Azeriler

Vikipedi, özgür ansiklopedi

(Azerbaycan Türkleri sayfasından yönlendirildi)
Git ve: kullan, ara
Düzenle Bu madde ya da bir kısmı, Vikipedi standartlarına uygun değildir ve bu nedenle düzenlenmesi gerekmektedir.
Maddeyi Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyip, geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. NOT:Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır.
Bu madde Nisan 2009 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir.
Tarafsız Bakış Açısı Bu maddenin tarafsızlığı konusunda kuşkular bulunmaktadır.
Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız.
Şablonu maddeden çıkarmadan önce şablonun yardım sayfasını lütfen inceleyiniz.
Azeriler
Azərbaycan Türkləri, Azərbaycanlılar
آذربایجان تورک لری , آذربایجانلی‌لار ,آذری‌لر
Soldan sağa
Ahundov • Hiyabani • Topçubaşov • Ağaoğlu
Resulzade • Şihlinski • Şehriyar • Aslanov
Hacıbeyov • Mehmedbeyova • Vurgun • Zeynalova
Toplam Nüfus

yaklaşık 23 milyon[1] - 40 milyon[2]
Önemli Bölgeler
İran İran 17 - 21 milyon [3][4][5][6][7]
Azerbaycan 7.205.500 [8][9]
Türkiye 800.000 [10]
Rusya 622.000 [11]
Gürcistan 284.761 [12]
Kazakistan Kazakistan 80.000 [13]
Almanya Almanya 55.000
Ukrayna 46.000 [14]
Hollanda 17.000 [15]
Amerika Birleşik Devletleri 5.553 [16]
Kanada Kanada 3.465 [17]
Avusturya 1.000 [18]
Estonya 880 [19]
Avustralya Avustralya 290 [20]
Danimarka 116 [21]
diğer bölgeler 30.000
Dil(ler)
Azerice
Din(ler)
Çoğunluğu Şii İslam; diğerleri: Sünni İslam, Hıristiyanlık, Bahailik, Zerdüştilik ve diğer inanç. Belirsiz sayıda Ateizm ve Agnostizm.
İlgili Etnik Gruplar
Kafkas halkları, Türk halkları

Azeriler[22], Azerbaycanlılar[23][24][25], Azerbaycan Türkleri[26][27][28] ya da Azeri Türkleri olarak da bilinirler[dn 1], çoğunlukla kuzeybatı İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nde, fakat Kafkasya ve İran platosu'nun arasında daha geniş bir alanda da yaşayan Türk halkıdır. Azeriler genellikle İslam'ın Şii mezhebine mensuptur[29], ve miraslarında İranî, Kafkas ve Türkî unsurlar vardır. Azeriler kendilerini sadece Türkî (Turkic) bir halk olarak değil Türk (Turkish) olarak kabul etmektedir.[kaynak belirtilmeli][30]

Ardından İran'ın kuzey topraklarının Rusya'ya kaybetmesine sebep olan Gülistan (1813) ve Türkmençay (1823) antlaşmalarından sonra bir uluslararası sınırın her iki tarafında yaşamalarına rağmen Azeriler tek bir etnik gruptur.[31] Mamâfih, Rus/Sovyet etkisi altındaki Azerbaycan ve İran Azerbaycanı'nda iki yüzyıl süren ayrı sosyal evrimin nedeniyle kuzey ve güney Azeriler birbirinden farklıdır. Azerice, Azerileri birleştiriyor ve Türk dil ailesinin Oğuz grubu'na ait olan Türkmence, Kaşkayca ve Türkçe (Irak Türkmenleri tarafından konuşulan diyalekt dahil olmak üzere) ile karşılıklı anlaşılabirliğe sahiptir.[32]

18. ve 19. yüzyıllarında yer alan Rus-İran Savaşları'nın ardından Kafkasya'daki İran topraklar Rus İmparatorluğu'na devretildi.[33] Bu toprakların kapsamına, günümüzdeki Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bazı parçaları girer. Gülistan ve Türkmençay antlaşmaları, Rusya ve İran'ın arasındaki sınırına son şeklini verdiler.

Bu ayrı yaşamın nedeniyle Azerbaycan'daki Azeriler genellikle seküler, İran'dakiler ise dindar Müslümanlardır. Azerbaycan'ın 1991'deki Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığından beri din ve sınır ötesi etnik bağlarda yenilenmiş bir ilgi var.[34]

Konu başlıkları

[değiştir] Nüfus dağılımı

Çoğunluğunu 12 milyon[35] - 18 milyon ile İran İslam Cumhuriyeti'nde yaşayanlar oluşturmakla birlikte, Azerbaycan Cumhuriyeti'nde 7,2 milyon, Rusya'da 0,6 milyon, Gürcistan'da 0,3 milyon, Irak'da 300-900 bin [36][37], olmakla toplamda 23[38] - 24[39] civarında Azeri yaşamaktadır.

[değiştir] İran

Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil, Zencan, Gilan (İran)[40], Kürdistan Eyaleti[41], Merkezi[42] Kazvin[43] ve Hamedan gibi eyaletlerin ve başkenti Tahran[44]'da da ikamet ederler.

[değiştir] Azerbaycan Cumhuriyeti

[değiştir] "Azerbaycanlı"[45] ve "Azerbaycan Dili"[45]

Rusya İmparatorluğu döneminde 19. yüzyıl sonlarına karar Tatarlar ve 20. yüzyıl başında Türkler olarak sayılan etnik grubun bir kısmı oluşturan topluluk için Sovyet döneminde Marksist-Leninist tarih görüşü, Azerbaycan halkının Türk kökenini çarpıtmaya çalışmış ve "Azerbaycanlılar" ve "Azerbaycan Dili" diye sûni bir etnik grup ve dil yaratılmak istenmiştir. Özellikle Stalin döneminde Azerilerin kökü Medlere, Manna'ya, Atropatena'ya, Farslara ve Albanya'ya dayandırmaya çalışılmıştır.[45].Bu dönemde etnik kimliğin adı "Türk"ten "Azerbaycanlı"ya,milletin konuştuğu dilin adı da "Türk Dili"nden "Azerbaycan Dili"ne değiştirilmiştir.[46]

[değiştir] "Azeriler"'i[25] oluşturan etnik gruplara dair tezler

Büyük Sovyet Ansiklopedisi 'ne göre, "Azeriler"i oluşturan etnik gruplar Karapapaklar, Afşarlar, Ayrumlar, Padarlar, Şahsevenler, Karadağlılar ve diğer bazı etnik gruplardır.[25]. Sovyetler Birliği ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin nüfus sayımlarında Ahıska Türkleri "Türk" olarak ve diğer Türkler ise "Azerbaycanlı" olarak sayılmaktadırlar.[47]

Bunlardan;

[değiştir] Ayrumlar
Ana madde: Ayrumlar

Büyük Sovyet Ansiklopedisi[25] ve An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires[48] 'ne göre sub-etnik Azeri grup olarak kabul edilen Ayrumlar, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin batı kesiminde (Gence, Taşkesen, Gedebey) ve Küçük Kafkas Dağlarının geçtiği bölgelerde yaşarlar.

[değiştir] Karapapaklar
Ana madde: Karapapaklar

Karapapaklar Rusya İmparatorluğu döneminde Azerilerin de dahil edilen Tatarlar adlı gruptan farklı olarak mevcudiyetini korumaktaydı.[kaynak belirtilmeli] Fakat Sovyetler Birliği'nde özellikle 1939'da Stalin tarafından "Azerbaycanlılar" adlı etnik grubun yaratıldıktan sonra nüfus sayımlarında görünmez olmuş[49] ve Büyük Sovyet Ansiklopedisi 'ne göre Karapapaklar Gürcistan'da (Borçalı), Batı Azerbaycan'da yaşamaktadırlar. Karabağ savaşından önce Ermenistan'da da Karapapak topluluğu bulunmaktaydı.Çoğunluğu Azerbaycan Cumhuriyeti dışında İran ve Türkiyede etnik azınlıklar olarak yaşamaktadır. S. Dündar'a göre[kaynak belirtilmeli], Azerbaycan Türkçesinin konuşulduğu 15 milyon nüfusun[kaynak belirtilmeli] büyük bölümü Terekemelerdir.[kaynak belirtilmeli][50]

[değiştir] Padarlar
Ana madde: Padarlar

Büyük Sovyet Ansiklopedisi[25] ve An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires[48]'ne göre sub-etnik Azeri grup olarak kabul edilen Padarlar, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin doğu bölgelerinde varlıklarını sürdürmektedirler. Padarlar diğer etnik gruplara göre eski geleneklerini daha fazla muhafaza etmiştir.[25]

[değiştir] Şahsevenler
Ana madde: Şahsevenler

Büyük Sovyet Ansiklopedisi[25] ve An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires[48]'ne göre sub-etnik Azeri grup olarak kabul edilen Şahsevenler, büyük çoğunluğu İran'da yaşarken bir kısmı da Azerbaycan Cumhuriyetinin güney bölgelerinde yaşarlar. Temel geçim kaynakları hayvancılık ve çiftçiliktir. Şahsevenler'in maddi ve manevi bir dizi kendilerine has kültürel özellikleri vardır.[25]

[değiştir] Karadağlılar
Ana madde: Karadağlılar (Türk)

Karadağlılar, İran'da, Aras Nehri'nin güneyinde yer alan[51] ve kendi kabile adını taşıyan Karadağ bölgesinde yaşamaktadırlar. Yerleşik olup olup, ırmak boylarında ve derelerde ziraatle meşguldürler. Kültür açısından Şahsevenlere benzemektedirler. Sayıları 75.000 ile 80.000 arasındadır.[52] Karadağlılar, Şah-seven'ler gibi Azerice konuşmaktadırlar.[53] Karadağ lehçesi, Azericenin en saf varyantı olarak bilinmektedir.[54]

[değiştir] Afşarlar
Ana madde: Afşar boyu

Azerbaycan'da yaşayan Afşarlar Büyük Sovyet Ansiklopedisi 'ne göre sub-etnik Azeri grup olarak kabul edilir.Bütün İran'a dağılmış şekilde yaşarlar. Hayvancılıkla uğraşırlar.[25]

[değiştir] Türkiye

Iğdır, Kars[55] gibi illerde ikamet ederler.


[değiştir] Menşeine dair tezler

[değiştir] İdeolojok tezler

Eski Sovyetler Birliği, İran[56] ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nde Azerbaycan tarih yazımında Türklerin Azerbaycan coğrafyasıa yerleşmeleri konusunda ideolojilerden doğan farklı tezler mevcuttur. Bunların arasında "Medya-Atropatena tezi", "Albanya tezi" ve "Eski Türk tezi" de yer almaktadır.[57]

[değiştir] "Medya-Atropatena tezi"

1939'da Josef Stalin tarafından ortaya atılan[58] bu ideolojik teze göre, M. Ö. XI - IV yüzyıllarda Medya'da İranî dilini konuşan Atropatenalılar orta çağda Türklerin bölgeye yerleşmesiyle Türk dilini benimseyip yeni Türk halkına dönüşmüştür.[57][58]

[değiştir] "Albanya tezi"

1948'de V. N. Leviatov ve yandaşları tarafından ileri sürülen bu ideolojik teze göre, Arap hilafetinin egemenliği döneminde Albanya'da oturan Albanların bir kısmı müslümanlaşmış ve diğer kısmı da hıristiyan kalmıştır.[59] Ayrıca İ. P. Petruşevski'ye göre, hırisiyan kalanlar Ermeni olmuş ve müslümanlaşan Azeri olmuştur.[57][60]

[değiştir] "Eski Türk tezi"

Bu ideolojik teze göre, Türklerin yerleşmesi 3 dalga halinde olmuştur. İlk dalga M.Ö. VII. yüzyıl sonrarından VIII yüzyıl başlarına kadar, bu tezin savuncuları tarafından Türk olduğu iddia edilen Kimmerler, İskitler, Sakaların Kafkasya'ya yerleşmesidir.[57][61]. İkinci dalga ise II - IV. yüzyılda yine bu tezin savuncuları tarafından Türk olduğu iddia edilen Hunların göçleriyle yaşanmıştır. Son dalga XI. yüzyılda Selçukluların yerleşmesiyle yaşanmıştır.[57]

[değiştir] Diğer tezler

Ana madde: Azerice (İranî)

Encyclopædia Iranica'ya göre, antik Azeriler Hint-Avrupa dil ailesine bağlı İranî dillerden Azerice'yi konuşurlardı.[62][63][64][65][66][67] İrani dili konuşan eski İran halklarından biri.[68] [69] Azeri kökenli İran tarihçisi Ahmet Kasrevi’ye göre azerilerin dili Farsça'nın bir lehçesi olan Azeri dili olmuştu.[70] V.V.Bartold, V.F.Minorski, B.V.Miller, C.Fagih, M.Mashkur, A.Karang, A.Kavyanpur, A.Dehgani, M.Murtazavi, Z.Safa ve diger bilim adamları da Azeri dilini İrani dillerden bir olarak kabul etmişler. Azerbaycanlı tarihçi, profesör İgrar Aliyev de Azeri dilinin İran dillerinden olmasını yazmişdır.[71] Olivier Roy'a göre 13. yüzyılda Azerbaycan'daki İranî dilleri konuşan nüfus Türkleştirilmiş ve böylece Şiilik ve Oğuz Türklüğüne dayalı yeni bir kimlik yaratılmıştır.[72]Roy'un görüşüne göre Azerbaycanın Türkleştirilmesi 19. yüzyılın sonlarında tamamlanmıştır.[72] Fakat Günümüzde de İranî dilleri konuşanları Harzand, Galin Guya, Şahrud'un köyleri ve Halhal ve Anarjan gibi ayrılmış yerlerde ya da uzak yerlerde yaşamaktadır.[72]

Başka bir görüşe göre, Azerbaycan halkının oluşumu 15-16 yüzyıllarında[73], Safevi rejimi sırasında, Şahsevenler, Kızılbaşlar ve Karadağlılar gibi Türkçe konuşan kabilelerin Küçük Asya'dan modern Azerbaycan bölgesine göç ettiği zaman tamamlanmıştır.[74]

[değiştir] Oğuzların gelişi

11. yüzyılda bölgenin Selçuklular tarafından işgal edilmesiyle Oğuzlar, İran platosunu aşarak Kafkasya ve Anadolu'ya göç etmeye başlamışlardır. Oğuzlar ve diğer Türkmen boylarının akınları Moğol istilası ile daha da hızlandırılmıştır.[75] Bunlar Sunni ve yerleşik olan Osmanlılar ile kısmen Şii ya da Alevi göçebelerinden olan Türkmenler olmak üzere ikiye ayrılmışlardır.

Osman Turan'a göre, Orta Asya'nın Moğol İstilasına uğramasından sonra bazı Türk grupları da Moğol hakimiyetini tanımadıkları için gelip Azerbaycan'a yerleşmişlerdir.[76] [77] Azerbaycan Türkleri Selçuklulardan sonra Moğol İmparatorluğu ve Büyük Timur İmparatorluğu idaresinde yaşamış sonrasında ise Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletlerini kurmuşlardır.[78][79].

[değiştir] Safeviler

Faruk Sümer'e göre, Safevi döneminde Şah İsmailin Şiiliği siyasi bir araç olarak kullanarak yükselmesi yalnız Azerilerin değil bütün Türk-İslam aleminin kaderini değiştiren önemli olaylardan biri olmuştur.[80][81]. Şah İsmail bütün Azerbaycan'ı imparatorluğuna dahil edince Azeriler ordunun esas nüvesini oluşturmuştur.[82] Safeviler, Afşarlar ve Kaçarlar gibi Türkmen boyları tarafından kurulan İran devletlerinin egemenlik altında yaşadıkları için din ve dil olarak Farslardan etkilenmiştir.

[değiştir] Rus-İran Savaşları

Düzenle Vikipedi'nin kalite standartlarına ulaşabilmesi için, bu maddenin veya bir bölümünün temizlenmesi gerekmektedir.
Görüşlerinizi lütfen tartışma sayfasında belirtiniz.
Bu madde Haziran 2009 tarihinden beri etiketli olarak durmaktadır.


İran'ın kuzey topraklarının Rusya'ya kaybetmesine sebep olan Gülistan (1813) ve Türkmençay (1823) antlaşmalarından sonra bir uluslararası sınırın her iki tarafında yaşamalarına rağmen Azeriler tek bir etnik gruptur.[31] Mamâfih, Rus/Sovyet etkisi altındaki Azerbaycan ve İran Azerbaycanı'nda iki yüzyıl süren ayrı sosyal evrimin nedeniyle kuzey ve güney Azeriler birbirinden farklıdır. Azerice, Azerileri birleştiriyor ve Türk dil ailesinin Oğuz grubu'na ait olan Türkmence, Kaşkayca ve Türkçe (Irak Türkmenleri tarafından konuşulan diyalekt dahil olmak üzere) ile karşılıklı anlaşılabirliğe sahiptir.[32]

18. ve 19. yüzyıllarında yer alan Rus-İran Savaşları'nın ardından Kafkasya'daki İran topraklar Rus İmparatorluğu'na devretildi.[33] Bu toprakların kapsamına, günümüzdeki Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bazı parçaları girer. Gülistan ve Türkmençay antlaşmaları, Rusya ve İran'ın arasındaki sınırına son şeklini verdiler.

Bu ayrı yaşamın nedeniyle Azerbaycan'daki Azeriler genellikle seküler, İran'dakiler ise dindar Müslümanlardır. Azerbaycan'ın 1991'deki Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığından beri din ve sınır ötesi etnik bağlarda yenilenmiş bir ilgi var.[83]


1813 Gülistan Antlaşması ve 1828 Türkmençay Antlaşması ile Aras Nehri'nin kuzeyi Rusya İmparatorluğunun egemenlik altına girmiş ve Azeriler ikiye bölünmüştür. Rusya İmparatorluğu topraklarında yaşayan Azeriler din ve dil açısından Ruslar'dan etkilenmiştir.

[değiştir] Çağdaş Azerbaycan'da Azeriler

28 Mayıs 1918 tarihinde Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kurulmuş ve Tebriz'de ise 1919'da Azadistan, 12 Aralık 1945'te Azerbaycan Millî Hükûmeti kurulmuştur.

[değiştir] Kültür

Ana maddeler: Azerbaycan kültürü ve İran kültürü

Azeriler birçok bakımdan Avrasyalı ve bikültüreldir; kuzey Azerileri Rus, Sovyet ve Doğu Avrupa etkileri aldılar, güney Azerileri ise Türkî-İranî ve Fars geleneğin alanında kaldılar. Çağdaş Azeri kültürü edebiyat, sanat, müzik ve filmde büyük başarılar kapsamaktadır.

[değiştir] Dil

Ana maddeler: Azerice ve Azeri edebiyatı

Azeriler, Azerice ("Azerbaycan Türkçesi" olarak da bilinir) konuşurlar. Azerice bir Türk dilidir ve her iki dilin arasında küçük aksan, sözcük ve gramer farklılıkların bulunmasına karşın Azerice, Türkçe ile karşılıklı olarak anlaşılabilir. Karşılıklı anlaşılabirliğe sahip olan diğer Türk dillerin arasında Türkmence, Kaşkayca ve Irak Türkmenleri tarafından konuşulan Türkçe diyalekti. Azerice, 11. yüzyılda Azerbaycan'da saptanan Batı Oğuz Türk dilinin soyundandır. Erken Oğuzca genellikle ağıza ait bir dildi, ancak 13. yüzyılda edebî bir dil olarak gelişmeye başladı.[84] Oğuz dilinden türetilen erken sözlü Azericesi, Türk mitolojisini içeren Dede Korkut hikâyeleri ve Köroğlu Destanı gibi tarihî destanlar (Azerice'de "dastan") ile başladı. Geçmişteki en erken Azeri eserleri Nesimi'ye (ö. 1417) ve onyıllar sonra Fuzûlî'ye (1483-1556) kadar saptanabilir. Safevi Hanedanı Şahı I. İsmail, Hatai takma adı ile Azeri şiirler yazdı. Çağdaş Azeri edebiyatı, Samed Vurgun, Şehriyar ve birçok diğer yazarın eserlerinde aksettirildiği tarzındaki hümanizmindeki geleneksel vurguyla devam etti.[85]

Azeriler genellikle ikidillidir, ve çoğunlukla ya Rusça (Azerbaycan) ya da Farsça'yı (İran) akıcı şekilde konuşabilirler. Azerbaycan'ın yaklaşık 8 milyon kişilik nüfusunun 5 milyonu Rusça da konuşa biliyor.[86] Ek olarak, 1999'da Azerbaycan Cumhuriyeti'nde aşağı yukarı 2.700 Azeri (toplam Azeri nüfusun %0,04'ü) Rusça'yı ana dili olarak konuşuyorlarmış.[87] İran'da 2002'de yapılan bir ankete göre, İran'daki örneklem nüfusun %90'ı Farsça konuşabilir, %4,6'sı Farsça'yı sadece anlayabilir, ve %5,4'ü Farsça'yı ne konuşabilir ne de anlayabilir. İran'da en çok konuşulan azınlık dili Azerice'dir (%24).[88]

[değiştir] Din

Ana maddeler: Azerbaycan'da din, Azerbaycan'da İslam, Azerbaycan'da Hıristiyanlık, ve İran'da İslam

Azerilerin çoğu Şii Müslümanlarıdır. Sünni Müslüman, Zerdüşt, Hıristiyan ve Bahai azınlıkları da var. Azerbaycan, seküler bir ülke olması nedeniyle Azerbaycan'daki herhangi bir dine inanan Azerilerin sayısı bilinmiyor. Birçok Azeri kendilerini kültürel Müslüman olarak tanımlar.[89] Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki Hıristiyan Azerilerin sayısı aşağı yukarı 5.000 kişi, ve bunların çoğu son zamanlarda dinlerini Hıristiyanlığa değiştiren dönmelerdir.[90] Kırsal bölgelerden bazı Azeriler, bazı alanların kutsallığı ve bazı ağaçlara ve taşlara karşı çok büyük saygı duymak gibi İslam-öncesine dayanan animist inançları hâlâ daha izlemektedirler.[91] Azerbaycan Cumhuriyeti'nde İslami bayramlara ek olarak Nevruz gibi bahar bayramı ve Noel gibi diğer dinlerden alınan bayramlar da kutlanır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Azeriler, zaman geçtikçe Müslüman miraslarına daha çok yaklaşıyorlar, ve son zamanlarda yapılan raporlara göre İslam, birçok Azeri gençin ilgisini çekmektedir.[92]

[değiştir] Dipnotlar

  1. ^ Azerice'de Azərilər آذریلر, Azərbaycanlılar آذربایجانلیلار ya da Azəri türkləri, Farsça'da تُرک آذری (Torkī Āzarī), تُرک آذربایجانی (Torkī Āzarbaijānī), آذری (Āzarī) olarak bilinirler.

[değiştir] Kaynaklar

  1. ^ People of the independent state of Azerbaijan, Iran and Turkey, counting about 23 million world-wide. Looklex Encyclopedia..
  2. ^ Gall, Timothy L. (ed). Worldmark Encyclopedia of Culture & Daily Life: Vol. 3 - Asia & Oceania. Cleveland, OH: Eastword Publications Development (1998); pg. 62-64.
  3. ^ Peoples of Iran (İngilizce). Looklex Encyclopedia of the Orient. 22 Ocak 2009 tarihinde erişilmiştir.
  4. ^ The World Factbook - Iran: People (İngilizce). CIA. 18 Nisan 2009 tarihinde erişilmiştir. - İran'ın toplam nüfusunun %24'ü Azeri.
  5. ^ Riaux, G.. The Formative Years of Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran (İngilizce). Central Asian Survey. 22 Ocak 2009 tarihinde erişilmiştir. - İran'ın nüfusun %25'i Azeri.
  6. ^ Amnesty International Report on Iran and Azerbaijanis (İngilizce). Uluslararası Af Örgütü. 30 Temmuz 2006 tarihinde erişilmiştir.
  7. ^ Shaffer, Brenda (2003). The Azerbaijani Population, s. 221–225, MIT Press. ISBN 0-262-19477-5.
  8. ^ Population by ethnic groups (İngilizce). The State Statistical Committee of Azerbaijan Republic. 19 Haziran 2006 tarihinde erişilmiştir.
  9. ^ The World Factbook - Azerbaijan: People (İngilizce). CIA. - Azerbaycan nüfus sayımına göre bütün nüfusunun %90.6'sı etnik Azerilerdir.
  10. ^ Turkey: Religions & Peoples (İngilizce). Encyclopedia of the Orient. 7 Haziran 2006 tarihinde erişilmiştir.
  11. ^ Rusya'da Azeriler (Rusça/İngilizce). 2002 Rusya nüfus sayımı. 18 Nisan 2009 tarihinde erişilmiştir.
  12. ^ 2002 census. State Statistics Department of Georgia. 16 Temmuz 2006 tarihinde erişilmiştir.
  13. ^ PDF dosyası: "Ethnodemographic situation in Kazakhstan" (1999 nüfus sayımı).
  14. ^ "About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001", 2001 Ukrayna nüfus sayımı.
  15. ^ Azerbaycan-Hollanda ilişkileri (Azerice). Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı. Ekim 2007 tarihinde erişilmiştir. (Bunların 7.000 tanesi Azerbaycan'dan göç edenlerdir).
  16. ^ First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000 (İngilizce). ABD nüfus sayımı. 18 Nisan 2008 tarihinde erişilmiştir.
  17. ^ İngilizce Vikipedi'deki 18 Nisan 2009 tarihli List of Canadians by ethnicity maddesi (2006 nüfus sayımına göre). 2006 nüfus sayımında 1.480 kişi sadece Azeri 'Azeri'/'Azerbaijani' olarak ve 1.985 kişi ise çifte kökenli olarak yanıtlamıştır.
  18. ^ Azerbaycan-Avusturya ilişkileri (Azerice). Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı. - Bunların %70-75'i İran Azerileri, %15-20'si Türkiye Azeriler, %5-10'u ise Azerbaycan Azerileri ya da eski SSCB ülkelerinden Azerilerdir.
  19. ^ Estonia: Population Census of 2000. "Ethnic nationality" sekmesinin altında "Azerbaijani"'yi seçin.
  20. ^ 2006 Australian Census (İngilizce). 2006 nüfus sayımına göre 290 kişi kendilerini Azeri olarak tanımlamıştır. Ancak Avustralya'daki Azeri topluluğunun daha geniş olduğu tahmin edilmektedir.
  21. ^ StatBank Denmark (2008). - Bu sayı, Azerbaycan'ı köken ülkelerini sayan Danimarka vatandaşlarını içermektedir, yani İran Azerilerini içermemektedir.
  22. ^ Türk Dil Kurumu Sesli Sözlük "Azerbaycan Cumhuriyeti'nde ve Güney Azerbaycan'da (İran'da) yaşayan Türk soylu halk veya bu halktan olan kimse."
  23. ^ Looklex Encyclopedia. Azerbaijanis
  24. ^ The State Statistical Committee of Azerbaijan Republic
  25. ^ a b c d e f g h i (Rusça) "Азербайджанцы". Büyük Sovyet Ansiklopedisi 3. baskısı
  26. ^ http://books.google.com/books?id=rkRC5G2qMzMC&pg=PA144
  27. ^ Mehmet Saray, Azerbaycan Türkleri Tarihi
  28. ^ O. J. R. Howarth, "The Geographical journal", sf. 234, Royal Geographical Society (1942).
  29. ^ Robertson, Lawrence R. (2002). Russia & Eurasia Facts & Figures Annual, s. 210, Academic International Press. ISBN 0875691994.
  30. ^ Stratfor Araştırma Merkezi, 6 nisan 2009, http://www.stratfor.com/memberships/135250/analysis/20090406_azerbaijan_expressing_ire_turkey
  31. ^ a b Azerbaijani (İngilizce). Encyclopædia Britannica. 7 Haziran 2006 tarihinde erişilmiştir.
  32. ^ a b Suny, Ronald G.; Nichol, James; Slider, Darrell L. (1996). Armenia, Azerbaijan & Georgia, s. 105, DIANE Publishing. ISBN 0788128132.
  33. ^ a b Azerbaijan (İngilizce). MSN Encarta. 25 Ocak 2007 tarihinde erişilmiştir.
  34. ^ Observations from Azerbaijan. MERIA. 17 Temmuz 2007 tarihinde erişilmiştir.
  35. ^ looklex.com
  36. ^ [1]
  37. ^ [2]
  38. ^ [3]
  39. ^ ethnologue.com
  40. ^ [4]
  41. ^ [5]
  42. ^ [6]
  43. ^ [7]
  44. ^ [8]
  45. ^ a b c Ali Sinan Bilgili, "Azerbaycan Türkmenleri Tarihi", Türkler, Cilt 7, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-40-4, s. 22.
  46. ^ Azerbaycanlı Genç Bilim Adamları I Semozyumu Bildirileri,2005,İstanbul,s.308
  47. ^ Azerbaycan Respublikası Ahalisinin Siyahıya Alınması, 1999-cu il, IV Hisse, Azerbaycan Respublikası Dövlet Statistika Komitesi, Bakı, 2000, s. 8-9.
  48. ^ a b c An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires, J.S. OLson, L.B.Pappas, N.C.Pappas tarafından, s. 60
  49. ^ Elnur Ağoğlu, "Azerbaycan'ın Etnik ve Demokrafik Yapısı", Türkler, C. 19, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-52-8, s. 218.
  50. ^ S. Dündar, Terekemeler (Karapapak Türkleri), s. 411
  51. ^ Nihat Çetinkaya, "Iğdır tarihi: tarih, yer adları ve bazı oymaklar üzerine", sf. 312, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı (1996).
  52. ^ "Türk kültürü", sf. 129-130, Türk Kültürünü Araştırma Enstitütü (1966).
  53. ^ Nevzat Özkan, "Türk dilinin yurtları", sf. 77, Akçağ (2002).
  54. ^ Sonel Bosnalı, "İran Azerbaycan Türkçesi", sf. 36, Kebikeç (2007).
  55. ^ ethnologue.com (Azerice'yi konuşanlar)
  56. ^ Salih Muhammedoğlu, Tarih Kurumu Basımevi-Ankara, 1999, "Azerbaycan Türklerinin etnik menşeinde dair 3 farklı görüşün eleştirisi,s.307"
  57. ^ a b c d e Elnur Ağaoğlu, "Azerbaycan'ın Etnik ve Demografik Yapısı", Türkler, C. 19, 2002, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, ISBN 975-6782-52-8, s. 218-219.
  58. ^ a b «История Азербайджана. Краткий очерк». (С древнейших времен до XIX в.). Баку, 1941, с. 19.
  59. ^ Левиатов В. Н. «Очерки по истории Азербайджана в XVIII веке», Баку, 1948, с. 149.
  60. ^ Петрушевский И. П. «Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI — начале XIX в.» ЛЛенинград., 1949, с. 52.
  61. ^ A. Z. V. Togan, Bugünkü Türk ili (Türkistan) ve Yakın Tarihi, İst., 1942, s. 87
  62. ^ [9]
  63. ^ Сумбатзаде А.С. "Азербайджанцы -- этногенез и формирование народа"
  64. ^ Алиев Играр. "Очерк истории Атропатены"
  65. ^ Б.В.Хеннинг Древний язык Азербайджана
  66. ^ Миллер Б.В. К вопросу об языке населения Азербайджана до отуречения этой области
  67. ^ Al Mas'udi, Kitab al-Tanbih wa-l-Ishraf, De Goeje, M.J. (ed.), Leiden, Brill, 1894, pp. 77-8. “There are, then, different languages such as Pahlavi, Dari, Azari, as well as other Persian languages”
  68. ^ Encyclopaedia Iranica. Azari, the Old Iranian Language of Azerbaijan
  69. ^ Lazard, Gilbert 1975, “The Rise of the New Persian Language”. “Azarbaijan was the domain of Adhari, an important Iranian dialect which Masudi mentions together with Dari and Pahlavi”
  70. ^ Ahmet Kasrevi. «Azeri ya zebane bastane Azerbaygan»
  71. ^ Professor Ighrar Aliyev. The History of Aturpatakan.
  72. ^ a b c Oliver Roy, The new central Asia, I.B. Tauris, ISBN 184511552X, p.6.
  73. ^ История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века.М., «Восточная литература», 2002. ISBN 5-02-017711-3
  74. ^ Алтайская семья языков
  75. ^ [10]
  76. ^ Osman Turan, Selçuklu Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Ankara, 1965, s. 214-216
  77. ^ Togan, Azerbaycan Etnografisine Dair, Azerbaycan Yurt Bilgisi, sayı:150 (1933), s. 101-107 ve sayı: 18, s.247-253
  78. ^ P. Sykes, A. History of Persia, London, 1921,II, s.100-136
  79. ^ Faruk Sümer, "Akkoyunlular", İslam Ansiklopedisi, I, s. 251-271
  80. ^ Faruk Sümer, "Azerbaycan'ın Türkleşmesi Tarihine Umumi Bir Bakış", Belleten, sayı: 83 (1957), s. 429-445
  81. ^ A. J. Toynbee, A Study of History, London, 1935, I, s.347-376
  82. ^ F. Sümer, Safevi Devleti'nin kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin rolü, Ankara, 1976, s.15-42 ve s. 57-84
  83. ^ Observations from Azerbaijan. MERIA. 17 Temmuz 2007 tarihinde erişilmiştir.
  84. ^ x. Azeri literature in Iran. Encyclopedia Iranica. 10 Haziran 2006 tarihinde erişilmiştir.
  85. ^ Contemporary Literature (İngilizce). Azerbaijan International (İlkbahar 1996). 10 Haziran 2006 tarihinde erişilmiştir.
  86. ^ Всемирный конгресс русскоязычной прессы открылся в пятницу в Баку (Rusça). Azeri.ru. 23 Ekim 2007 tarihinde erişilmiştir. → İnternet arşivi'nden erişilmiştir.
  87. ^ Yunusov, Arif (12 Mart 2001). Этнический состав Азербайджана (по переписи 1999 года) (Rusça). Demoscope.ru. 18 Nisan 2009 tarihinde erişilmiştir.
  88. ^ Soco-economic characteristics survey of Iranian households (İngilizce). Université Paris III., sayfa 14.
  89. ^ Azerbaijan (İngilizce). ABD Kongre Kütüphanesi. 7 Haziran 2006 tarihinde erişilmiştir.
  90. ^ 5,000 Azeris adopted Christianity (İngilizce). Day.az (7 Temmuz 2007). 7 Temmuz 2007 tarihinde erişilmiştir.
  91. ^ Azerbaijan: Culture & Art (İngilizce). Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki Azerbaycan Büyükelçiliği. 18 Nisan 2009 tarihinde erişilmiştir.
  92. ^ Amirova, Leila (28 Ağustos 2007). Azerbaijan youth increasingly drawn to Islam (İngilizce). ISN Security Watch. 18 Nisan 2009 tarihinde erişilmiştir.

[değiştir] İleri okumalar

 Etnik grup ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz..

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Azeriler" adresinden alındı.