Yeni Kaledonya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Yeni Kaledonya
Nouvelle-Calédonie
Bayrak Arma
Marşı: La Marseillaise
Yeni Kaledonya (sarı)
Başkent
ve
Nouméa
Resmî diller Fransızca
Tanınan diller Drehuca, Nengonece, Paicîce, Ajië, Xârâcùùce
Hükûmet Denizaşırı illeri
 •  Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron
 •  Hükümet Başkanı Philippe Germain
 •  Komisyon Sözcüsü Thierry Lataste
Kuruluşu
 •  Fransa ilhakı 1853 
 •  Fransa Denizaşırı Bölgeler Topluluğu 1946 
 •  Kendine özgü bölge 1999 
Nüfus
 •  2016 tahmini 275,355[1]
 •  2014 sayımı 268,767[2]
GSYH (SAGP) 2003 tahmini
 •  Toplam 14,800 milyar $ (-)
 •  Kişi başına - (-)
Para birimi CFP frangı (XPF)
Zaman dilimi - (UTC+11)
 •  Yaz (YSU) - (UTC-)
Telefon kodu 687
Internet TLD .nc

Yeni Kaledonya, Mikronezya ada öbeği içerisinde, Büyük Okyanus'un güneydoğusunda yer alan, Fransa'ya bağlı bir bölge olarak özel bir statü ile kendine özgü bölge konumunda olan Fransa Denizaşırı Bölgeler Topluluğu üyesi bölge. Yeni Kaledonya'nın başkenti Nouméa'dır.

Ülke ismi[değiştir | kaynağı değiştir]

Romalılar döneminden bu yana İskoçya bölgesi Kaledonya olarak adlandırılmaktaydı. Thomas Cook 1774 yılında adayı Avrupalı olarak ilk defa keşfettiğinde bölgeyi İskoçya'nın kuzey bölgelerine benzetmesi nedeniyle bölgeye Yeni İskoçya anlamına gelen bu ismi vermiştir.[3]

Bu süreçte İskoçya'nın latince kullanımı olan Scotia sözcüğünü, bu sözcüğün Fransızlar tarafından Kanada'nın doğu kıyılarında yer alan Akadya'da oluşturdukları yeni koloni bölgesine 1621 yılında bu yana Nova Scotia (Türkçe: Yeni İskoçya) ismini vermeleri ile kullanamamıştır.

Yeni Kaledonya'da bağımsızlık yanlısı gruplar ülkelerini Kanaky olarak adlandırmaktadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Kaledonya konum olarak Zelandiya'nın kuzey ucunda, Mikronezya ada öbeği grubu içerisinde yer almaktadır. Avustralya'nın kuzeydoğusunda, Yeni Zelanda'nın ise kuzeyinde yer alan bölge, toplamda 18.576 km² yüzölçümüne sahiptir. Yeni Kalendoya'nın en büyük adası konumunda olan Grande Terre sahip olduğu 16.372 km² yüzölçümü ile bölgenin neredeyse tamamını oluşturmaktadır. Bu adanın haricinde Belep Adası, Chesterfield Adaları, Pins Adası ve Sadakat Adaları'da Yeni Kaledonya sınırları içerisinde kalmaktadır.

Adanın en yüksek noktasını 1628 m ile Grande Terre adası üzerinde bulunan Panié Dağı oluşturmakta olup, en uzun akarsu ise 150 km uzunluğa sahip olan Diahot oluşturmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgenin en eski yerleşimcileri olarak Melinezya topluluklarından olan Kanaklar nüfusun %44'ü ile adanın en yoğun etnik grubunu oluşturmaktadır. Bunun haricinde toplum içerisinde yüksek bir orana sahip olan ve Caldoches olarak adlandırılan ve adaya gelen ilk Fransızların torunları ile adaya yakın dönemde gelmiş olan ve Métropolitains olarak adlandırılan nüfusun oluşturduğu grup yer almaktadır. Bu gruplarla birlikte ada genelinde beyazların nüfus içerisindeki oranı %34,1 düzeyindedir.

Yeni Kaledonya orta yaşta bir nüfusa sahip olup, 2016 tahmini verilerine göre sadece %39,48'i 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin %8,96'sı 65 yaş ve üzerindedir.[1]

0-14 yaş: %22.78 (erkek 32,057/kadın 30,681)
15-24 yaş: %16.7 (erkek 23,496/kadın 59,127)
25-54 yaş: %43.26 (erkek 3,762,054/kadın 3,718,266)
55-64 yaş: %8.29 (erkek 11,085/kadın 11,739)
65 yaş ve üzeri: %8.96 (erkek 10,979/kadın 13,705)

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgenin tek resmi dili Fransızca'dır. Bölge nüfusunun 2004 nüfus sayımı esnasında belirttiği üzere 14 yaş ve üzeri nüfusun %97'si Fransızca dilini hem konuşup hem de yazabilmektedir.

Yerel olarak Melanezya-Polinezya dil grubuna ait 33 farklı lehçe bölgede konuşulmaktadır.[1]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge nüfusunun büyük çoğunluğu hristiyan inancına göre yaşamaktadır. Bu gruplardan %60'ı katolik, %30'u ise protestan mezhebine göre dini inancını yaşamaktadır. Bölge nüfusunun geri kalan %10'luk kesimi ise diğer dinlere inanmaktadır.[1]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Arkeolojik çalışmalarda ada üzerinde ilk yerleşim M.Ö. 1500 yılında yapıldığı ifade edilmektedir. Bu sürecin ardından günümüzde adada yaşayan yerli halk Kanakelerin ataları olarak görülen Polinezyalılar yerleşmiştir.

Avrupalılar ilk olarak 18. yüzyılda Thomas Cook'un 1774 yılında adaya ayak basması ile ada ile tanışmıştır. Cook adaya çıktığında doğasını o dönem İskoçya'nın kuzey bölgelerine benzetmiş, bu benzetme neticesinde de ülkeye günümüzde de kullanılan ismi vermiştir. Cook'un ardından adaya ayak basan ikinci Avrupalı kaşif ise 1792 yılında Fransız Bruni d'Entrecasteaux olmuştur. Adaya gelerek yerleşik hayata geçen Avrupalılar ise balina avcıları ile odun ticareti yapan kişiler olmuş, 19. yüzyıldan itibaren de misyonerler adaya gelmiştir.

19. yüzyıldan itibaren özellikle Büyük Britanya ve Fransa bölgede hakimiyet kurarak yerleşik düzeni oluşturmaya çalışmıştır. 24 Eylül 1853 tarihinde Auguste Fevrier-Despointes adayı III. Napolyon adına sahiplenerek Fransa'nın hakimiyetine almıştır. Fransa adayı 1864 yılından 1922 yılına kadar ceza kolonisi olarak kullanmış, ilk olarak 1864 yılında 250 Fransız mahkum adaya getirilmiştir.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Kaledonya 1946 yılına kadar Fransa sömürge bölgesi olarak, 1946 yılından 2003 yılına kadar da Fransa Denizaşırı Bölgeler Topluluğu içerisinde Denizaşırı Bölge (TOM = Territoire d’outre-mer) olarak yer aldıktan sonra 2003 yılında gerçekleştirilen anayasa değişikliği sonucu Fransa'ya bağlı kendine özgü bir bölge (Sui generis) olarak konumlandırılmıştır. 2018 yılının Kasım ayında yapılan bağımsızlık referandumunda oy kullananların %57.29'u hayır oyu kullanarak bağımsızlığa hayır demiştir.[4]

Yeni Kaledonya kendi içerisinde üç ile, bu iller de yine kendi içerisinde 33 ilçeye ayrılmış konumdadır. Adanın üç ili şu şekildedir:

Yeni Kaledonya illeri de kendi içerisinde 33 ilçeye ayrılmış olup, Poya kendi içerisinde iki ile bölünmüş durumdadır.[5] Nüfusun çoğunluğunun yaşadığı kuzey kesimi Kuzey ilinin bir parçası konumundayken, daha az nüfusa sahi olan güney kesimi Güney ilini bir parçasıdır.

Yeni Kaledonya idari yapılanması
Güney ili (turuncu) Kuzey ili (yeşil) Sadakat Adaları (sarı)
1. Thio 14. Poya (Kuzey kesimi) 31. Ouvéa
2. Yaté 15. Pouembout 32. Lifou
3. L’Île-des-Pins 16. Koné 33. Maré
4. Le Mont-Dore 17. Voh
5. Nouméa 18. Kaala-Gomen
6. Dumbéa 19. Koumac
7. Païta 20. Poum
8. Bouloupari 21. Belep-Inseln
9. La Foa 22. Ouégoa
10. Sarraméa 23. Pouébo
11. Farino 24. Hienghène
12. Moindou 25. Touho
13. Bourail 26. Poindimié
14. Poya (Güney kesimi) 27. Ponérihouen
28. Houaïlou
29. Kouaoua
30. Canala

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Kaledonya, Okyanusya bölgesinde yer alan ülkelerin katıldığı Pasifik Oyunları'nda en başarılı takım olarak ön plana çıkmaktadır. 1963 yılından bu yana on beş kere düzenlenen oyunlarda Yeni Kaledonya toplamda 2091 madalya elde etmiştir. Pasifik Oyunları bugüne kadar 1966, 1987 ve son olarak 2011 yılında olmak üzere üç kere Yeni Kaledonya'da düzenlenmiştir.

1980 yılında gerçekleştirilen OFC Uluslar Kupası ile 1983 yılında gerçekleştirilen OFC Kadınlar Uluslar Kupası başkent Nouméa'da düzenlenmiştir.

Yeni Kaledonya'da 1950 yılından bu yana lig sistemi mevcut olup, günümüzde Super Ligue adı ile oynanmaktadır. Bunun haricinde Coupe de Nouvelle-Calédonie de football adı altında düzenlenen kupa müsabakaları, bölgenin Fransa Kupası olan Coupe de France'a katılımcıyı belirlemek adına gerçekleştirilen önemli bir turnuva konumundadır.

Bölge genelinde futbolun haricinde 7'li ragbi de önemli spor dalları arasında yer almaktadır.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d www.cia.gov
  2. ^ Yeni Kaledonya nüfus bilgileri
  3. ^ Yeni Kaledonya hakkında bilgiler
  4. ^ "Kaledonya'da bağımsızlık referandumunda hayır çıktı". Bloomberg HT. 4 Kasım 2018. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018. 
  5. ^ Yeni Kaledonya hakkında bilgiler

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da New Caledonia