Koçi Bey

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koçi Bey (ö. yak. 1650) Sultan IV. Murat ve kardeşi Sultan I. İbrâhim’e sunduğu risâleleri ile tanınan 17. yüzyıl Osmanlı tarihçi ve devlet adamı.

Asıl adı Mustafa olduğu ve "Koçi" lakabı olduğu belirtilir.[1] Diğer kaynaklarda lakabı "Koca" ve "Kuçi" olarak da geçmektedir. Doğum tarihi, hayatı ve vefât tarihi hakkında kesin bilgiler elimizde bulunmamaktadır. Kardeşinin Rus Çarlığı'nda Koçi Beyin Osmanlıda yaptığı gibi yüksek danışmanlık yaptığı bildirilmektedir.

Gençliğinde Rumeli’de Arnavutluk'un Görice(Korçë) kasabasından devşirilerek Enderûn Mektebine kabul edilmiştir ve burada eğitim görmüştür. Sultan I. Ahmed (1603-1617)'den İV. Murad'a kadar Enderun'da muhtelif odalarda görev yapmıştır. İV. Murat (1623-1640) devrinde hasodaya alındı. Padişahın itimadını kazanarak müsahibi ve sırdaşı oldu. Bu sıfatla Bağdat Seferine iştirak etti.[1]

İlk risalesi devlet idâresinde gördüğü yolsuzluklar hakkında 1631'da pâdişaha arz ettiği bir rapor hâlindedir. Bu risalede Osmanlı devletinin zayıflayıp gerilemesi sebepleri I. Süleyman dönemine kadar götürülmekte fakat o devirde devletin güçlüğü dolayıysla bu zayıflıkların iyi anlaşılamadığı; ancak III. Murat döneminde bunların iyice ortaya çıkıp anlaşıldığı tezi ileri sürülmektedir. Bu görüşler bazan rakamlara, bazan hadiselerle, bazan da sert bir üslupla acuklamlar ile izah edilmiştir ve ıslahat için görüşler ileri sürülmüştür. Koçi Bey bu zayıflıklarını başta "timar" sisteminin yozlaşmasına bağlı olduğunu savını ortaya atmış ve daha disiplinli bir ordu ve daha otoritatif bir devlet idaresi uygulanmasını çare olarak ileri sürmüştür.[2]

Koçi Bey risalesi IV. Murat üzerinde büyük etkiler yapmıştır. O zamana kadar IV. Murat annesinin tavsiyelerine göre politika uygulamakta iken bu tarihten sonra devlet idaresini tamamiyle kendi eline almış ve Koçi Bey tavsiyelerine uyarak ıslahat yapmaya geçmiştir. İçki ve tütünü men etmiş; kapıkulu askeri zorbalarının elebaşlarını idam ettirmiş ve devlet teşkilatında görevini suistimal edenleri ve ihmalleri görülenleri cezalandırmış; rüşvet, şahsi kayırma ile iltimasları azaltmaya çalışmıştır. [1]

Koçi Bey Sultan Murâd’in yerine geçen kardeşi Sultan İbrahim (1616-1648)’in de musahip ve sırdaşı olmuştur. Ona da 1640'lı yıllarıda ikinci risâlesini sunmuştur. Bu risalede verilen isimlerden bu risalenin İbrahim'in culusundan sonra ilk yıllarda hazırlandığı kabul edilmektedir. Bu risalenin içerik ve üslubundan risalenin Sultan İbrahim'in devlet idaresini ayrıntılarını öğrenmek için Koçi Bey'e yaptığı istekten ortaya çıktığı iddia edilmektedir. Koçi Bey bu risalesinde sade bir dil kullanıp devlet idaresinde bazı kullanılan kelime, terim ve kavramları ayrıntıları ile izah etmiştir. Böylece Sultan'a devlet teşkilatını öğretme hedefini almıştır. Bu risalede devlet erkanına Sultan'ın nasıl muamele ve hitap edeceği ve fermanlar ile hatt-ı hümayunları nasıl yazacağı hakkında geniş bilgiler de bulunmaktadır. Bunların etkileri Sultan İbrahim'in risaleyi aldıktan sonra hazırlattığı hatt-ı hümayunlarda açıkça görülebilmektedir. [1]

Koçi Bey uzun yıllar Saray içinde görevlerden sonra saray dışında görevlere de tayin edilmiştir. Sultan İbrâhim’in son günlerinde veya hemen sonra emekliye ayrılarak Görice’ye gitmiştir. Orada ne zaman vefât ettiği bilinmemekle bereber, mezarı flament kasabasında bulunmaktadır.[1]

Sicill-i Osmani onu

Siyasi işlere vâkıf, kâmil ve akıllı bir zat idi

olarak değerlendirmektedir.[3]

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Koçi Bey (haz.:Ali Kemali Aksüt) (1939), Koçi Bey Risalesi, İstanbul:Vakit
  • Koçi Bey (haz.:Zuhuri Danişman) (1972) Koçi Bey risalesi (1. baskı). Istanbul: Devlet Kitapları (Türk kültürü kaynak eserleri dizisi).
  • Göriceli Koçi Bey (Haz: Musa Șimșekçakan) (1997), Koçi Bey Risalesi,; İstanbul:Yeni Zamanlar Yayınları,
  • Koçi Bey (haz.:Yılmaz Kurt) (1998) Koçi Bey Risalesi , Ankara : Akçağ Basım Yayım Pazarlama, (Osmanlıca ve Türkçe)
  • Koçi Bey (haz.:Seda Çakmakcıoğlu) (2008) Koçi Bey risaleleri. Sultan IV. Murad'a devlet yönetimindeki bozukluklar ile alınması gereken tedbirler hakkında sunulan risale ve Sultan 1. İbrahim'e Osmanlı Devlet teşkilatı hakkında sunulan risale. İstanbul: Kabalcı Yayınevi

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e Yılmaz, Mehmed, "Koçi Bey" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.31 ISBN:975-08-0072-9
  2. ^ Kunt, Metin (2009), Türkiye Tarihi, İstanbul:Cem Yayınevi, s.30.
  3. ^ Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.IV s.63 [1]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yılmaz, Mehmed, "Koçi Bey" (1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.31 ISBN:975-08-0072-9
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.IV s.63 [2]