İngiliz Milletler Topluluğu
İngiliz Milletler Topluluğu (İngilizce: Commonwealth of Nations), geçmişte Britanya İmparatorluğu'nun parçası olan devletler ile sonradan katılmış devletlerin oluşturduğu uluslararası bir koalisyon.
İçindekiler
Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]
Kelime kökeni olarak Eski İngilizce'de "ortak çıkar, fayda" anlamına gelen commonwealth sözcüğü günümüz İngilizce'sinde "bağımsız devlet" (genellikle demokratik cumhuriyet) anlamında kullanılır.[1]
| Birleşik Krallık tarihi |
Antik Çağlar
Orta Çağ
Yeni Çağ
20. yüzyıl
Diğer Konular
|
1648 İngiliz Devrimi sonrasında, I. Charles'in idam edilmesi (1649) ve kraliyetin lağvedilmesi ile ortaya çıkan ve 1660 yılında II. Charles'ın kral olmasıyla son bulan cumhuriyetçi döneme "Commonwealth Dönemi" denir. İç savaşı bastıran general Oliver Cromwell önce parlamentonun başkanı, sonra da diktatör olarak hüküm sürmüştür. Kral olmayı reddetmiş, kendisini İngiliz Cumhuriyeti'nin "Muhafız Efendisi" olarak tanımlamıştır. 1658'de Cromwell'in ölümünden sonra oğlu Richard yerini dolduramamış, 1659'da sürgüne gönderilmiştir. 1660 yılında da kraliyetin yeniden kurulmuş ve II. Charles başa geçmiştir.
Günümüzde Commonwealth, Birleşik Krallık önderliğinde bir araya gelmiş, bağımsız devletleri nitelemek amacıyla kullanılır. İngiliz Milletler Topluluğu karşılıklı ekonomik etkileşime dayanan bir oluşumdur. Büyük çoğunluğu tarihte Britanya İmparatorluğu'nun eyaleti veya sömürgesi olmuş ülkelerdir ve günümüzde çoğu bağımsız olan bu ülkeler kendi rızalarıyla bu oluşumun bir parçası olarak kalmaya devam etmektedirler. Bu devletlerin bir kısmı geçmişte imparatorluğun parçası olmamakla beraber sonradan birliğe katılmışlardır. Zaman içerisinde bu topluluğu terkeden, topluluktan çıkarılan ve sonradan geri kabul edilen ülkeler olmuştur (Bkz. üye ülkeler listesi). Üye ülkelerin bir kısmı Birleşik Krallık hükümdarını sembolik olarak en üst düzey yöneticileri olarak tanırlar. Birbirlerinden farklı yönetim biçimleriyle (meşrutiyet, demokrasi, diktatörlük vs.) yönetilebilirler.
Bu milletlerin Birleşik Krallık'taki ayrıcalıkları[değiştir | kaynağı değiştir]
- İngiliz Milletler Topluluğu'na üye olan devletlerin halkları, eğer Birleşik Krallık'ta ikamet ediyorlarsa her türlü yerel ve ulusal seçime katılma hakları vardır.
Birleşik Krallık Genel Valileri[değiştir | kaynağı değiştir]
Birleşik Krallık Kral/Kraliçesi tarafından Devlet Başkanı sıfatıyla temsilci atadığı Genel Valiler
Kanada Valisi David Lloyd Johnston
Avustralya Valisi Quentin Bryce
Yeni Zelanda Valisi Anand Satyanand
Barbados Valisi Clifford Husbands
Bahama Adaları Valisi Sir Arthur Foulkes
Grenada Valisi Carlyle Glean
Saint Lucia Valisi Pearlette Louisy
Saint Vincent ve Grenadinler Valisi Frederick Ballantyne
Antigua ve Barbuda Valisi Louise Lake-Tack
Saint Kitts ve Nevis Valisi Sir Cuthbert Sebastian
Belize Valisi Sir Colville Young
Fiji Valisi Sir Frank Bainimarama
Papua Yeni Gine Valisi Sir Michael Ogio
Solomon Adaları Valisi Frank Kabui
Tuvalu Valisi Iakoba Taeia Italeli
Genel Valilerin Görevleri[değiştir | kaynağı değiştir]
Devlet Başkanı ve hükümdarı “Kraliçe II. Elizabeth"'dir. Kraliçe'nin temsilcisi Genel Vali'dir ve genellikle emekli olmuş eski politikacılar veya diğer seçkin ülke arasından Başbakan önerisiyle Kraliçe tarafından atanır. Genel Vali, siyaset dışı bir figür olup Avam Kamarası ve Senato'nun çıkardığı kararnamelere kraliyet onayını sağlamak, devlet belgelerini imzalamak, parlamento toplantılarını resmen açıp kapatmak ve seçimler öncesi parlamentoyu feshetmek gibi görevleri vardır. Hem Kraliçe hem de Genel Vali çok az yetkiye sahip sadece göstermelik yöneticilerdir ve hemen her zaman Hükümet Başkanı Başbakan'ın tavsiyesi doğrultusunda hareket ederler.
İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]
Her dört senede bir İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları adlı çok sporlu etkinlik düzenlenmektedir.
Üye Ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]
Üyelik tarihine ve bölgelere göre sıralama:
Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]
Kuzey Amerika[değiştir | kaynağı değiştir]
Kanada (1931)
Jamaika (1962)
Trinidad ve Tobago (1962)
Barbados (1966)
Bahama (1973)
Grenada (1974)
Dominika (1978)
Saint Lucia (1979)
Saint Vincent ve Granada (1979)
Antigua ve Barbuda (1981)
Saint Kitts ve Nevis (1983)
Orta Amerika[değiştir | kaynağı değiştir]
Güney Amerika[değiştir | kaynağı değiştir]
Afrika[değiştir | kaynağı değiştir]
Güney Afrika Cumhuriyeti (1931, Birlikten çıkışı 1961 ve geri dönüşü 1994) (Kraliçe burada hükümdar olarak geçmez.)
Gana (1957)
Nijerya (1960 üyeliğinin iptal edilişi 1995 tekrar kabul edilişi: 1999)
Sierra Leone (1961)
Tanzanya (1961)
Uganda (1962)
Kenya (1963)- Ruanda (1962)
Malavi (1964)
Zambiya (1964)
Botsvana (1966)
Lesotho (1966)
Mauritius (1968)
Svaziland (1968)
Seyşeller (1976)
Namibya (1990)
Mozambik (1995)
Kamerun (1995)
Asya[değiştir | kaynağı değiştir]
Avustralya veya Okyanusya[değiştir | kaynağı değiştir]
Avustralya (1931)
Yeni Zelanda (1931)
Samoa (1970)
Tonga (1970)
Papua Yeni Gine (1975)
Solomon Adaları (1978)
Vanuatu (1980)
Tuvalu (1978)
Kiribati (1979)
Nauru (1999)
Eski Üyeler[değiştir | kaynağı değiştir]
Fiji (1970); 1987-1997 arasında topluluk dışında yer almıştır. 1 Eylül 2009'da topluluktan çıkarılmıştır.
İrlanda (1931); 1949'da topluluktan kendi isteğiyle ayrılmıştır.
Zimbabve (1980); 2003'te topluluktan çıkarılmıştır.
Newfoundland ve Labrador (1931); 1934'te Kanada'ya katılmıştır.
Gambiya (1965-2013)
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
- ^ Oxford İngilizce Sözlük 2e, 2003, "commonwealth"