Makemake

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Makemake (cüce gezegen) sayfasından yönlendirildi)
Makemake
Makemake
HUT tarafından elde edilen fotoğrafta Makemake ve uydusu
Keşif
Keşfeden  Michael E. Brown
 Chad Trujillo
 David Rabinowitz
Keşif yılı 31 Mart 2005
Tanımlamalar
MPC tanımlaması (136472) Makemake
Sonraki adı Makemake
Diğer adları 2005 FY9
Küçük gezegen kategorisi Cüce gezegen, cubewano, dağınık-yakın[1]
Sıfat Makemakean
Yörünge Özellikleri[2][3]
Dönem 31 Mayıs 2020
(JD 2458900.5)
Günberi 38,104 AB (5,7003 Tm)
Günöte 52,756 AB (7,8922 Tm)
Yarı büyük eksen (a) 45,430 AB (6,7962 Tm)
Dışmerkezlik (e) 0,16126
Yörünge süresi (P) 306,21 y (111.845 g) y
Ortalama yörünge hızı 4,419 km/sn
Ortalama anomali 85,13°
Yörünge eğikliği (i) 28,9835°
Yükselen düğüm boylamı (Ω) 79,620°
Enberi açısı (ω) 294,83°
Uydular 1
Fiziksel özellikler
Boyutlar
  • (1434×1422) ± 14[4]
  • (1502 ± 45) × (1430 ± 9) km[5]
Ortalama yarıçap
  • 715 ± 7 km[4]
  • 739 ± 17 km[5]
  • 710 ± 30 km[6]
Basıklık 0,048
Yüzey alanı 6,42 × 106 km2
Hacim ~1,53 × 109 km3
Kütle ~3,1 × 1021 kg
Yoğunluk bilinmiyor (2013)[4]
1,7 ± 0,3 g/cm3 (2012)[5]
Kütle çekimi < 5,77 m/sn2
Kurtulma hızı < 2,87 km/sn
Yıldız dönme süresi 7,771 ± 0,003 saat[7]
Eksen eğikliği bilinmiyor
Beyazlık (albedo) 0,77 ± 0,03[5] (geometrik)
Yüzey sıcaklığı 40–44 K
Görünür parlaklık  (V) 16,7 (karşı konum)[8][9]
Mutlak parlaklık  (V) −0,44 ± 0,42[3]

Makemake (küçük gezegen tanımı: 136472 Makemake) Güneş Sistemi'ndeki bilinen dördüncü büyük cüce gezegen ve Klasik Kuiper kuşağı cismi popülasyonundaki ikinci büyük Kuiper kuşağı cismidir. Makemake'nin çapı kabaca Plüton'un dörtte üçü kadardır. S/2015 (136472) 1 adında bir uydusu vardır. Bu gezegenin ortalama 30 K (-243.2 °C) olan aşırı düşük sıcaklığı bize yüzeyi hakkında bazı detaylar vermektedir. Tahminlere göre yüzeyi; metan, etan ve olasılıkla nitrojen buzulları ile kaplıdır.

Başlangıçta 2005 FY9 ve cüce gezenler grubuna dahil edildikten sonra verilen 136472 adlarıyla bilinen Makemake[10], 31 Mart 2005'te Michael E. Brown'un liderliğindeki bir takım tarafından keşfedilmiş ve ardından aynı yılın 29 Temmuz'unda kamuoyuna açıklanmıştır. Gezegen adını Rapanui tanrısı Makemake'den alır. Makemake Paskalya adasının Polenez yerlilerinin insanlığın yaratıcı ve doğurganlık tanrısıdır. Makemake'in keşif ekibinin lideri Michael E. Brown'un eşi bu ve Eris, 2003 El61 gök cisimlerinin keşfi sıralarında hamile olduğu için, kaşifin aklına gök cisimine mitolojiden bir doğurganlık tanrısı / tanrıçası vermek gelmiş, araştırmaları sonucu bulduğu Makemake ismini Uluslararası Astronomi Birliği'ne önermiş, kurumun ilgili birimleri de yaptıkları değerlendirme sonucu önerilen ismi kabul etmiştir.[10] 11 Haziran 2008'de IAU (Uluslararası Astronomi Birliği), Makemake'yi plütonsal statüsüne potansiyel adaylar listesine almıştır. Plütonsal terimi, Neptün'ün yörüngesinin ötesindeki cüce gezegenleri Plüton ve Eris'in yanında sayılabilir kılmaktadır. Makemake resmî olarak 2008'in Temmuz ayında plütonsal statüsüne yükseltilmiştir. Hubble Uzay Teleskopu'nun Wide Field Camera 3 kamerası ile Nisan 2015'te bir uydusu olduğu keşfedimiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT)". IAU Minor Planet Center. 7 Ağustos 2009. 12 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2009. 
  2. ^ Marc W. Buie (5 Nisan 2008). "Orbit Fit and Astrometric record for 136472". SwRI (Space Science Department). 25 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2008. 
  3. ^ a b "JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY9)". NASA Jet Propulsion Laboratory. 26 Ocak 2010. 5 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2008. 
  4. ^ a b c M.E. Brown, 2013, "On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake" 27 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  5. ^ a b c d DOI:10.1038/nature11597
  6. ^ T.L. Lim, J. Stansberry, T.G. Müller (2010). ""TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake". Astronomy and Astrophysics. Cilt 518. s. L148. Bibcode:2010A&A...518L.148L. doi:10.1051/0004-6361/201014701. 
  7. ^ A. N. Heinze ve Daniel deLahunta, The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9), The Astronomical Journal 138 (2009), ss. 428–438. DOI:10.1088/0004-6256/138/2/428
  8. ^ "AstDys (136472) Makemake Ephemerides". Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. 12 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2009. 
  9. ^ "Asteroid 136472 Makemake (2005 FY9)". HORIZONS Web-Interface. JPL Solar System Dynamics. 5 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2008. 
  10. ^ a b "Fourth dwarf planet named Makemake | Press Releases | IAU" (İngilizce). Uluslararası Astronomi Birliği. 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2018.