Bern

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 46°57′N, 7°27′E

Bern
İsviçre Başkenti
—  Belediye  —
Bern/Berne
Aare Nehri
Aare Nehri
Bernİsviçre Başkenti
Arma
Bernİsviçre Başkenti'nın Switzerland'da bulunduğu yer
Bernİsviçre Başkenti
Bern
İsviçre Başkenti

Bern'in İsviçre'deki konumu

Koordinatlar: 46°57′K 7°27′D / 46.95°K 7.45°D / 46.95; 7.45
Ülke İsviçre İsviçre
Kanton Bern
İlçe Bern-Mittelland
İdari birimler
Yönetim Şehir Meclisi, Konsey (Gemeinderat) ve Belediye Başkanı (Stadtpräsident)
 - Belediye Başkanı Alexander Tschäppät (SPS/PSS)
Yüzölçümü
 - Kent 114,99 km2 (44,4 mi2)
Rakım 480-864 m (-2.355 ft)
Nüfus (Aralık 2112)
 - Kent 349,000
 - Yoğunluk 2,393/km² (6,2/sq mi)
 - Şehir 127.515
Zaman dilimi OAZD (+1)
 - Yaz (YSU) OAYZD (+2)
Plaka kodu BE
İnternet sitesi: www.bern.ch
Bern şehri ve Bern kantonu
Bern uydudan

Bern (Almanca: Bern, Fransızca: Berne, Romanşça:Berna, İtalyanca:Berna) İsviçre'nin dördüncü büyük şehri ve İsviçre'nin de facto başkenti, ayrıca Bern kantonunun başkenti'dir.

Bern'de yaşayanların çoğunluğu Almanca konuşmaktadır,ya da daha özel olarak Bern Almancası.Bern Kantonunda ise genel olarak Fransızca konuşulur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern şehrinin adına ilk olarak 1 Aralık 1208 tarihli bir belgede rastlanmıştır.[1] Şehrin adının kaynağı bugüne kadar anlaşılmasa da, kısmen efsaneler kısmen yorumlamalar ile temellendirilmiş çeşitli açıklamalar bulunmaktadır.

  • En bilinen efsane Justinger'in kroniğine dayanır. Konrad Justinger'in kroniğine göre Bern 1191'de "Berchthold V. von Zähringen" tarafından kurulmuştur. Şehrin kurulma hikâyesine göre kurduğu şehrin adını ilk avladığı hayvanın adını vermeyi karar vermişti. Bu hayvan bir ayı olmuştu ve ayının Almanca ismi olan "bär"dan dolayı şehrin ismi "Bern" olmuştu.[2] Bär ile Bern arasında hiçbir linguistik bağlantı olmasa da, Bern şehrinin flamalarında ayı resminin kullanılması ile bir halk etimolojisi gelişmiştir.
  • Daha ikna edici bir öneri ise "Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen"de (İsviçre belediye isimleri ansiklopedisi) verilmektedir. Buna göre kentin adı Keltçe "berna" sözcüğünden gelmektedir. Bu sözcük eski İrlandaca "toprak", "kaya", ''yarık", "yırtık" gibi anlamlara gelmektedir ve belli bir toprak parçasını ya da Aare nehrinin bir tanımlamak için kullanılmış olmalıdır. Sözcük Gallo-Romanca konuşan topluluklar tarafından alınıp Almanca'ya ödünç verilmiş olmalıdır.

Kuruluş ve Ortaçağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehrin olduğu bölgede La Téne kültüründen bu yana yerleşim görülür. Tiefenau bölgesinde bulunan MÖ. 3. yüzyıla ait yerleşim kanıtları bulunmuştur.MÖ. 2. yüzyılda tüm yarımadanın yerleşimlerle kaplandığı görülür.[3] Jül Sezarın bahsettiği 12 Helvetik kabileden biri burada olmalıdır. Roma çağında MS. 165-211'e kadar Enge yarımadasında amfitiyatrosu ve kaplıcaları olan bir gallo-Roman "vicus" bulunuyordu. [4]

Çok sayıda kazı alanı, erken ortaçağ'da Bümpliz'de bir yerleşim bulunduğunu kanıtlamaktadır. Burda 7. yüzyıldan 9. yüzyıla kadar bir Mauritius kilisesi ve karolenj burgonyasından kalma ağaçtan bir tahkimatı olan bir kraliyet sarayı kalıntıları bulunmuştur.[5]

Günümüzdeki şehir ise 12. yüzyılda yukarı Burgonya'da iktidarda olan Zähringer hanedanından V. Berthhold tarafından kurulmuştur. 14. yüzyıl kroniği Cronica de Berno kuruluş yılı olarak 1191 tarihini verir.[2] Berthold'un varis bırakmadan ölmesi sonunda Zähringer hanedanı sona erdi ve Bern, 1218'de bir altın berat ile özgür imparatorluk şehri yapıldı.

Eski İsviçre Federasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern'in ortaçağdaki üç gözetim kulesi: Soldan sağa Christoffelturm (bugün yıkılmış durumda), Käfigturm, Zytglogge.

Şehirin bağımsız bir şekilde büyümeye başlaması Habsburg ve Burgonya soylularının rahatsızlığına yol açtı ve 1339'da patlayan Laupen savaşında Bern, müttefiklerinin de yardımıyla önemli bir zafer kazandı. Üç orman kantonu arasında1323'den beri geçerli olan ve 1341'de yenilenmiş olan birlik Eski İsviçre Federasyonu anlaşmasına Bern de 1353'de katıldı ve 1353 ile 1481 arasında federasyonun oluşum döneminin 8 kantonundan biri oldu.

Şehir, Aare nehrinin oluşturduğu yarımadanın batısına doğru gelişmeye devam etti. Zytglogge'nin bulunduğu yer ("Zeit glocke" yani saat çanı) 1191'den 1256'ya kadar olan genişlemeyi, Käfigturm'un olduğu yer ise 1345'e kadar olan genişlemeyi gösterir. Otuz Yıl Savaşları sırasında, tüm yarımadayı korumak amacıyla, büyük ve küçük "Schanze" adı verilen iki yeni tahkimat daha yapıldı. [6]

1405'de meydana gelen büyük yangında, şehrin orijinal ahşap evleri tamamen kül olunca, yerlerine şu anda eski şehirin karakteristiği haline gelmiş olan yarı ahşap ve daha sonra da kumtaşından evler yapıldı. 14. yüzyılda Avrupa'yı vuran veba salgını dalgalarına rağmen, şehir büyümeye devam etti ve çevredeki kırsal bölgelerden yoğun bir göç aldı.

16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar[değiştir | kaynağı değiştir]

Şubat 1528'de Berchtold Haller'in başlattığı reform hareketi Bern yönetiminin de desteğini aldı. Bern, 1415'de Aargau'yu, 1536'da Vaud'u ve başka küçük bölgeleri işgal edip ele geçirdi ve böylece Alplerin kuzeyindeki en büyük şehir devleti oldu. Sınırları bugünkü Bern kantonu ve Vaud kantonunu büyük bölümünü içeriyordu. 1648 yılında yapılan ve Avrupa ulus devletlerinin büyük kısmının sınırlarının çizilmesini sağlayan Westfalya anlaşması sayesinden Bern de imparatorluktan bağımsızlığını kazanmayı başardı.

Ortaçağın oligarşik iktidar biçimi 18. yüzyıla kadar egemenliğini sürdürdü: 200 ile 299 arasındaki patriciden oluşan "Gross Rat" (büyük meclis) en büyük karar organı idi. Bu meclisin üyeleri içinden asıl yürütmeyi oluşturan "Klein Rat" (küçük meclis) seçilirdi. En üstte ise "Schultheiss" yeralırdı.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Belediye sınırları içindeki Bern şehir nüfusu (2013 tahminleri itibariyle) 137,919 kişidir. Belediye sınırları içinde Bern şehrinin nüfus sayımı verilerine göre tarihsel nüfus gelişmesi şu grafik ve tabloda özetlenmiştir: [7]

Belediye sınırları içindeki Bern şehri nüfusunun değişik konuşma dilleri; bağlı oldukları din ile mezhep ve İsviçreli olup olmadıkları itibariyle sınıflandırılmasının tarihsel gelişmesi şu "Tarihî Nüfus Verileri" tablosunda incelenebilir:[7]

Bölgeler ve semtler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern şehri bölgeleri haritası.
Bern şehri semtleri haritası .

Beldiye sınırları içinde Bern şehri 6 bölgeye (Stadtteile) ve her bir bölgede çok sayıda semte (Quartiere) bölünmüştür: Şu liset bunalri özetler:

Bölgeler Semtler
I. Bölge: Innere Stadt (İç Şehir) Schwarzes Quartier (ya da Mattequartier), Weisses Quartier, Grünes Quartier,

Gelbes Quartier, Rotes Quartier

Karte Berner Stadtteil I.png
II. Bölge: Länggasse-Felsenau Engeried, Felsenau, Neufeld, Länggasse, Stadtbach, Muesmatt Karte Berner Stadtteil II.png
III. Bölge: Mattenhof-Weissenbuhl Holligen, Weissenstein, Mattenhof, Monbijou, Weissenbühl, Sandrain Karte Berner Stadtteil III.png
IV. Bölge: Kirchenfeld-Schosshalde Kirchenfeld, Gryphenhübeli, Brunnadern, Murifeld, Schosshalde, Beundenfeld Karte Berner Stadtteil IV.png
V. Bölge: Breitenrain-Lorraine Altenberg, Spitalacker, Breitfeld, Breitenrain, Lorraine Karte Berner Stadtteil V.png
VI. Bölge: Bümpliz-Oberbottigen Bümpliz, Oberbottigen, Stöckacker, Bethlehem, Brünnen (Bern'in en yeni semti) Karte Berner Stadtteil VI.png

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Sinema[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern'de düzinelerce sinema bulunur. Sinemalarda genellikle filmler orijinal dillerinde (ornegin Ingilizce) gösterilir ve altyazı olarak Almanca veya Fransızca filme eklenir. Çok az sayıda sinemada Almanca dublajlı filmler izlenebilir.

Tiyatro[değiştir | kaynağı değiştir]

Müzeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kunstmuseum (Güzel Sanatlar Müzesi)
  • Zentrum Paul Klee. Paul Klee'nin hayatına ait belgeler ve eserleri sergilenir . Bu modern binanın mimarı Renzo Piano'dur.
  • Art-Hall
  • Doğal Tarih Müzesi(Natural History Museum)
  • Alpine Museum
  • Historisches Museum (Tarih Müzesi)
  • Einstein House
  • Posta Müzesi

Fuar, karnaval ve festivaller[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Zibelemärit (Sogan Pazari): Heryil Kasim ayinin dorduncu pazartesi gunu kurulan bir yillik fuara
  • Bernese Fassnacht - Karnival
  • BeJazz - Yaz ve Kis Caz Festivali
  • Sokak Calgicilari festivali
  • Gurtenfestival - Gurten tepesinde muzik festivali
  • Internationales Jazzfestival Bern
  • SHNIT Enternasyonal Kisa Metrajli Film Festivali - Yillik Ekimin birinci haftasinda
  • Taktlos-Festival

Yüksek eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern Üniversitesi (Almanca: Üniversität Bern) 1834'de kurulmuştur. Bern Kantonu tarafında finanse ve yönetilmektedir. Belirli bir şehirden ayrı bir kampüsü olmayıp şehir içinde farklı binalarda eğitim vermektedir. Geniş akademik alanlarda kurs ve programları bulunmaktadır. Üniversitede 8 fakülte bulunmaktadır:

  • Katolik ve Protestan Teolojisi
  • Hukuk
  • Ekonomik ve Sosyal Bilimler
  • Tıp
  • Fen
  • Müzik
  • Güzel Sanatlar

Üniversite bilimsel ve bilgisel araştırmaya önem vermekte ve 160 kadar araştırma "enstitüsü" bulunmaktadır.

Bern'de ayrıca yüksek eğitim için 1997'de kurulmuş olan Berner Fachhöchschüle (Bern Uygulamalı Bilimler Üniversitesi) bulunmaktadır. Bu üniversite kurumuna 6 "okul" bağlıdır: Mühendislik ve Enformasyon Teknoloji Okulu; Mimarı, İnşaat ve Tahta Sanayi Mühendislik Okulu; İşletme, İdarecilik ve Sosyal Çalışma Okulu; Bern Güzel Sanatlar Üniversitesi; İsviçre Ziraat Koleji ve Magglingen Spor Koleji.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern değişik otoyollar ile (A1, A12, A6) diğer şehirlere bağlanmıştır.

"İsviçre Federal Demiryollari (SBB-CFF-FFS)" tarafından işletilen "Bahnhof Bern (Bern Tren Gari)" şehri ülke içindeki ve Avrupa demiryollari sistemlerine bağlamaktadır. Bahnhof Bern Interlaken'den Berlin'e ICE ile ve Paris'e TVG ile ekpres hızlı trenleri için önemli bir istasyondur.

Bern'de bir havaalanı (Regionalflugplatz Bern-Belp) bulunmakta ve İsviçre, bazı Avrupa şehirlerine ve yaz mevsimlik tatil icin uçuşlar yapılmaktadır.

"Bern S-bahn" metro sistemi, "Bern Tramvay Ağı" Sistemi, "Bern Troleybüs" sistemi ve otobüsler şehir içi kamu ulaşımında entegre bir şekilde etkin olarak kullanılmaktadır. Ayrıca şehirde "Marzili" semtinden "Bundeshaus"'a giden "Marzilibahn" adı verilen kısa 106 metrelik bir füniküler sistemi bulunmaktadır.

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bern Şehri havadan panaromasi
Bern Şehri'nin Katedral çan kulesinden panaromasi

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bern (kanton)

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Schweizerische Gesellschaft für Kulturgüterschutz (SGKGS): Berner Altstadt
  2. ^ a b Konrad Justinger: Cronicka der Stadt Bern. In: DigiBern. Bern Üniversitesi, 4. November 2006, S. 53, 5 Nisan 2016'da ulaşıldı (PDF 31.1 MB, 546 sayfa, Orta Yüksek Almanca).
  3. ^ Vorrömische Zeit. Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da ulaşıldı.
  4. ^ Römische Zeit. Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da erişildi.
  5. ^ Frühmittelalter. Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da erişildi
  6. ^ Kleine Schanze, Bern resmi şehir yönetimi sitesi
  7. ^ a b Kaynak: İngilizce Wikipedia "Bern" maddesi population
  8. ^ "=Stadttheater Bern" ((Almanca)). 
  9. ^ "=Narrenpack Theatre Bern" ((Almanca)). 
  10. ^ "=Schlachthaus Theatre Bern" ((Almanca)). 
  11. ^ "==Das Theatre an der Effingerstrasse" ((Almanca)). 
  12. ^ "=Theater am Käfigturm" ((Almanca)). 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]