Polibios

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Polybius sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Polibios
Stele des Polybios.jpg
Doğum MÖ 203
Megalopolis, Yunanistan
Ölüm MÖ 120
Milliyet Yunan
Meslek Tarihçi

Polybius (Yunanca: Πολύβιος; İngilizce:Polybius), (d. MO 203 – o. MO 120), Helenistik dönemi ayrıntılarla ele alan antik Yunan tarihçisi. Yunanca (Ἱστορίαι - Historíai) (Tarihler) adını taşıyan 40 ciltten oluşan ama günümüze ancak ilk 4 cildi elimize geçmiş olan tarih eserinde MO 264 - MO 146 döneminindeki Akdeniz havzasındaki tarihsel gelişmeleri antik Grekler ve Romalılar görüş açısından ve evrensel tarih anlayışı ile ayrıntılı olarak incelemiştir. Bu dönemde Polibios Antik Roma Cumhuriyeti'nin antik donemde Akdeniz havzası dünyasında hakim devlet olmasına doğru gelişmeleri anlatmaktadır. Bu Romalilar üstünlüğünun en zirveye eriştiği Üçüncü Pon Savaşları'nı ve şahsen katıldığı MÖ 146'da Kartaca Muharebesi ve Kartaca'nın Romalılara tarafından alınıp talan edilip harap edilişini anlatmaktadır.

Polibios Mora yaraimadasından bulunan Arkadaya bölgesinin Megalopalis kentinde doğup yetişmiştir. Babası o bölgede bulunan bağımsiz şehir devletleri ve orta ve kuzeydeki şehir devletleri tarafından idare koordinasyonu için kurulmuş olan konfederasyonu olan Achaea Ligi' askeri gucu ve devlet idaresinden önemli rol oynamakta idi. Polibios da babasının yanında ve onu takiben Kuzey ve orta Mora yarımadasını yaşadığı donemde yüksek bir yönetmen olmuştur. Tam bu sirada Roma Cumhuriyeti ile Makendonya Kralı Piros ile Piros Savaşı'ina girişip Balkanlar, Atik yarımadası ve Mora yarımadası'nı eline geçirmek amacıyla Antik Romalılar saldırılarına şahne olmuştur. Achaea Ligi'ni ellerine geçirmn Romalılar bu devletin önemli yöneticilerinden 1000 küsur Achea Ligi idareci asilini, bu arada Polibios'u, rehine olarak Roma'ya götürmüşlerdir. Polibios bundan sonra antik Roma'da 17 yıl yaşamıştır. MO 146'da Romalıların isyan eden Korint kentini alıp talan ettikten sonra Polibios Mora yarımadasına dönmüştür. Roma'da onemli politikacilarai tanimis olan Polibios bu bölgenin Roma'ya bağlı olarak yönetilmesi için atannamistir. Polibios bu bolgenin Roma'ya bağımlı olarak idare edilebilmesi için yeni politik düzenleri ortaya çıkartmış ve bunların ilk işleyişlerinde devlet idaresini üzerine almıştır. Bu donem yasami hakkinda Iskenderiye ve Sart'ta gittigi; onemli Romali Genc Scipio Aemilianus ve Rodoslu Panetiatus ile siyaet hakkinda mektuplastigi ve Afrika Ekvator havzasinda yasanlar hakkinda elimize egecmemis bir risale yazdigi ancak bilinmektedir. Degisik kaynaklardan ogrenildigine gore 80 yaslarinda iken Polibios attan duserek olmustur.

Polibios'un hazırlamış olduğu bu tarih eseri ve bu eserinde analitik olarak ele aldığı konular yaşadığı dönemlerden itibaren ve sonraki yüzyıllarda Antik Roma tarihi yazarlarını yakınadan etkilemiştir. Özellikle bu tarih kitabında ilk defa ele alınan devlet yönetiminde kuvvetler ayrılığı prensibine göre yaşama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirinden ayrılmasını içeren "karışık anayasal" idare hakkındaki fikirleri daha sonra 18. yüzyılda Montesquieu tarafından De l'Esprit des Lois (Kanunların Ruhu) ilkesi olarak ayruntili olarak ifade edilmiş [1] ve ABD Anayasası'nın hazırlanmasında kullanılmıştır. Polibios'un tarih eserindeki siyasi anlayışı, bugün Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler gibi çeşitli disiplinlerde çalışma malzemesi olarak kabul edilmektedirler.



Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Çocukluk ve gençliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Roma'da[değiştir | kaynağı değiştir]

Son dönemleri ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayıp eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Polibios'un yazdığı eserlerin çoğunluğu yüzyıllar gecçtikçe kaybolup günümüze kadar gelmemişlerdir. İlk eserlerinden birinin MÖ 253 – MÖ 183 döneminde yaşamış Yunan devlet adamı olan Philopoemen hakkındadır. Polibios'un bu eseri kaybolmakla beraber bu eserin içeriğinin Plutarkhos'un MS 2. yüzyıl sonunda yazmış olduğu Paralel Yaşamalar adlı tanınmış biyografi eserinde bulunan Philopoemen hayatına ait bölümün ana kaynağı olduğu kabul edilmektedir.

Polibios'un gayet ayrıntılı olarak işleyip "Taktikler" adını verdiği uzunca bir deneme eseri de kayıptır. Bu eserinde Polibios'un Antik Yunan ve Romalı ordularinin kullandıkları askeri taktikleri hakkinda uzun detaylı tasvirler yaptiği bilinmektedir. Bu eserin bir kısmının Polibios'un "Tarihler" adlı eseri içeriğinde bulunduğu; ama Tarihler eserinin bu kısmının da kayıp olduğu kabul edilmektedir.

Polibios'un diğer bir kayıp olmuş eseri bir tarihi monograf olan Romalılarin İspanya'da yaptıklari Kaltibriyan Savaşları'nın son safhasında Ebro Nehri kıyılarında yaşayan bir kabile ile yaptıkları Numentiyen Savaşı hakkında olduğu bilinmektedir.


Tarihler adlı eseri[değiştir | kaynağı değiştir]

Polibios'un en büyük ve en önemli eserinin adı Tarihler'dir. Bu eserin 40 cilt olduğu bilinmektedir. Fakat elimize tümüyle detaylı olarak sadece ilk beş kitap (Kitap I 'den Kitap V'e kadar) bulunmaktadır. Kitap VI'nın bazı kayıp kısımları hariç önemli kısımları da elimize geçmiştir. Fakat diğer 34 kitapdan ancak kısa parçalar gününüze gelebilmiş ve diğer parçalar kaybolmuştur.

Bununla beraber elimize geçen kısımlara dayanarak Polibios'un Roma tarihinin incelemesi ve analizinde, tarihçi Yaşlı Çato (MO 234-149) ile birlikte tarihçiliğin babası olduğu kabul edilmektedir. Polibios'un Tarihler eseri MÖ 264-MÖ 146 dönemini kapsamaktadır. Bu dönemin içinde eserinin teksif olduğu dönem MÖ 220 - MÖ 167'de Roma'nın baş düşmanı olarak kabul ettiği Kartaca ile yaptığı Pön Savaşları ve bu savaşlaşlarda etap etap Kartacalıları yenip Roma'nın Akdeniz'de en güçlü egemen devlet olması dönemidir.

Tarihler eserinin Kitap I ile Kitap V bölümü Polibios'un yaşadığı dönemde Akdeniz'de kıyıları olan önemli devletlerin, bunlar arasında özellikle mevcut olan antik Yunan şehir devletleri ve Ptolemaios Hanedanı altında Mısır'ın, politikalarına devlet devlet ayrintilarla hasredilmiştir ve bundan sonra bunların birbirleri ile olan "karşılıklı ilişkileri" ortaya çıkartılmaktadir. Polibios Kitap Vİ. da antik Romlılarin en sonunda Akdeniz'de en güçlü egemen devlet olmayı başarmasına önemli neden olan politik, askeri ve moral kurumları ele almaktadır. Birinci Pön Savaşı ve İkinci Pön Savaşı'nı Polibios bu eserinde incelemektedir. Polibios Hannibal ile Publius Cornelius Scipio Africanus Major arasında yapılan Ticinus Muharebesi, Trebia Muharebesi, Sağüntum Kuştaması, Lilybaeum Muharebesi ve Ren Nehri Geçişi Muharebesi gibi askeri çatışmaları kronik olarak ele almıştır. Polibios'un Roma'nın Akdeniz'de tek egemen güç olmasi sonucunun meydana çıkamasını açıklaması Romalıların gelenekleri ve kurumlari ile asil faaliyetlere önem vermeleri, erdemliliği sevmeleri; ailelerine ve yaşlilarına hürmet göstermeleri ve tanrılarından korkmaları olarak açıklamaktadır.

Kitap VII'dan ele geçen kısımlardan Polibios'un bu kitapta bir tarihçinin baş görevinin belgelerin analizi, coğrafi bilgilerin yararlı olanların tekrar gözden geçirilmesi ve siyasi tecrübelilik olarak tanımlamaktadır. Polibios tarihinde kronik olarak ele aldığı olaylarin ancak bunlara katkıda bulunmuş olanların anlatıları ile teyit edilmesinden sonra yazıya geçirilebileceğini savunmakta idi. Böylece tarih yazmada tarihçinin aynı bir iyi ahlaklı gazeteci gibi ancak gerçekleri aksettirmesini savunanlardan ilki olmuştur. Polibios'un tarih yazdığı dönemde profesyonel bir tarihçinin gerçeği ve uydurmayı birbirinden ayrıma gücünü kazanmak için politika tecrübesi gerekmekte ve yine bir profesyonel tarihçinin olaylarımn doğruluğunu yargılayabilmesi için ele alınan konunun içinde geçtiği coğrafi mevkıleri iyi bilmesi gerektiğini ididia etmiştir. Bu prensiplere uyan Polibios'un şahsen siyaset ve askerlik tecrübeleri bulunmaktaydı ve geniş olarak Akdeniz havzasında seyahat etmişti.

Polibius tarihini yazmakta iken antik Yunan ve Romalı yazılı kaynakları da elden geçirip bunlaradn faydalandığını bildirmektedir. Ama faydalandığını iddia ettiği bu kaynakları hazırlayanların isimleri eserinden bulunmamaktadir. Ancak Kitap Xİİ'den elimize geçen parçalarda kendinin ele aldığı dönemin tarihini ele alan Timaeus'un yazdığı eseri incelemektedir. Polibios Timeaus'un tarihinin Romalılara tarafında yanlı olduğunu ve doğruluğu şüpheli ve gerçeklere uymayan kısımlar ihtiva ettiğini iddia etmektedir.

Şifreleme[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik Yunanistan'da askerî ve ticari bilginin güvenli bir şekilde iletimini sağlayabilmek için Yunanlar bazı şifreleme sistemleri geliştirdiler. Bugün Polybius damatahtası denen, bir cihaz kullanarak metin şifrelemenin temellerini ortaya koydu.

Polybius Damatahtası[değiştir | kaynağı değiştir]

Polybius damatahtasının, alfabenin harflerini içeren beşe beşlik bir ızgaradan oluştuğu bilinir. Ancak bu ızgara, kullanılan alfabenin, hatta şifrelenecek metnin içerdiği alfabe harfleri sayısına bağlı olarak istenen boyutta (n × m , n,m ) tasarlanabilir. Her harf, ilki harfin bulunduğu satır ve ikincisi de sütun olmak üzere iki sayıya dönüştürülür. A için 11, B harfi için 12 ve sonraki harfler için ilgili sayılar eşleşir.

Polybius şifrelemesinin zayıf yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Polybius şifrelemesinde her sayı(ya da simge)tek bir harfi ifade ettiğinden, dilin yapısındanhareketle böyle bir şifreyi çözmek zor değildir. Şifreli metnin boyunun uzun olması da deşifrelemeyi kolaylaştırır. Daha büyük damatahtaları kullanılarak ve alfabe bitiminde alfabeyi yeni baştan yazılarak,aynı harfi birkaç sayıyla da gösterilerek, o zaman şifreyi çözmek daha zorlaştırılabilir. Dilbilim kurallarına uymayan ya da çok sık şifreleme hatası yapan birinin şifresini çözmek zaman alabilir ama yine de metin çok uzunsa deşifrelemek zor değildir.

Şifreleme algoritması[değiştir | kaynağı değiştir]

Şifrelenecek metnin her harfi için, damatahtasında o harfe denk gelen satır ve sütun numarası ile bir sayı bulunur. Örneğin ; şifrelenecek metin poliybius ise,

p harfi için 4. satır 5. sütun ---> 45,
o harfi için 6. satır 1. sütun ---> 61 ... şeklinde tüm harfler damatahtasındaki sayılar ile eşleştirilerek her harf için birer sayı bulunur.

Sonuçta bu değerler birleştirildiğinde şifreli mesaj aşağıdakine benzer şekilde elde edilmiş olur. polybius --> 4561...

Deşifreleme algoritması[değiştir | kaynağı değiştir]

Şifrelenmiş metin deşifrelenirken bu defa tablo, tersten kullanılır.Açmak istenilen metin 456123 olsun.Bu metni deşifrelemek için satır /sütun sırası kullanılır.

ilk sayı 4, dolayısıyla 4. satıra bakılır, ikinci sayı 5 dolayısıyla 5. sütuna bakılır –> p
üçüncü sayı 6, dolayısıyla 6. satıra bakıyoruz, dördüncü sayı 1 dolayısıyla 1. sütuna bakıyoruz –> o

şeklinde devam edilerek açık metin elde edilir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Montesquieu (Tr.cev. Fehmi Badas (1.bas. 2011; son bas.2015) Kanunların Ruhu Üzerine, İstanbul:Hiperlink ISBN: 9789757670414
  • Bu madde kısmen İngilizce Wikipedia "Polybius" maddesi kaynaklıdır. Online: [1] (İngilizce)

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Walbank, Frank W. (1972) Polybius, University of California Press (İngilizce)
  • Walbank, Frank W. A Historical Commentary on Polybius, Oxford: Oxford University Press (İngilizce)
    • Cilt. I (1957) Commentary on Books I–VI. (Kitap I-VI tefsirleri)
    • Cilt. II (1967) Commentary on Books VII–XVIII (Kitap VII-XVIII tefsirleri)
    • Cift. III (1979) Commentary on Books XIX–XL (Kitap XIX-XL tefsirleri)


Dıș bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Filozof.net websitesinde "Polybius Kimdir, Hayatı, Eserleri Hakkında Bilgi" maddesi. Online:[2]
  • Perseus.tuftz.edu websitesinde Hopper çevirmenlik ve editörlüğünde "Polybius, Histories" adıyla Polybius'un, Tarihler kitabının İngilizce'ye çevirisi. Online:[3] (İngilizce)
  • Polybius, (İng.çev. Evelyn Shirley Shuckburgh) (2013) The Histories of Polybius 2 Cilt, Project Guttenburg 2 cilt Ingilizce edisyonu. Online: Cilt 1 - [4] ve cilt 2 [5] (İngilizce)
  • Polybius (İng.çev. W. R. Paton) (1922) "The Histories (Paton translation)" Book I - Book IV, Wikisource websitesi, Online:[6] (İngilizce)