İmadeddin Nesimî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

İmadeddin Nesimî (1369, Şamahı - 1417[1], Halep[2]), daha çok Seyid Nesimî[2] mahlası ile tanınan, 14.-yy Hurûfi Türk[3][4] şairi. Azerbaycan Türkçesinde[5][6][7] ve Farsça[8] divanların yanı sıra Arapça şiirler[9] de yazmıştır.

Yaşam öyküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Hurûfilik ve Nâimî

Doğum tarihinin 1369-1370 yılları arasında olduğu[kaynak belirtilmeli] tahmin edilmektedir. Azerbaycan'ın Şamahı şehrinde doğmuştur. İdamı da 1425 yılındadır.[1] Azerice ve Farsça divanlar yazmıştır. Şiirleri dönemin birçok şairini etkilemiştir. Şiirlerinde Hallâc-ı Mansûr'u andıran ifadeler kullanmasıyla idarecilerin tepkilerini üzerine çekmiştir.

Ressam Çingiz Mehbaliyevin "İmadeddin Nesimi" eseri Macaristan posta pulunda

Nesîmî'nin yaşadığı dönemde Fazlullah Nâimî'nin (1339-1401) kurucusu olduğu Hurûfilik hareketi geniş ölçüde yaygınlaşmıştı. Nesîmî, Ester-Âbâdî Fazlullah'ın yaymaya çalıştığı vd Nâimî'den öğrendiği Hurûfiliği kabul etmiş ve bu mezhebin önde gelen savunucuları arasında yer almıştır.

Kendisinin de Hacı Bektaş-ı Veli'den[10] etkilendiği ileri sürülmektedir.[kaynak belirtilmeli] Çeşitli nazireler yazmış, şiirleri Anadolu, Azerbaycan ve İran'da yayılmıştır.

Görüşleri yöneticileri rahatsız etmeye başladığında benzer vakalarda olduğu gibi Nesîmî de takip edilmiş ve Mısır Çerkez kölemenleri hükûmdârı El-Muavyed Şeyh'in emriyle Şam'[kaynak belirtilmeli]da derisi yüzülerek öldürülmüştür.[kaynak belirtilmeli] Cesedinin bir hafta halka gösterildiği söylenmektedir.[kaynak belirtilmeli]

Saygınlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Alevîlik ve Bektaşîlik

Alevîlik[değiştir | kaynağı değiştir]

Alevîlik ve bölge Şiiliğinde Yedi Ulu Ozan'dan biri kabul edilir.[kaynak belirtilmeli] Toplumda genellikle Kul Nesîmî adlı Alevî ozanla karıştırılır.[11] Halbuki bu iki kişi farklı yerlerde yaşamış farklı insanlardır. Kul Nesîmî, şiirlerini saf Anadolu Türkçesi ile yazarken Azerbaycanlı Nesîmî'nin şiirlerinde bolca Arapça ve Farsça kelimeler bulunur.

Azerbaycan Cumhuriyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan Cumhuriyeti devletinde Azerbaycan Türkçesi ile uğraşan en yüksek akademik kurum olan dilcilik enstitüsüne (Azərbaycan Nəsimi Dilçilik İnstitutu) ismi verilmiştir. Nesîmî Dilcilik Enstitüsü, Türkiye'de kurulu bulunan TDK karşılığı bir işlev yürütmektedir. Bakü'nün merkezî meydanlarının birinde de Nesîmî heykeli ve "Nesîmî" metro istasyonu bulunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Enel Hak İsyanı- Hallâc-ı Mansûr (Darağacında Miraç), Yaşar Nuri Öztürk, Yeni Boyut Yayınları, 2.b., ISBN 978-975-6779-54-5, s.31 dipnotu.
  2. ^ a b Hanif, N. (2002) (İngiliz). Biographical encyclopaedia of Sufis. New Delhi, India: Sarup & Sons Publishers. ss. 360. http://books.google.com/books?id=Y7JInpQL0x8C&pg=PA360. 
  3. ^ Baldick, Julian (2000) (İngiliz). Mystical Islam: An Introduction to Sufism. I. B. Tauris. ss. 103. ISBN 1-86064-631-X. 
  4. ^ Lambton, Ann K. S.; Holt, Peter Malcolm; Lewis, Bernard (1970) (İngiliz). The Cambridge History of Islam. Cambridge University Press. ss. 689. ISBN 0-521-29138-0. 
  5. ^ Průšek, Jaroslav (1974) (İngiliz). Dictionary of Oriental Literatures. Basic Books. ss. 138. 
  6. ^ Burrill, Kathleen R. F. (1973) (İngiliz). The quatrains of Nesîmî, fourteenth-century Turkic Hurûfi. Mouton. ss. 46. http://books.google.com/books?id=1xBkAAAAMAAJ. "Generally he is accounted an Azeri Turkic rather than an Ottoman poet" 
  7. ^ Mitler, Louis (1988) (İngiliz). Ottoman Turkish writers: a bibliographical dictionary of significant figures in pre-Republican Turkish literature. P. Lang. ss. 109. http://books.google.com/books?id=oyhkAAAAMAAJ. "Nesîmî wrote in a form of Azeri and is held to be the father of Azerbaijani written verse by many." 
  8. ^ "Nesīmī, Seyyid ʿImād al-Dīn" (İngilizce). Encyclopaedia of Islam. Brill Online. 2008. http://www.brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-5892. 
  9. ^ "Seyid Imadeddin Nesîmî" (İngilizce). Encyclopedia Britannica. 2008. http://www.britannica.com/eb/article-9055331/Seyid-Imadeddin-Nesîmî. 
  10. ^ http://huham.com/asiklar.php?type=goruntule&&id=2
  11. ^ Edebiyattürk

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

VikiKaynak'ta İmadeddin Nesimî ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.


Şablon:Sufism