Oğuz dil grubu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Oğuz grubu sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Oğuz
Coğrafi
dağılım:
Oğuz dilleri
Sınıflandırma: Türki diller
 Şaz Türkçesi
  Oğuz
Alt bölümler:
Doğu grubu
Batı grubu
Güney grubu


Oğuz grubu Türki diller dil ailesinden Şaz Türkçesi'nin güneybatı koludur. Bu gruba ait dillerin toplam konuşan sayısı 120 milyon civarındadır ve Türkmence, Azerice ve Türkçe bu gruptaki dillerin konuşurlarının yaklaşık %95'ini oluştururlar.

Oğuzcanın bir yazı dili olarak varlığını ortaya koyması oldukça geçtir. Başlangıcı, Oğuzların Anadolu'da kurdukları Anadolu Selçuklu Devleti'nin sonlarına rastlar. Selçuklu Devleti'nin resmî dili Farsça olduğu için 13. yüzyılın ikinci yarısında yazılmış olan eserler de nitelik bakımından daha çok halka seslenen basit içerikli dinî eserlerdir. Selçukluların devamı niteliğindeki Anadolu Beylikleri döneminde ise, Oğuz Türkçesi artık çok yönlü yüzlerce telif ve tercüme eserlerle olgunluğa erişmiş bir yazı dili durumuna gelmiştir. Eski Anadolu Türkçesi veya Eski Türkiye Türkçesi diye adlandırdılan bu dönem 13. ve 15. yüzyıllar arasını kaplamıştır.[1] Azerice de yazı dili geleneğine sahip olma bakımından Türkiye Türkçesiyle hemen hemen paraleldir. Türkmen Türkçesi ve Gagavuzca'ya nispeten daha geç yazı dili olmasına rağmen dil köklü bir yazı dili geleneğine sahiptir.[2]

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Tüm Türk dillerini konuşanların sayısı, birbirini anlayabilen dillerden oluşan gruplara ayrıldığında, böyle bir paylaşım ortaya çıkmaktadır.

Günümüzde konuşulan Oğuz dilleri bulundukları coğrafya ve sahip oldukları ortak özelliklerden yola çıkarak Doğu, Batı ve Güney kollarına ayrılmaktadır.

Ön Türkçe Şaz Türkçesi Oğuz
Salarca
Batı
Doğu
Güney

Kırım Tatarcası ve Urumca Kıpçak grubuna ait diller olmakla birlikte Oğuz dillerinden büyük oranda etkilenmişlerdir.

Günümüzde ölü bir dil olan Peçenekçe'nin de çok büyük ihtimalle bir Oğuz dili olduğu düşünülmektedir ancak yeterli kanıt bulunamamıştır.[3]

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Oğuz dilleri belirli dilsel ortak özellikler gösterdiklerinden ötürü aynı dil grubu altında sınıflandırılırlar. Bu özelliklerin bazıları diğer Türki diller ile paylaşılmakla beraber kimileri de bu dil grubuna mahsustur.

Paylaşılan özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Başta bulunanan *h sesinin düşmesi (Halaçça dışındaki tüm Türki dillerde bulunur)
  • Eski Türkçede bulunan -n vasıta ekinin düşmesi (Sahaca ve Halaçça dışındaki tüm Türki dillerde bulunur)

Özgün özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İnce ünlülerden önce duraksamaların titreşimlileşmesi (Örnek: gör- < kör)
  • [ɯ/u]'dan sonra gelen [q/ɣ]'nin düşmesi (Örnek: quru < quruq, "kuru", sarɯ < sarɯɣ, "sarı")
  • Ortaç formlarının -gandan -ana değişmesi

Konuşurların Dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dil Konuşan sayısı Konuşulan ülkeler (ve konuşucu sayıları)
Türkçe 88 milyon Türkiye 72 milyon, Balkan 2,5 milyon, Kıbrıs 265.000, Rusya 800.000,
Almanya 4,5 milyon, batı ve orta Avrupa 4.000.000 , Türkmeneli Irak 2.500.000
Gagavuzca 140.000 Moldova 114.000, Ukrayna 20.000, Bulgaristan 10.000.[4]
Azerice 24 milyon İran 13 milyon, Azerbaycan 9 milyon, Türkiye 500.000, Rusya 2 milyon, Gürcistan 500.000[5]
Türkmence 6.7 milyon Türkmenistan 6,1 milyon, İran 2 milyon, Afganistan 900.000, Özbekistan 250.000[6]
Horasanca 886.000 İran (Horasan ili)[7]
Kaşgayca 946.000 İran (Fars, Huzistan illeri)[8]
Aynallu 7.000 İran (Merkezi, Erdebil ve Zencan illeri)
Afşarca 30.000 Afganistan (Kabil, Herat), Kuzeydoğu-İran
Salarca 70.000 Çin (Qinghai ve Gansu illeri)[9]
Toplam ~121.000.000

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Zeynep,KORKMAZ,"OĞUZ TÜRKÇESİNİN TARİHÎ GELİŞME SÜREÇLERİ VE DİVANU LÛGAT-İT-TÜRK",Türkoloji Makaleleri
  2. ^ Erdem,KONUR,"AZERBAYCAN TÜRKÇESİNİN FONETİK ÖZELLİKLERİ",Çukurova Üniversitesi Türkoloji Merkezi
  3. ^ Баскаков, Н. А. Тюркские языки, Москва 1960, с. 126-131.
  4. ^ Lewis, M. Paul, (Ed.) (2009). "Language Family Trees: Altaic, Turkic, Southern, Turkish". Ethnologue: Languages of the World. Dallas, TX: SIL International. 19 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2011-04-29. 
  5. ^ Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018) North Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018) South Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018) Salchuq at Ethnologue (21st ed., 2018) Qashqai at Ethnologue (21st ed., 2018)
  6. ^ Turkmen at Ethnologue (21st ed., 2018)
  7. ^ Khorasani Turkish - Ethnologue
  8. ^ http://www.ethnologue.com/language/qxq%7Cwebsite=Ethnologue}}
  9. ^ Ethnologue.com :report for language code:slr