avrupada çöktükten sonra Limburg bölgesi Franklar eline geçmiştir. Büyük Frank kralı ve sonradan Batı imparatoru olarak olan tac giydirilen Şarlman'in başşehri Limburg ilinin hemen yakınında Aachen şehrinde idi. Şarlman'ın kurduğu Frank Karolenj İmparatorluğu parçalandıktan sonra aynen Hollanda'nın diğer yöreleri gibi Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na bağlı kalmıştır.[1]

Ortaçağlar başında günümüzdeki Limburg bölgesi Brabant Düklüğü, Gelderland Düklüğü, Julich Düklüğü, Liege Prensliği ve Köln prens-başpiskosluğu arasında bölünmüştür. Liege Prensliği'ne ait bulunan bölgede (günümüzde Belçika'da olan bölgde) yüksekçe bir bataklık olan Vesdre Nehri kıyısında Limbourg adını taşıyan bir müstahkem kale kurulmuştu. Bu kale orta çağlarda Limbourg Düklüğü merkezi oldu ve Liege şehrinden kuzeye Meuse Nehri kıyılarına uzanmaktaydı. Fakat günümüzde Limburg, Hollanda ili arazisi bu düklüğün bir parçası değildi. Sonradan 19. yuzyılda bu düklüğün ismini verilmiştir. Eski Limbourg Düklüğü arazisi ise günümüzde Belçika'daki Limburg (il) bölgesinde olup Belçika'nın bir parçasıdır.

Bu dönemde bu bölgedeki dükler, prensler ve prens-piskoposlar hukuken Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'nun bir parçası olup İmparatora şahsen yeminle bağlı olmalarına rağmen çok zaman bağımsız hükümdarlar gibi bölgelerini idare etmişlerdir. Bu değişik bölgeler arasıdan zaman zaman çıkan silahlı çatışmalara ve hatta harplere yol açmıştır. Bu silahlı çatışmalar çok kere orta bölgede bulunan Limburg arazisi ũzerine olmuştur.

Yeni Çağlarda Limburg'un büyük bir kısmı İspanya Habsburglular ve onları takiben Avusturya Habsburglar ellerine geçmiştir. Ama diğer kısımları Prusya, "Yedi Birleşik Şehir Felemenk Cumhuriyeti", Liege Prensliği'nin idaresinde bulunmakta idi.

1673'de Fransız Kralı XIV. Louis ordusunun başında Limburg'a girerek Maastricht Kalesini kuşattı. Bu kuşatma sırasında ölen bir Fransız komutanı Charles de Batz-Castelmore d'Artagnan sonradan Alexander Dumas (baba) tarafından Üç Silahşörler (1844) romanının kahramanı yapılmıştır.[2]

1568-1648 döneminde süren Seksen Yıl Savaşı içinde Hollanda Cumhuriyeti'nin İspanyol Habsburg'lara karşı başkaldırıp bu devleti Hollanda'da atma süreci içinde Limburg çok sayıda bazıları çok şiddetli silahlı çatışmalara sahne olmuştur. 4 Nisan 1574)'de "Mook Kırı Muharebesi"'nde Hollanda orduları yenilip binlerce Hollanda'lı paralı asker ve Holakomutan "Oranj-Nassau'lu Prens Willem"'in iki erkek kardeşi hayatlarını kaybetmişlerdir.[3]. Bu savaşta çoğunluğu Katolik mezhebine mensup olan Limburg'lular İspanyolların tarafında, çoğunluğu Kalvinist Protestan olan Hollandalılara karşı, savaşmışlardır.

Fransa'da Napolyon döneminde tüm Hollanda gibi Limburg ili de Fransız istilasına uğramış ve Fransız'ların kurduğu çeşitli devlet ve hükümetlker altında yaşamıştır. 1815'de Viyana Kongresi ile eski ve Hollanda ve Belçika'nın birleştirilmesi ile kurulan Hollanda Krallığı Limburg yörelerinin idaresini almış ve Maastricht merkezli ve adını bu şehirden alan günümüzdeki Limburg ilinden çok daha büyük arazili bir il "Maastricht ili" kurulmuştur. Fakat ilk Hollanda Krallığı kralı Hollanda'lı I. William Limburg isminin kaybolmasını önlemek için bu bölgenin çoğu eski Limburg Kontluğu arazisi içinde olmamakla beraber yeni Maastricht iline "Limburg ili" ismini verdirmiştir.

1830'da çoğunluğu Katolik mezhebinde olan ama Felemenkce konuşan Flaman illeri, Fransızca-konuşan Valonya illeri ile birleşerek çoğunluğu Kalvinist mezhebinde bulunan kuzey Hollanda'lılara karşı isyan ettiler ve Belçika adlı yeni bir devlet kurdular. Önce Limburg ili Belçika ideresini seçmişti. Fakat "1839 Londra Antalşması" ile büyük Limburg ili ikiye bölündü. Batı kısmı Belçika'nın bir parçası "Lüksemburg (Belçika) ili" oldu. Doğu kısmı ise Meuse Nehri üzerindeki hükümdarlk alanlarını kaybetmek istemeyen Prusyalıları tatmin etmek için "Almanya Konfederasyonu" içinde bırakıldı> Ama "Limburg Düklüğü" adı verilen bu özerk bölgenin hükümdarlığı şahsen Hollanda Kralı oldu ve bu durum 1839-1866'da döneminde devam etti.[4]). 1867'de yapılan yeni bir "Londra Antlaşması (1867)" ile eskiden sadece şahsi hükümdar bağları ile Hollanda'ya bağlı olan "Limburg Düklüğü" tüm egemenliği ile Hollanda Krrallığı'na bağlandı. Hollanda hükümü altında "Limburg Düklüğü" ismi Şubat 1907'ye kadar kullanıldı ve bu tarihten sonra "Limburg ili" ismi kullanılmaya başlandı. Bu nedenle diğer her Hollanda ıllerinde en üst yerel idareci "Kraliçe Komiseri" ünvanı taşımakta iken Limburg ilinde "Vali" ünvanı taşımaktadır.

II. Dünya Savaşı'nda Hollanda ve Limburg ili Nazi Almanya işgali altına girdi. Nazi Almanyası'nın müteffikler tarafından geri atılması süreci içinde Limburg'da birçok şehir, kasaba, ve köy büyük hasar ve insan zayiatı verdi. Limburg ilinin mezarlıklarında sivil ölülerin ne kadar çok olduğu bu döneme ait büyük sayıda mezar taşlarından açıkca anlaşılmaktadır. Bu bölgede savaşlarda ölen askerler için Limburg ilinde Amerikan, İngiliz ve Alman asker ölüleri için ayrı ayrı büyük harp mezarlıkları bulunmaktadır.

Aralık 1991'de o zaman Avrupa Topluğu Maastricht'te yaptığıu toplantıda çok zaman Maastricht Antlaşması olarak anılan "Avrrupa Birliği Anatlaşması" 'nı imzalayarak {bu antlaşma ile Avrupa Birliği'ni kurdular.

Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Limburg, Hollanda ilinde başkent Maastricht ve şu büyük şehriler bulunmaktadır: Heerlen, Roermond, Sittard-Geleen, Vaals, Valkenburg aan de Geul, Venlo ve Weert.

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Limburg, Hollanda'da şu belediyeler bulunmaktadır:

Belediye
Arma Merkez Harita Bölge Nüfus Alanı
(km²)
Resim
Beek Coat of arms of Beek, Limburg.png Beek LocatieBeek.png Güney Limburg 16,710 21.00 Spaubeek'de tahta iskeletli evler
Beesel Coat of arms of Beesel.png Reuver Map - NL - Municipality code 0889 (2009).svg Orta Limburg 13,852 29.21 Beesle'de Kasteel Nieuwenbroek şatosu
Bergen Coat of arms of Bergen, Limburg.jpg Bergen Map - NL - Municipality code 0893 (2009).svg Kuzey Limburg 13,432 109.42 Afferden'de kilise
Brunssum Coat of arms of Brunssum.jpg Brunssum Map - NL - Municipality code 0899 (2009).svg Güney Limburg 29,494 17.29 Brunssumerheide kırı
Echt-Susteren Coat of arms of Echt Susteren.svg Echt LocatieEcht-Susteren.png Orta Limburg 32,333 104.60 Echt'de LandricuskerKilisesi
Eijsden-Margraten Margraten LocatieEijsdenMargraten.png Güney Limburg 24,839 78.46 Eijsden Şatosu
Gennep Coat of arms of Gennep.png Gennep Map - NL - Municipality code 0907 (2009).svg Kuzey Limburg 17,104 50.40 Gennep city hall
Gulpen-Wittem Gulpen Map - NL - Municipality code 0905 (2009).svg Güney Limburg 11,419 20.76 Elzet'de eski kereste iskeletli evler
Heerlen Coat of arms of Heerlen.png Heerlen LocatieHeerlen.png Güney Limburg 90,125 45.50 Heerlen'in merkezi
Horst aan de Maas Horst aan de Maas wapen.svg Horst Map - NL - Municipality code 1507 (2009).svg Kuzey Limburg 41,786 122.55 St. Lambertus Kilisesi
Kerkrade Coat of arms of Kerkrade.png Kerkrade Map - NL - Municipality code 0928 (2009).svg Güney Limburg 47,421 22.17 Rolduc Manastırı
Landgraaf Coat of arms of Landgraaf.png Landgraaf Map - NL - Municipality code 0882 (2009).svg Güney Limburg 38,600 24.69 Megaland'da Pinkpop festivali
Leudal Coats of arms of None.svg Heythuysen Map - NL - Municipality code 1640 (2009).svg Orta Limburg 36,787 164.86 Neer'de Friedesse değirmeni
Maasgouw Coat of arms of Maasgouw.svg Heel & Maasbracht Map - NL - Municipality code 1641 (2009).svg Orta Limburg 24,318 45.81 AThorn Manastırı
Maastricht Maastricht wapen.svg Maastricht LocatieMaastricht.png Güney Limburg 117,548 60.06 Maastricht St.-Janskerk kulesinden
Meerssen Coat of arms of Meerssen.svg Meerssen Map - NL - Municipality code 0938 (2009).svg Güney Limburg 19,567 27.71 Meerssen Bazilikası
Mook en Middelaar Coat of arms of Mook en Middelaar.jpg Mook Map - NL - Municipality code 0944 (2009).svg Kuzey Limburg 8,069 18.84 Mook kasabası
Nederweert Nederweert wapen.svg Nederweert Map - NL - Municipality code 0946 (2009).svg Kuzey Limburg 16,619 101.79 Weerterbos
Nuth Coat of arms of Nuth.svg Nuth Map - NL - Municipality code 0951 (2009).svg Güney Limburg 15,681 33.17 Schimmert köyü kilisesi
Onderbanken Coat of arms of Onderbanken.svg Schinveld Map - NL - Municipality code 0881 (2009).svg Güney Limburg 8,082 21.24 Jabeek köyü kilisesi
Peel en Maas Wapen peel en maas.png Panningen LocatiePeelEnMaas.png Kuzey Limburg 43,020 161.3 Panningen köyũ kilisesi
Roerdalen Coat of arms of Roerdalen.jpg Sint Odiliënberg Map - NL - Municipality code 1669 (2009).svg Orta Limburg 21,298 88.65 Sint Odiliënberg manzarası
Roermond Coat of arms of Roermond.svg Roermond Map - NL - Municipality code 0957 (2009).svg Orta Limburg 55,176 71.19 Roermond panoraması
Schinnen Coat of arms of Schinnen.png Schinnen Map - NL - Municipality code 0962 (2009).svg Güney Limburg 13,504 24.13 Sweikhuizen köyü
Simpelveld Coat of arms of Simpelveld.png Simpelveld Map - NL - Municipality code 0965 (2009).svg Güney Limburg 10,995 16.03 Simpelveld'da kilise
Sittard-Geleen Sittard wapen.svg Geleen LocatieSittard-Geleen.png Güney Limburg 96,275 80.62 Sittard'da çarşı
Stein Coat of arms of Stein.png Stein Map - NL - Municipality code 0971 (2009).svg Güney Limburg 25,660 22.78 Stein şatosu
Vaals Coat of arms of Vaals.jpg Vaals Map - NL - Municipality code 0981 (2009).svg Güney Limburg 9,874 23.90 Vaals'da kış
Valkenburg aan de Geul Valkenburg ad Geul wapen.png Valkenburg Map - NL - Municipality code 0994 (2009).svg Güney Limburg 17,097 36.91 Valkenburg şehir merkezi
Venlo Coat of arms of Venlo.svg Venlo LocatiePeelEnMaas.png Kuzey Limburg 100,328 128.44 Venlo şehir sarayı
Venray Coat of arms of Venray.png Venray Map - NL - Municipality code 0984 (2009).svg Kuzey Limburg 42,785 146.36
Voerendaal Voerendaal wapen.svg Voerendaal Map - NL - Municipality code 0986 (2009).svg Güney Limburg 12,711 31.55 Haeren şatosu
Weert Coat of arms of Weert.svg Weert Map - NL - Municipality code 0988 (2009).svg Kuzey Limburg 48,405 105.44 Weert Martinus kilisesi

Dil ve lehçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Limburg, Hollanda ilinde özel "Limburgca" (Felemenkce:Limburgs) adı verilen bir dil de konuşulmaktadır. 1997'den itibaren Limburgca Avrupa Birliği'nin azınlık dilleri yasasına göre resmi olarak bir dil olarak kabul edilmiştir. Fakat Hollanda, Almanya ve Belçika hükümetleri tarafından resmi bir devlet dili olarak kabul edilmemektedir. Limburgca Hollanda'nın Limburg ili yanında komşu Almanya ve Belçika'da tahminen 1.6 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.

Ama Limburgca konuşulan bölgede hemen hemen her kasaba ve köyün kendine has Limburgca aksanı bulunmakta ve bu yerel aksan ayrımının bazen lehçe ayrımına dönüştüğü bildirilmektedir.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Almanya tarihi Almanya Londra elciligi websitesi (İngilizce)
  2. ^ Charles Samaran, (1912) D'Artagnan, capitaine des mousquetaires du roi, histoire d'un héros de roman, Paris:Calmann-Lévy
  3. ^ Geoffrey Parker (1972) The Army of Flanders and the Spanish Road, 1567-1659, Cambridge:Cambridge University Press
  4. ^ Limburg Düklüğü

Koordinatlar: 51°12′36″K 05°56′10″D / 51.21°K 5.93611°D / 51.21; 5.93611

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dıș bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]